Đẩy mạnh chuyển đổi số trong giáo dục phổ thông

Trong bối cảnh ngành Giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh mở rộng quy mô sau hợp nhất, chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng giáo dục.

*Trường học chuyển động với chuyển đổi số

Chuyển đổi số trong giáo dục tại Thành phố Hồ Chí Minh đang được triển khai với những kết quả rõ nét. Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, mô hình trường học số đang được triển khai trên nền tảng quản lý và học tập trực tuyến tiên tiến, tạo điều kiện để giáo viên và học sinh tiếp cận các công nghệ mới nhất.

Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số không dừng ở việc đưa công nghệ vào lớp học, mà là sự thay đổi toàn diện cách dạy, học và quản lý. Tại Trường Tiểu học Lương Thế Vinh (phường Tân Hưng), việc ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy môn Khoa học lớp 5 đã giúp nâng cao hiệu quả học tập của học sinh.

Cô Nguyễn Thị Ngọc Hạnh, giáo viên bộ môn cho biết, ở môn học này nhiều nội dung khoa học mang tính trừu tượng và khó quan sát trực tiếp trong lớp học. Vì thế, giáo viên đã sử dụng công cụ công nghệ để thiết kế các video mô phỏng các hiện tượng khoa học, hình ảnh minh họa, trò chơi học tập… và đưa vào tiết học, giúp học sinh hiểu bản chất và tăng khả năng ghi nhớ kiến thức. Việc tham gia các hoạt động tương tác trên nền tảng số cũng giúp học sinh phát huy tính chủ động và hứng thú học tập.

Hay tại Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học (phường Bến Thành) - một trong những trường học số đầu tiên của Thành phố, việc đưa nội dung giáo dục về trí tuệ nhân tạo (AI) vào giảng dạy đã được triển khai từ sớm. Bà Nguyễn Thị Nga, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Nguyễn Thái Học, cho biết, cùng với phát huy lợi thế từ đội ngũ trẻ, nhà trường đã tập trung nâng cấp hạ tầng kỹ thuật, bao gồm hệ thống internet tốc độ cao và bảng tương tác hiện đại tại tất cả các lớp học để giảng dạy về AI.

Từ năm học 2025-2026, Thành phố Hồ Chí Minh triển khai thí điểm giáo dục AI cho học sinh phổ thông, với hơn 170 trường chuyên, trường chất lượng cao và trường học số nhập cuộc từ đầu học kỳ II. Các trường lựa chọn hình thức triển khai phù hợp và lồng ghép mục tiêu giáo dục AI vào kế hoạch giáo dục nhà trường. Trong khi các trường chưa tham gia thí điểm cũng thực hiện lồng ghép nội dung này vào các môn học và hoạt động giáo dục.

Bên cạnh đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong dạy học, các nhà trường cũng đặc biệt quan tâm bảo đảm an toàn trên môi trường số cho học sinh. Bà Bùi Thị Bảo, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Võ Thị Sáu (phường Tân Hưng) cho rằng, chuyển đổi số mang lại cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức về an toàn trên không gian số. Nhà trường đã lồng ghép giáo dục kỹ năng an toàn số vào các hoạt động chính khóa và ngoại khóa với nội dung gần gũi, phù hợp lứa tuổi, giúp học sinh nhận diện các nguy cơ và hình thành thói quen sử dụng thiết bị số an toàn. Nhà trường cũng tăng cường phối hợp với phụ huynh trong quản lý, giám sát hoạt động trực tuyến của học sinh.

Cùng với dạy và học, ngành Giáo dục Thành phố Hồ Chí Minh cũng đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác quản lý, như triển khai học bạ số, phấn đấu số hóa toàn bộ dữ liệu học bạ cấp trung học phổ thông trong năm học 2025-2026. Ngành đã phát triển hệ sinh thái học liệu số dùng chung đảm bảo chất lượng và chuẩn hóa, nền tảng kết nối chia sẻ được xây dựng theo chuẩn quốc tế. Đồng thời, các trường đẩy mạnh triển khai các ứng dụng, phần mềm quản lý học tập (LMS) để hỗ trợ tự học và đánh giá trên môi trường số.

