Đề nghị ngân sách trung ương chia sẻ chi phí đầu tư cao tốc với địa phương khó khăn

Chiều 10/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư 3 dự án đường bộ cao tốc: Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong; Quảng Ngãi - Kon Tum và Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đoạn qua địa phận tỉnh Sơn La.

Các đại biểu nhấn mạnh vai trò của những tuyến cao tốc trong kết nối vùng, thúc đẩy giao thương, phát triển kinh tế và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đồng thời, đề nghị Chính phủ xem xét cơ chế hỗ trợ ngân sách trung ương đối với các địa phương khó khăn, nhất là chi phí giải phóng mặt bằng và vốn đối ứng.

* Mở rộng không gian phát triển, kết nối các vùng kinh tế

Đại biểu Hà Thị Anh Thư (Đoàn Quảng Ngãi) cho rằng, cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum có ý nghĩa quan trọng trong kết nối Tây Nguyên với duyên hải miền Trung, đáp ứng mong muốn lâu nay của cử tri về một tuyến đường thuận lợi nối miền núi với miền biển.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Quảng Ngãi có địa bàn trải dài từ biển đến biên giới. Tuy nhiên, việc đi lại giữa phía Đông và phía Tây của tỉnh hiện chủ yếu dựa vào Quốc lộ 24 với nhiều đoạn đèo dốc quanh co. Vào mùa mưa lũ, chỉ một điểm sạt lở cũng có thể làm gián đoạn việc đi học, khám bệnh hoặc vận chuyển nông sản của người dân.

Theo đại biểu, khi cao tốc được đầu tư, việc vận chuyển cà phê, sầu riêng và các sản phẩm nông nghiệp của Tây Nguyên đến cơ sở chế biến, khu kinh tế và cảng biển sẽ thuận lợi hơn. Ở chiều ngược lại, hải sản, tỏi Lý Sơn, quế Trà Bồng và các sản phẩm đặc trưng của Quảng Ngãi cũng có thêm điều kiện tiếp cận thị trường miền núi và các địa phương khác.

Cùng với mạng lưới đường bộ kết nối cửa khẩu quốc tế Bờ Y, tuyến cao tốc còn mở rộng cơ hội giao thương với Lào và Campuchia, tạo thuận lợi cho công tác quốc phòng, an ninh, cứu hộ, cứu nạn.

Đối với cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Đoàn Lạng Sơn) đánh giá, dự án sẽ từng bước hình thành trục giao thông quan trọng kết nối vùng Tây Bắc với Thủ đô Hà Nội và mạng lưới giao thông quốc gia.

Sơn La có tiềm năng lớn về sản xuất nông nghiệp hàng hóa, nhất là trái cây và các sản phẩm nông sản phục vụ xuất khẩu. Vì vậy, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm triển khai các tuyến giao thông kết nối cao tốc này với cửa khẩu quốc tế Hữu Nghị (Lạng Sơn) thông qua mạng lưới cao tốc quốc gia.

Theo đại biểu, vào ngày cao điểm, lượng phương tiện thông quan qua cửa khẩu Hữu Nghị có thể vượt 2.100 xe, trong đó phần lớn là xe chở nông sản, thực phẩm. Sơn La là địa phương có thế mạnh về nông sản nhưng việc kết nối với cửa khẩu này hiện còn khó khăn. Do đó, cần đầu tư đồng bộ mạng lưới giao thông để tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.

Đại biểu Dương Khắc Mai (Đoàn Lâm Đồng) cũng nhấn mạnh, các tuyến cao tốc kết nối Lai Châu, Sơn La và Điện Biên sẽ góp phần giải quyết bài toán giao thông của vùng Tây Bắc, nhất là trong mùa mưa lũ. Địa hình bị chia cắt, tình trạng sạt lở thường xuyên không chỉ ảnh hưởng đến phát triển kinh tế mà còn đe dọa an toàn, tính mạng người dân.

