"Đại hồng thủy” cuốn trôi mọi kỷ lục

Đêm khuya là lúc nhiều người đã chìm sâu trong giấc ngủ sau một ngày bộn bề lo toan công việc và gia đình. Tuy nhiên, khoảng thời gian vừa qua, đó lại là lúc hàng trăm nghìn gia đình ở các tỉnh Khánh Hòa, Đắk Lắk phải tỉnh giấc để… chạy lụt. Mưa lũ kinh hoàng trong những ngày giữa tháng 11/2025 đã “cướp mất giấc mơ” của rất nhiều người. Nước lũ rút để lại tang thương cho những vùng quê yên bình ở tỉnh Đắk Lắk và Khánh Hòa. Có những gia đình người thân mãi mãi không trở về, có những người “trắng tay” vì tất cả tài sản trôi theo dòng nước lũ…

Phá vỡ quy luật truyền thống

Các chuyên gia khí tượng thủy văn đánh giá, đợt mưa lũ ở Nam Trung Bộ, đặc biệt tại Khánh Hòa và Đắk Lắk từ ngày 16 - 22/11 là hiện tượng cực đoan, vượt kỷ lục lịch sử. Theo phân loại của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO), đây là các sự kiện hiếm gặp, gần như không thể dự báo chính xác định lượng.

Lượng mưa tại một số trạm như: Sơn Thành Tây, Sơn Thành Đông, Hòa Mỹ Tây, Sông Hinh (Đắk Lắk, khu vực Phú Yên cũ) ghi nhận tới 1.000 - 1.200mm chỉ trong vài ngày. Phía Bắc tỉnh Khánh Hòa lượng mưa phổ biến từ 500 - 700mm, có nơi rất cao như: Đại Lãnh 1.071,1mm, Khánh Hiệp 1.002,1mm...

Ông Mai Văn Khiêm, Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia nhận định, điểm đặc biệt của đợt lũ này là nhiều sông lớn cùng vượt lũ lịch sử. Cụ thể như: sông Kỳ Lộ vượt đỉnh lũ lịch sử năm 2009, sông Ba vượt đỉnh lũ lịch sử năm 1993, sông Dinh, Ninh Hòa vượt đỉnh lũ lịch sử năm 1986. Hiện tượng lũ đồng thời phá kỷ lục trên 3 - 5 lưu vực là cực kỳ hiếm, gần như chưa từng xuất hiện trong hơn 50 năm quan trắc và không thuộc “mức lũ tính toán thông thường”. Điều này cho thấy, nếu dự báo chính xác hơn vẫn không đủ để ngăn chặn thiên tai vượt lịch sử.

Ngoài ra, lượng mưa tích lũy từ tháng 10 đến giữa tháng 11/2025 đã đạt mức rất cao; cao hơn trung bình nhiều năm 120 - 200%, khiến đất đai ngậm nước bão hòa. Khi bước vào đợt mưa chính, chỉ cần thêm 300 - 500mm mưa bổ sung là đã hình thành lũ lớn. Do vậy, ngay cả với dự báo tối ưu, đợt thiên tai này vẫn có thể xảy ra.

Thống kê trong 30 năm qua, các đợt lũ lớn ở Nam Trung Bộ thường xảy ra trước ngày 15/11. Tuy nhiên, đợt lũ lớn năm nay lại xuất hiện muộn hơn so với quy luật này. Lũ lớn xuất hiện bất thường là minh chứng rõ ràng cho thấy quy luật lũ truyền thống đang thay đổi. Do tác động của biến đổi khí hậu, thiên tai sẽ ngày càng mang tính “phi tuyến”, không tuân theo logic quá khứ.

Mưa lớn, nước từ thượng nguồn đổ về, bắt buộc các hồ chứa phải điều tiết xả lũ. Lúc 6 giờ ngày 19/11, trên lưu vực sông Ba có mưa vừa, mưa to đến rất to; tổng lượng mưa ở hạ lưu có nơi trên 300mm. Lưu lượng nước về hồ thủy điện sông Ba Hạ đạt đỉnh từ 12.000 - 13.000m3/s. Thủy điện sông Ba Hạ liên tục phát đi thông tin về điều tiết xả lũ về hạ du, lúc đỉnh điểm lên tới 15.600m3/s. Thời điểm này, mức lũ trên sông Ba vượt lịch sử năm 1993. Nước do mưa lớn, kết hợp với xả lũ của các hồ chứa khiến hơn 3.000 hộ dân tại 28 xã, phường phía Đông của tỉnh Đắk Lắk ngập sâu trong nước và cần phải di dời khẩn cấp…

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, những tháng cuối năm 2025, thời tiết - thủy văn sẽ có nhiều diễn biến phức tạp. Trước tiên với ENSO (hiện tượng chỉ cả El Nino và La Nina, liên quan với dao động của khí áp giữa hai bờ phía Đông Thái Bình Dương - Đông Ấn Độ Dương) vẫn duy trì trạng thái trung tính nhưng nghiêng hơn về pha La Nina hoặc sẽ có một đoạn La Nina ngắn, không mạnh.

Với xu thế khí tượng trên, bão hoặc áp thấp nhiệt đới vẫn còn hoạt động và tiếp tục ảnh hưởng đến nước ta. Vì vậy, người dân vẫn cần đặc biệt lưu ý các hiện tượng bão, mưa lớn, lũ quét, sạt lở, ngập úng đô thị và rét hại để chủ động phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại.

Sinh kế trôi theo dòng lũ

Dòng nước lũ đã cuốn đi biết bao nhiêu ước mơ của người dân nơi đây. Tại thôn Mỹ Điền (xã Hòa Thịnh), gia đình chị Lê Thị Mai cùng hai con nhỏ và cha già mất đi trụ cột là anh L.V.T. Chồng chị mất trong đêm 19/11 khi đang “vật lộn” với lũ để đưa vợ con đến nơi an toàn. Gia đình vốn đã khó khăn, giờ thêm đau thương chồng chất. Nhiều tài sản, kế sinh nhai của gia đình cũng trôi đi theo dòng nước. Con đường đến trường của hai con nhỏ giờ đây thêm nhiều gian nan…

Không chỉ "cướp" đi mạng người, nước lũ đã cuốn trôi nhiều công trình của Nhà nước, hạ tầng giao thông. Đến nay, tỉnh Khánh Hòa ước tính thiệt hại khoảng 5.000 tỷ đồng; tỉnh Đắk Lắk thiệt hại sơ bộ hơn 5.500 tỷ đồng.