Đại sứ Ito Naoki: Đưa quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam - Nhật Bản lên tầm cao mới

Nhân dịp này, Đại sứ Nhật Bản tại Việt Nam Ito Naoki đã trả lời phỏng vấn của phóng viên TTXVN về những nội dung liên quan đến chuyến thăm và quan hệ song phương:

Phóng viên: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm và Phu nhân sẽ có chuyến thăm chính thức Nhật Bản, trong đó dự kiến có cuộc hội kiến với Nhật Hoàng, Hoàng hậu và hội đàm với Thủ tướng Sanae Takaichi. Đại sứ đánh giá thế nào về ý nghĩa của chuyến thăm này đối với quan hệ hai nước?

Đại sứ Ito Naoki: Chúng tôi hết sức vui mừng trước chuyến thăm chính thức Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm từ ngày 8 đến ngày 11/11. Tôi cho rằng chuyến thăm có ý nghĩa hết sức quan trọng, góp phần thúc đẩy hơn nữa quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam trong khuôn khổ quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng ở châu Á và trên thế giới (CSP). Đây là chuyến thăm Nhật Bản đầu tiên của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam kể từ chuyến thăm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng vào năm 2015, tức là sau 11 năm, đồng thời là chuyến thăm thứ năm của một Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tới Nhật Bản.

Nhật Bản hết sức coi trọng chuyến thăm lần này. Đặc biệt, việc Tổng Bí thư Tô Lâm thăm Nhật Bản ngay trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ 5 năm sau khi được bầu giữ chức Tổng Bí thư tại Đại hội Đảng năm nay cho thấy Đảng Cộng sản Việt Nam rất coi trọng quan hệ với Nhật Bản.

Chúng tôi mong muốn phối hợp chặt chẽ với phía Việt Nam, cùng nỗ lực hết sức để chuyến thăm đạt được những kết quả thực chất và thành công tốt đẹp. Chuyến thăm Nhật Bản lần này của Tổng Bí thư Tô Lâm diễn ra tiếp sau chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae vào tháng 5 năm nay. Như vậy, trong cùng một năm, lãnh đạo cấp cao hai nước Nhật Bản và Việt Nam đã thực hiện các chuyến thăm và giao lưu song phương. Tôi cho rằng đây sẽ là cơ hội để đưa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Nhật Bản và Việt Nam lên một tầm cao mới.

Phóng viên: Việt Nam và Nhật Bản đã và đang tăng cường quan hệ song phương trên nhiều lĩnh vực trên nền tảng Đối tác Chiến lược toàn diện. Đại sứ có thể chia sẻ cụ thể hơn về những trọng tâm hợp tác nào sẽ được ưu tiên thúc đẩy trong khuôn khổ chuyến thăm lần này?

Đại sứ Ito Naoki: Trong chuyến thăm lần này, chúng tôi đặc biệt coi trọng ba lĩnh vực hợp tác lớn.

Thứ nhất, trong bối cảnh tình hình quốc tế ngày càng diễn biến phức tạp, trật tự quốc tế đang đứng trước nhiều thách thức, Nhật Bản và Việt Nam cần tăng cường hợp tác, cùng đóng góp vào việc duy trì hòa bình và ổn định của khu vực.

Thứ hai, trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Takaichi Sanae hồi tháng 5 vừa qua, hai nước đã nhất trí coi trọng việc thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực an ninh kinh tế, củng cố chuỗi cung ứng và đổi mới sáng tạo. Đây cũng là một trong những kết quả quan trọng mà chúng tôi mong muốn đạt được trong chuyến thăm lần này. Lãnh đạo hai bên đã xác định các lĩnh vực ưu tiên hợp tác trong thời gian tới là trí tuệ nhân tạo (AI), chất bán dẫn, chuyển đổi số (DX), chuyển đổi xanh (GX), khoáng sản quan trọng và an ninh lương thực, nông nghiệp. Trên cơ sở những nội dung đã trao đổi trước đây, chúng tôi mong muốn tiếp tục cụ thể hóa và triển khai các hoạt động hợp tác trong những lĩnh vực này, đồng thời sẽ nỗ lực hết sức để hiện thực hóa các mục tiêu đã đề ra.

