ĐBSCL chủ động ứng phó hạn mặn mùa khô 2026-2027

Ngày 17/9, tại phường Rạch Giá, tỉnh An Giang, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam tổ chức hội nghị triển khai kế hoạch vận hành công trình ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027 và ký kết Quy chế phối hợp trong quản lý, khai thác, bảo vệ công trình thủy lợi vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Hội nghị có sự tham dự của đại diện Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, các viện chuyên ngành, cơ quan khí tượng thủy văn, ngành nông nghiệp và môi trường các tỉnh: An Giang, Cà Mau, Thành phố Cần Thơ cùng các địa phương nằm trong vùng hưởng lợi của hệ thống công trình.

Theo dự báo của ngành chuyên môn, mùa khô 2026-2027 được dự báo có nhiều yếu tố bất lợi đối với nguồn nước Đồng bằng sông Cửu Long; lượng nước từ thượng nguồn có khả năng thuộc nhóm năm thấp, trong khi El Nino tác động làm giảm mưa, tăng nhiệt độ, bốc hơi mạnh và nhu cầu sử dụng nước gia tăng; xâm nhập mặn có thể xuất hiện từ cuối tháng 12/2026, sau đó tăng cao trong từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2027; yêu cầu đặt ra là các công trình thủy lợi không chỉ vận hành đúng quy trình mà phải linh hoạt theo diễn biến thực tế, đồng thời phối hợp chặt chẽ giữa các đơn vị, địa phương để kiểm soát mặn, trữ ngọt, tiêu thoát nước và phục vụ sản xuất.

Theo ông Lê Tự Do, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam, đơn vị đang quản lý 5 công trình đầu mối lớn gồm cống Cái Lớn, Cái Bé, cống âu thuyền Ninh Quới, cống Vũng Liêm, âu thuyền Xẻo Rô. Hệ thống cống trên phục vụ kiểm soát mặn - ngọt, tiêu thoát lũ, sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và dân sinh trên diện tích hơn 447.000 ha. Phương án vận hành mùa khô tới được xây dựng trên nguyên tắc chủ động từ sớm, bám sát mực nước, độ mặn, dự báo khí tượng thủy văn, triều cường và nhu cầu sản xuất từng tiểu vùng. Các thông số này là cơ sở để xác định thời điểm đóng, mở cũng như số lượng cửa van vận hành phù hợp.

Đối với cụm công trình Cái Lớn - Cái Bé và Xẻo Rô, mục tiêu đặt ra là kiểm soát mặn xâm nhập sâu nhưng vẫn phải bảo đảm tiêu thoát nước, duy trì dòng chảy môi trường và đáp ứng nhu cầu lấy nước mặn cho vùng nuôi thủy sản khi điều kiện cho phép. Trong thời kỳ cao điểm xâm nhập mặn, việc vận hành phải gắn chặt với hệ thống Quản Lộ - Phụng Hiệp và các công trình liên quan để tránh xung đột nguồn nước giữa các vùng sản xuất.

Ông Lê Tự Do cũng cho hay, một trong những điều kiện quyết định hiệu quả vận hành là công trình, thiết bị phải luôn trong trạng thái sẵn sàng. Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam đã tổ chức kiểm tra, bảo trì, bảo dưỡng định kỳ, vận hành thử thiết bị trước mùa khô; mạng lưới hiện có 42 trạm quan trắc tự động kết nối hệ thống SCADA, cung cấp dữ liệu về mực nước, độ mặn và chất lượng nước phục vụ công tác điều hành.

Trao đổi tại hội nghị, ông Tô Quang Toản, Giám đốc Trung tâm Dự báo chuyên ngành, Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam nhận định, mùa khô 2026-2027 nguồn nước về Đồng bằng sông Cửu Long có khả năng ở mức thấp. El Nino tiếp tục duy trì với cường độ mạnh đến rất mạnh và có thể kéo dài sang đầu năm 2027, làm lượng mưa giảm, nhiệt độ tăng và số ngày nắng nóng nhiều hơn; hiện lượng nước trữ tại Biển Hồ Tonle Sap còn tương đối khá, song đỉnh lũ năm 2026 xuất hiện sớm nên khả năng bổ sung nước cho Đồng bằng sông Cửu Long có thể giảm nhanh từ cuối năm; đến tháng 2-3/2027, nguồn bổ sung từ Biển Hồ dự kiến không còn đáng kể.

Trước dự báo trên, Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam xây dựng hai kịch bản nguồn nước, trong đó kịch bản khả thi tương tự năm 2016 và kịch bản rủi ro cao xấp xỉ giai đoạn 2019-2020. Đối với vùng ven Biển Tây và hệ thống Cái Lớn - Cái Bé, ranh mặn 1 g/l có thể ảnh hưởng đến khu vực Cái Tư từ cuối tháng 3 đến tháng 5; trong tình huống bất lợi, xâm nhập mặn có thể xuất hiện từ tháng 2 và kéo dài đến hết tháng 5/2027.

Theo ông Lê Quốc Việt, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh An Giang, nhiệm vụ trọng tâm ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn mùa khô là chủ động quản lý, vận hành hệ thống công trình phù hợp diễn biến nguồn nước, xâm nhập mặn và nhu cầu sản xuất, dân sinh; đơn vị chủ động phối hợp với Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi Miền Nam, Công ty TNHH MTV Khai thác thủy lợi An Giang và các địa phương xây dựng kế hoạch vận hành theo từng khu vực, bảo đảm các công trình hoạt động đồng bộ. Trong đó, cống, âu thuyền Vàm Bà Lịch có vai trò quan trọng trong kiểm soát mặn, giữ nguồn nước ngọt phục vụ các nhà máy nước đô thị Rạch Giá và khu vực lân cận.