Dạy tiếng Chăm: Nhịp cầu gìn giữ bản sắc tại Lâm Đồng

Đây không chỉ là bước đi quan trọng nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng người Chăm, mà còn góp phần hỗ trợ học sinh nâng cao kỹ năng ngôn ngữ, đặc biệt là trong học tiếng Việt và tiếp cận kiến thức mới một cách hiệu quả hơn.

Trong lớp học tiếng Chăm tại Trường Tiểu học Lâm Giang (xã Hàm Thuận Bắc), em Thông Nữ Hạ Thuyên, học sinh lớp 5A, say sưa đọc một đoạn văn ngắn bằng chữ Chăm. Thuyên chia sẻ: “Trước đây em chỉ nói được tiếng Chăm ở nhà, nhưng khi được học ở trường, em đã biết đọc, viết và hiểu thêm nhiều câu chuyện về văn hóa dân tộc mình. Việc học tiếng Chăm cũng giúp em dễ hiểu hơn khi học tiếng Việt”.

Cùng suy nghĩ ấy, nhiều học sinh người Chăm cho rằng việc học chữ mẹ đẻ khiến các em tự tin hơn khi tiếp cận kiến thức mới. Bởi có những sự vật được gọi tên hoặc khái niệm tiếng Việt nhưng chúng em chưa thể hình dung thì thông qua tiếng Chăm và sự giảng dạy của thầy cô, các em có thể hiểu và hình dung được.

Năm học 2025–2026, Trường Tiểu học Lâm Giang có 284 học sinh ở 10 lớp thuộc 5 khối, trong đó 99% là con em đồng bào Chăm. Thực hiện hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo về Chương trình giáo dục phổ thông tiếng Chăm cùng chỉ đạo của UBND tỉnh, nhà trường đã chủ động xây dựng kế hoạch giảng dạy phù hợp với điều kiện thực tiễn, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của phụ huynh, học sinh.

Hiệu trưởng Trường tiểu học Lâm Giang Trần Văn Tiếng cho biết: Năm học này nhà trường tiếp tục duy trì việc dạy và học tiếng Chăm cho học sinh với 2 tiết/tuần. Hiện nay, cơ sở vật chất, trường lớp đảm bảo, nhà trường có 4 giáo viên giàu kinh nghiệm trực tiếp giảng dạy.

Theo cô giáo Khê Thị Thanh Toán, mỗi tiết học đều chú trọng đảm bảo đủ 4 kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Việc học tiếng Chăm không chỉ giúp học sinh biết đọc, viết chữ mẹ đẻ mà còn hỗ trợ tích cực cho việc học tiếng Việt, giúp các em mở rộng vốn từ, hiểu bài tốt hơn ở các môn khác. Cụ thể, thông qua tiếng Chăm, giáo viên sẽ cung cấp thêm những sự vật, giải nghĩa một số từ tiếng Việt mà các em chưa biết hoặc không hiểu, giúp học sinh học tốt hơn các môn học khác bằng tiếng Việt.

Năm học 2025-2026, Trường Tiểu học Lâm Hưng (xã Hàm Thuận) có 3 giáo viên phụ trách dạy tiếng Chăm cho 150 học sinh. Từ đầu năm học đến nay, nhà trường duy trì đều đặn việc dạy học tiếng Chăm 2 tiết/tuần, góp phần giữ gìn và phát huy văn hóa dân tộc.

Cô Thông Thị Ngà, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lâm Hưng cho biết: “Việc dạy và học tiếng Chăm trong trường nhận được sự đồng thuận cao của phụ huynh và các vị chức sắc trong làng. Ngoài bổ trợ rất nhiều cho việc dạy tiếng Việt và các môn học khác, môn học này còn là nơi lưu giữ tiếng nói, chữ viết và văn hóa của đồng bào”.

Ngoài giờ học trên lớp, Trường tiểu học Lâm Hưng còn tổ chức cho học sinh trải nghiệm thực tế, tham gia hội thi viết tiếng Chăm tại Trung tâm trưng bày văn hóa Chăm hay các hoạt động trong lễ hội của người Chăm. Qua đó, học sinh được tiếp xúc trực tiếp với di sản văn hóa, thêm yêu thích tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình.

Tuy vậy, việc dạy và học tiếng Chăm vẫn còn không ít khó khăn. Nhiều học sinh chỉ quen giao tiếp bằng tiếng Chăm nhưng chưa được rèn đọc, viết nên lúng túng khi bắt đầu học chữ. Đặc biệt, hệ chữ Chăm có bảng ký tự và cách ghép vần khác biệt so với chữ Quốc ngữ, dễ nhầm lẫn và khó nhớ. Hiện sách giáo khoa, tài liệu tham khảo theo chương trình mới cũng chưa được phát hành..., gây hạn chế cho quá trình giảng dạy.

Cô Thông Thị Ngà, Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học Lâm Hưng chia sẻ: Để mang lại hiệu quả cho việc dạy và học tiếng Chăm, nhà trường tổ chức rà soát các thiết bị, đồ dùng dạy học của Chương trình giáo dục hiện hành có liên quan để vận dụng phù hợp; sử dụng tranh ảnh sẵn có trong sách giáo khoa tiếng Chăm và sưu tầm những đồ dùng, vật dụng sẵn có tại địa phương; khai thác hiệu quả ti vi được trang bị để tìm kiếm tranh, ảnh có liên quan nội dung bài học; sưu tầm, làm thêm một số đồ dùng dạy học…

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Lâm Đồng, năm học 2025–2026, toàn tỉnh có 12 trường tiểu học tổ chức dạy tiếng Chăm với 142 lớp, 3.643 học sinh từ lớp 1 đến lớp 5 theo học môn tự chọn này. Lực lượng giảng dạy gồm 61 giáo viên có chứng chỉ đào tạo, bồi dưỡng tiếng Chăm, trong đó 51 giáo viên trực tiếp đứng lớp. Các trường học đã chủ động, linh hoạt xây dựng kế hoạch phù hợp với điều kiện thực tiễn, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của phụ huynh, học sinh. Cơ sở vật chất, phòng học cơ bản đảm bảo cho việc giảng dạy.

Việc đưa tiếng Chăm vào trường học ở Lâm Đồng không chỉ khẳng định chủ trương đúng đắn trong bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, mà còn góp phần giúp học sinh phát triển năng lực ngôn ngữ, tạo nền tảng vững chắc cho quá trình học tập.