Việc kết nối trực tiếp các tỉnh biên giới với Thủ đô Hà Nội và những trung tâm kinh tế lớn sẽ tạo động lực phát triển kinh tế cửa khẩu, du lịch, giảm chi phí logistics. Riêng tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum là hành lang kinh tế Đông - Tây, kết nối Tây Nguyên với duyên hải miền Trung, tạo điều kiện đưa nông sản, hàng hóa của Tây Nguyên ra các cảng biển.

Đại biểu Dương Khắc Mai cũng đề nghị ưu tiên nguồn lực hoàn thiện tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Tây, đặc biệt là các đoạn kết nối với cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum như Ngọc Hồi - Pleiku, Pleiku - Buôn Ma Thuột, Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa trước năm 2030, nhằm hình thành mạng lưới giao thông đồng bộ.

* Đề nghị ngân sách trung ương hỗ trợ địa phương khó khăn

Một trong những vấn đề được các đại biểu quan tâm là khả năng cân đối nguồn vốn đối ứng của các địa phương khi triển khai dự án.

Đại biểu Dương Khắc Mai cho biết, các tỉnh như Lai Châu, Quảng Ngãi đều là những địa phương còn nhiều khó khăn. Riêng Lai Châu phải bố trí hơn 2.000 tỷ đồng vốn đối ứng, tương đương 38,7% kế hoạch vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030 của tỉnh theo báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính. Đây là áp lực lớn đối với ngân sách địa phương.

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị Quốc hội, Chính phủ xem xét sử dụng ngân sách trung ương hỗ trợ toàn bộ hoặc một phần kinh phí giải phóng mặt bằng cho các tỉnh, qua đó giảm áp lực cân đối vốn và tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ dự án.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Đặng Ân đề nghị Chính phủ rà soát mức vốn đối ứng của từng địa phương, bảo đảm phù hợp với khả năng ngân sách. Đối với Lai Châu, trong điều kiện nguồn thu ngân sách địa phương hằng năm chỉ trên 2.000 tỷ đồng, việc bố trí vốn đối ứng cho dự án cao tốc là áp lực đáng kể.

Đại biểu đề nghị xem xét cơ chế hỗ trợ tương tự như đối với các dự án Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên và Quảng Ngãi - Kon Tum, theo hướng địa phương càng khó khăn thì mức hỗ trợ từ ngân sách trung ương càng cần được quan tâm, tạo điều kiện đầu tư hạ tầng giao thông và nâng cao đời sống đồng bào dân tộc miền núi.

Liên quan đến cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, đại biểu Hà Thị Anh Thư đồng tình với phương án trước mắt đầu tư khoảng 132 km, từ cao tốc Bắc - Nam đến điểm giao với đường Hồ Chí Minh. Đại biểu ghi nhận việc Bộ Xây dựng tiếp thu ý kiến về đoạn kết nối với cao tốc Bắc - Nam phía Tây; trong đó, khoảng 4,2 km sẽ được nghiên cứu đầu tư sau năm 2030 để bảo đảm kết nối đồng bộ.

Về nguồn vốn, đại biểu đề nghị Chính phủ quan tâm cân đối phần vốn ngân sách trung ương còn thiếu, phù hợp với tiến độ triển khai, phấn đấu dự án cơ bản hoàn thành vào năm 2030 và đưa vào khai thác năm 2031.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, đại biểu cho biết địa phương sẽ chủ động triển khai bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; đồng thời nhấn mạnh cần lắng nghe ý kiến người dân, bảo đảm nơi ở mới và hỗ trợ các hộ phải di dời sớm ổn định sinh kế.

Các đại biểu cho rằng, việc đầu tư các tuyến cao tốc tại những địa bàn còn nhiều khó khăn cần đi đôi với cơ chế phân bổ nguồn lực phù hợp, bảo đảm các địa phương có đủ điều kiện triển khai dự án, phát huy hiệu quả kết nối và tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội./.