Thứ ba là giao lưu nhân dân và giao lưu văn hóa. Trong năm nay, số lượt người Nhật Bản đến Việt Nam cũng như người Việt Nam đến Nhật Bản đều đang gia tăng. Dự kiến, số người Việt Nam đến Nhật Bản sẽ vượt 700.000 lượt trong cả năm, trong khi số người Nhật Bản đến Việt Nam cũng được dự báo sẽ tăng lên gần 900.000 lượt. Nhật Bản coi trọng việc tiếp tục thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa giao lưu nhân dân giữa hai nước, mở rộng giao lưu giữa các địa phương, tăng cường quan hệ liên kết và hợp tác giữa chính quyền các địa phương của hai nước.

Đây cũng sẽ là những nội dung được lãnh đạo cấp cao hai nước trao đổi và thảo luận trong dịp này.

Phóng viên: Trong các lĩnh vực tiên tiến như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi xanh (GX) và chuyển đổi số (DX), Nhật Bản có thể triển khai những hình thức hợp tác nào với Việt Nam, chẳng hạn như đào tạo nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ, nhằm thúc đẩy sự phát triển chung của hai nước?

Đại sứ Ito Naoki: Nhật Bản đặc biệt chú trọng hợp tác với Việt Nam trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số (DX) và chuyển đổi xanh (GX).

Trong lĩnh vực bán dẫn, hiện nay hai nước đang triển khai các dự án hợp tác giữa 5 cặp trường đại học, bao gồm nghiên cứu chung giữa các trường và đào tạo nghiên cứu sinh tiến sĩ Việt Nam tại Nhật Bản. Ngoài các dự án hiện tại, trong chuyến thăm lần này, hai nước dự kiến sẽ công bố thêm 6 đề tài nghiên cứu chung mới.

Nhật Bản đặt ra mục tiêu đào tạo tổng cộng 250 nhân lực Việt Nam trong lĩnh vực bán dẫn thông qua các chương trình tiến sĩ tại Nhật Bản. Bên cạnh đó, phía Việt Nam cũng bày tỏ mong muốn hợp tác đào tạo tiến sĩ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI).

Hiện nay, trong khuôn khổ chương trình NEXUS nhằm phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực bán dẫn, Nhật Bản đang cân nhắc khả năng mở rộng chương trình sang lĩnh vực đào tạo nhân lực AI. Nhân chuyến thăm lần này của Tổng Bí thư Tô Lâm, chúng tôi mong muốn thúc đẩy hơn nữa các chương trình hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam trong cả hai lĩnh vực bán dẫn và AI, thông qua các chương trình nghiên cứu chung và đào tạo nghiên cứu sinh Việt Nam ở trình độ tiến sĩ tại Nhật Bản.

Thông qua Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA), Nhật Bản dự định triển khai khoản vay chương trình dành cho Việt Nam, nhằm hoàn thiện các chính sách và cơ chế liên quan đến AI tại Việt Nam. Đối với Trường Đại học Việt Nhật, chúng tôi hướng tới xây dựng trường trở thành một cơ sở giáo dục đại học định hướng nghiên cứu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đào tạo nguồn nhân lực có tính ứng dụng thực tiễn cao. Trong thời gian tới, việc xây dựng khuôn viên trường bằng nguồn vốn vay ODA của Nhật Bản sẽ được triển khai.

Hiện nay, đã có 200 sinh viên đang theo học các chương trình đào tạo về bán dẫn tại trường. Chúng tôi sẽ nỗ lực phối hợp với Chính phủ Việt Nam để tiếp tục hoàn thiện môi trường học tập, cũng như tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ nghiên cứu, qua đó tạo điều kiện tốt hơn cho sinh viên và các hoạt động đào tạo, nghiên cứu của nhà trường.