*Nguồn nhân lực

Nguồn nhân lực luôn được xem là yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số. Bên cạnh năng lực, việc đổi mới, nâng cao nhận thức, tư duy của đội ngũ là then chốt, để mỗi cán bộ quản lý, giáo viên nhận thức rõ chuyển đổi số là nhiệm vụ quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

Tại Trường Tiểu học Tân Hưng (phường Tân Hưng), hoạt động chuyển đổi số được triển khai hiệu quả ở cả ba trụ cột: quản trị số, dạy học số và kiểm tra – đánh giá số. Việc quản lý hồ sơ, học bạ, điểm danh, thời khóa biểu được thực hiện trên phần mềm trực tuyến, giảm 80% lượng hồ sơ giấy; toàn bộ giáo viên thiết kế được bài giảng điện tử; 95% tiết dạy có ứng dụng công nghệ thông tin; kiểm tra trực tuyến giúp tiết kiệm thời gian và hỗ trợ phân tích dữ liệu học tập.

Theo ông Vũ Đức Thành, Phó Hiệu trưởng nhà trường, phát triển năng lực số và ứng dụng AI cho giáo viên được nhà trường xác định là nhiệm vụ trọng tâm, qua hoạt động bồi dưỡng, tập huấn, giúp giáo viên từng bước làm chủ công nghệ, nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Trường đặt mục tiêu 100% giáo viên sử dụng thành thạo công cụ số trong soạn giảng và khai thác nền tảng học tập trực tuyến; 80% tạo được học liệu số và bài giảng có yếu tố AI; đồng thời xây dựng phòng sáng tạo số và AI, hình thành kho học liệu số.

Theo Thạc sĩ Vũ Thị Thu Hương, Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, môi trường số cho phép giáo viên chuyển đổi từ người truyền thụ kiến thức sang chủ thể thiết kế trải nghiệm học tập. Trong đó, công nghệ là công cụ hỗ trợ giúp giáo viên dẫn dắt học sinh phát triển năng lực nhưng quyết định sư phạm cuối cùng vẫn thuộc về người thầy, yếu tố con người trong mọi ứng dụng công nghệ. Việc mở rộng không gian tự chủ sư phạm cho giáo viên trong môi trường giáo dục số là điều kiện then chốt để hiện thực hóa các mục tiêu chuyển đổi số giáo dục.

Nhằm nâng cao năng lực số cho đội ngũ nhân lực ngành Giáo dục, Thành phố Hồ Chí Minh đã triển khai đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nâng cao nhận thức, phát triển năng lực, kỹ năng số cho cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên, nhân viên ngành Giáo dục, giai đoạn 2022-2025, tầm nhìn đến năm 2030”. Thành phố đã tổ chức 135 lớp với 15.404 lượt người tham gia đào tạo, bồi dưỡng năng lực, kỹ năng số, qua đó, 98% đội ngũ đạt yêu cầu về năng lực số. Mục tiêu đến năm 2030, 100% đội ngũ ngành giáo dục Thành phố sẽ được bồi dưỡng kiến thức về chuyển đổi số, trọng tâm là an toàn thông tin. Qua đó, giúp đội ngũ từng bước làm chủ công nghệ, chủ động triển khai chuyển đổi số tại đơn vị.

Ông Nguyễn Bảo Quốc, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, chuyển đổi số không còn là một lựa chọn ưu tiên mà là chiến lược sống còn để xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, minh bạch và hiệu quả. Một trong những trụ cột chiến lược trong chuyển đổi số ngành Giáo dục là quản trị bằng dữ liệu thống nhất, đảm bảo mọi quyết định quản lý đều dựa trên sự phân tích dữ liệu chính xác thay vì cảm tính; đồng thời đặt yêu cầu bảo mật và an toàn dữ liệu cá nhân lên hàng đầu.

Cùng với đó là chủ động thích ứng và làm chủ kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, trong đó chuyển dịch mạnh mẽ từ kiểm tra kiến thức đơn thuần sang đánh giá năng lực sáng tạo; ứng dụng AI làm trợ giảng ảo để cá nhân hóa lộ trình học tập, thiết lập các nguyên tắc đạo đức và an toàn khi sử dụng công nghệ trong nhà trường.

Trong bối cảnh đó, việc kiến tạo không gian đổi mới sáng tạo được xác định là trái tim của trường học số, gắn kết lý thuyết với thực hành qua mô hình giáo dục STEM, STEAM và Robotics, đồng thời hình thành mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa trường phổ thông với các viện nghiên cứu, đại học và doanh nghiệp công nghệ. “Thành công của công cuộc chuyển đổi số không đo bằng thiết bị, mà nằm ở sự chuyển đổi trong tư duy và nhận thức của đội ngũ nhân sự toàn ngành”, Phó Giám đốc Nguyễn Bảo Quốc nhấn mạnh.