Trong lĩnh vực năng lượng, Nhật Bản mong muốn thúc đẩy hợp tác giữa Chính phủ và các doanh nghiệp tư nhân nhằm bảo đảm nguồn cung năng lượng đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của Việt Nam trong quá trình phát triển kinh tế. Trong khuôn khổ Sáng kiến Cộng đồng phát thải ròng bằng 0 châu Á (AZEC), các doanh nghiệp Nhật Bản đang cân nhắc triển khai việc xây dựng các nhà máy điện khí LNG tại Việt Nam. Chúng tôi hoan nghênh việc Quốc hội Việt Nam hiện đang tiến hành sửa đổi Luật Điện lực.

Cùng với đó, chúng tôi kỳ vọng những vướng mắc liên quan đến tính khả thi về mặt tài chính, đặc biệt là việc xây dựng cơ chế bảo đảm khả năng thu hồi chi phí đầu tư, sẽ từng bước được tháo gỡ. Bên cạnh đó, việc thúc đẩy liên kết giữa Chính phủ, doanh nghiệp và giới học thuật tại Việt Nam sẽ góp phần tạo dựng môi trường thuận lợi cho hợp tác với các cơ quan, trường đại học và doanh nghiệp Nhật Bản. Tôi cho rằng đây là yếu tố có ý nghĩa hết sức quan trọng, không chỉ đối với lĩnh vực năng lượng mà còn trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyển đổi số (DX) và chuyển đổi xanh (GX).

Ngoài ra, việc thiết lập một khuôn khổ đối thoại giữa hai nước, với sự tham gia của các cơ quan chính phủ, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp để cùng trao đổi về đổi mới sáng tạo và thúc đẩy các hoạt động hợp tác cụ thể sẽ mang ý nghĩa hết sức thiết thực.

Phóng viên: Đại sứ từng dự báo là năm 2026, kim ngạch thương mại song phương có thể đạt 60 tỉ USD. Hai Thủ tướng từng đặt mục tiêu sẽ đạt con số này vào năm 2030. Theo Đại sứ, liệu chuyến thăm lần này hai nước có đặt mục tiêu cao hơn không và đâu là những lĩnh vực, mặt hàng có tiềm năng nhất giúp hai bên sớm đạt mục tiêu đó?

Đại sứ Ito Naoki: Trong 9 tháng của năm nay, kim ngạch thương mại giữa Nhật Bản và Việt Nam đã tăng 15%, đạt 43,7 tỷ USD. Với tốc độ tăng trưởng hiện nay, kim ngạch thương mại cả năm dự kiến sẽ đạt khoảng 58 tỷ USD.

Trong vòng 10 năm qua, quy mô thương mại giữa hai nước đã tăng gấp 1,8 lần. Với đà tăng trưởng này, kim ngạch thương mại song phương có thể đạt 75 tỷ USD vào năm 2030. Việt Nam được định vị như một cứ điểm sản xuất đầy tiềm năng của châu Á. Trong bối cảnh thương mại giữa hai nước tiếp tục mở rộng, các mặt hàng như thiết bị điện, linh kiện điện tử và phụ tùng ô tô sẽ tiếp tục là những nhóm hàng triển vọng trong hoạt động thương mại song phương. Bên cạnh đó, trong lĩnh vực nông sản, Nhật Bản và Việt Nam dự kiến sẽ mở cửa thị trường cho một số mặt hàng mới, cụ thể là nho từ Nhật Bản và bưởi từ Việt Nam. Tôi cho rằng đây cũng sẽ là một trong những kết quả của hội đàm cấp cao lần này.

Nông sản cũng sẽ là lĩnh vực có nhiều tiềm năng gia tăng xuất khẩu giữa hai nước trong thời gian tới. Hơn nữa, cùng với sự gia tăng thu nhập và mở rộng tầng lớp trung lưu tại Việt Nam, nhu cầu tiêu dùng của người dân cũng sẽ ngày càng đa dạng. Do đó, chúng tôi kỳ vọng xuất khẩu từ Nhật Bản sang Việt Nam đối với các mặt hàng như rượu sake, thịt bò Wagyu cũng sẽ gia tăng.

Trên thực tế, các doanh nghiệp Nhật Bản đang đẩy mạnh đầu tư trong lĩnh vực điện và điện tử, đầu tư, trong đó có các doanh nghiệp sản xuất vật liệu wafer bán dẫn, cũng như các doanh nghiệp gia công và kiểm định tấm phim phân cực dùng cho màn hình. Nếu đầu tư của doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục được mở rộng trong những lĩnh vực liên quan, nhu cầu nhập khẩu các linh kiện, phụ tùng phục vụ sản xuất từ Nhật Bản cũng sẽ tăng theo. Thương mại giữa hai nước sẽ tiếp tục được thúc đẩy hơn nữa.

Chúng tôi kỳ vọng rằng sự phát triển của thương mại song phương sẽ góp phần tạo điều kiện cho các dòng vốn FDI có chất lượng cao, qua đó đóng góp tích cực vào quá trình xây dựng mô hình tăng trưởng kinh tế mới của Việt Nam.

Phóng viên: Bên cạnh các lĩnh vực chiến lược, giao lưu nhân dân cũng được Chính phủ Nhật Bản đặc biệt đề cao. Đại sứ kỳ vọng chuyến thăm của Tổng Bí thư Tô Lâm sẽ mang lại những động lực mới nào để làm sâu sắc hơn nữa sự gắn kết văn hóa, giao lưu thế hệ trẻ và hợp tác giữa các địa phương hai nước?

Đại sứ Ito Naoki: Giao lưu nhân dân giữa Nhật Bản và Việt Nam đang rất sôi động, theo cả hai chiều từ Nhật Bản sang Việt Nam và từ Việt Nam sang Nhật Bản. Chúng tôi cho rằng trong tương lai gần, trước năm 2030, tổng lượng người đi lại giữa hai nước theo cả hai chiều sẽ đạt mốc 2 triệu lượt.

Năm 2028 đánh dấu kỷ niệm 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Hướng tới dấu mốc này, trong chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư Tô Lâm, những chủ trương, định hướng sẽ được đưa ra nhằm tiếp tục thúc đẩy du lịch song phương cũng như tăng cường giao lưu giữa các địa phương. Để gia tăng lượng người đi lại giữa hai nước, việc tăng số chuyến bay thẳng và chuyến bay thuê chuyến có ý nghĩa rất quan trọng. Chúng tôi mong muốn quảng bá rộng rãi hơn nữa sức hấp dẫn của Nhật Bản tới người dân Việt Nam. Đồng thời, thông qua chuyến thăm Nhật Bản lần này của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, chúng tôi hy vọng đây cũng sẽ là dịp tốt để phía Việt Nam giới thiệu những nét hấp dẫn của đất nước mình tới người dân Nhật Bản.

Đến nay, Nhật Bản và Việt Nam đã phối hợp tổ chức Diễn đàn hợp tác địa phương 2 lần, năm trước tại Quảng Ninh và năm nay là tại Huế. Chúng tôi kỳ vọng sự kiện lần thứ ba, dự kiến được tổ chức tại Việt Nam vào năm 2027, sẽ tiếp tục góp phần thúc đẩy hơn nữa giao lưu, hợp tác giữa các tỉnh, thành phố của hai nước.

Hiện nay, Việt Nam đang chú trọng phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, trong khi Nhật Bản cũng đang thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp nội dung, trong đó có manga, anime và J-POP. Chuyến thăm Nhật Bản lần này của Tổng Bí thư Tô Lâm chính là dịp để người dân Việt Nam quan tâm hơn nữa đến những nét văn hóa này. Đây cũng là yếu tố quan trọng đối với việc thúc đẩy giao lưu giữa thế hệ trẻ và tăng cường hiểu biết lẫn nhau giữa nhân dân hai nước.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Đại sứ Ito Naoki!