Đề xuất các giải pháp đột phá đưa Việt Nam vào nhóm các nền kinh tế tăng trưởng cao

Ngày 8/9, tại Hà Nội, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức Hội thảo khoa học “Xác lập mô hình tăng trưởng mới gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, đổi mới mô hình phát triển kinh tế dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030” nhằm định hình cơ sở lý luận và thực tiễn cho các định hướng phát triển kinh tế giai đoạn 2026 - 2030; tìm kiếm, đề xuất các giải pháp đột phá, góp phần đưa Việt Nam vào nhóm các nền kinh tế tăng trưởng cao thông qua đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại toàn diện nền kinh tế.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế – tài chính cho biết, giai đoạn 2026-2030 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, vừa phải tạo được tốc độ tăng trưởng cao, vừa tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững trong dài hạn. Mục tiêu tăng trưởng hai con số được đặt ra cho giai đoạn này nhằm để đạt được mục tiêu và khát vọng 2030-2045.

“Mục tiêu tăng trưởng hai con số không chỉ đặt ra yêu cầu về tốc độ, mà quan trọng hơn là phải thay đổi cách thức tạo ra tăng trưởng: từ dựa nhiều vào gia tăng đầu vào sang dựa ngày càng nhiều hơn vào năng suất, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hiệu quả sử dụng nguồn lực”, Phó Viện trưởng Nguyễn Quốc Anh nhấn mạnh.

Bên cạnh việc làm mới các động lực truyền thống, cần khai thác tốt hơn các dư địa và không gian phát triển mới, nhất là kinh tế tư nhân, FDI chất lượng cao, hạ tầng, kinh tế số, kinh tế xanh và các ngành có năng suất, giá trị gia tăng cao.

Cùng với đó là làm thế nào để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực chủ yếu của tăng trưởng. Theo đó, không chỉ dừng ở ứng dụng công nghệ, kể cả trí tuệ nhân tạo, mà phải chuyển tiến bộ công nghệ thành năng suất, hiệu quả sản xuất kinh doanh và năng lực cạnh tranh.

“Xuyên suốt là yêu cầu xử lý hài hòa giữa tốc độ và chất lượng tăng trưởng; giữa huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực; giữa yêu cầu trước mắt và năng lực phát triển lâu dài”, ông Nguyễn Quốc Anh cho biết.

Giai đoạn 2021 - 2025 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình cơ cấu lại nền kinh tế theo hướng nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh. Việt Nam đạt và vượt 22/26 chỉ tiêu kinh tế - xã hội chủ yếu; tăng trưởng GDP bình quân khoảng 6,3%/năm, quy mô GDP năm 2025 vượt 510 tỷ USD, đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt khoảng 47%.

Tuy nhiên, quá trình cơ cấu lại vẫn bộc lộ những hạn chế mang tính cơ cấu. Sản xuất và xuất khẩu còn phụ thuộc lớn vào khu vực doanh nghiệp FDI; khả năng tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi giá trị toàn cầu chưa tương xứng với quy mô nền kinh tế. Công nghiệp hỗ trợ, năng lực đổi mới công nghệ, khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu và chất lượng nhân lực công nghệ cao tiếp tục là những điểm nghẽn.

Bởi vậy, thách thức trong giai đoạn 2026 - 2030 không chỉ là “tăng thêm năng lực sản xuất”, mà phải nâng cấp chất lượng của năng lực sản xuất hiện hữu, gia tăng giá trị nội địa và hình thành những năng lực công nghệ có tính tự chủ.

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng, muốn phát triển nhanh, bền vững và bao trùm, Việt Nam cần đồng thời đổi mới mô hình tăng trưởng và xác lập mô hình phát triển phù hợp. Bên cạnh đó, các động lực tăng trưởng mới, nếu được khai thác tốt và phát huy hiệu quả ngay từ năm 2026, có thể giúp GDP tăng thêm khoảng 2,8 - 3,7 điểm phần trăm mỗi năm.

 

Để đạt mục tiêu tăng trưởng bình quân từ 10% trở lên, TS. Cấn Văn Lực đề nghị kiên định ổn định kinh tế vĩ mô; đẩy mạnh cơ cấu lại nền kinh tế; xây dựng và thực thi các giải pháp huy động, sử dụng, phân bổ nguồn lực khả thi, hiệu quả. Cùng với tốc độ, cần quan tâm chất lượng tăng trưởng, nhất là năng suất lao động, hiệu quả đầu tư, đóng góp của TFP, tăng trưởng xanh, bao trùm và bền vững.

Các ý kiến tại hội thảo cũng thống nhất rằng, tăng trưởng hai con số không thể đạt được bằng một chính sách đơn lẻ. Đây phải là kết quả cộng hưởng giữa thể chế hiệu quả, vốn dài hạn, hạ tầng hiện đại, doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh, nhân lực chất lượng cao và năng lực khoa học, công nghệ. Chính sách vì vậy cần được thiết kế theo hệ sinh thái, thay vì theo từng ngành riêng lẻ.

TS. Phạm Đình Nguyên, Giám đốc Học viện Chiến lược khoa học và công nghệ, đề xuất chuyển từ “phát triển ngành khoa học và công nghệ” sang “giải quyết bài toán phát triển quốc gia”. Kết quả cần được đo bằng năng suất lao động, TFP, giá trị gia tăng tạo ra trong nước, doanh thu từ sản phẩm và dịch vụ mới, tỷ lệ nội địa hóa và số doanh nghiệp thực sự đổi mới.

Theo TS. Phạm Đình Nguyên, quản trị thực thi cũng phải chuyển từ “ban hành chính sách” sang “kiến tạo năng lực phát triển”; từ “quản lý đầu vào” sang “quản trị kết quả”; từ hỗ trợ nghiên cứu riêng lẻ sang tổ chức các sứ mệnh công nghệ - công nghiệp; từ trách nhiệm tập thể sang trách nhiệm rõ ràng của người đứng đầu.

Theo đó, giai đoạn 2026 - 2030 phải tạo ra sự chuyển đổi về chất của mô hình phát triển. Trọng tâm không còn là có thêm bao nhiêu vốn, mà là mỗi đồng vốn tạo ra bao nhiêu giá trị; không chỉ là có bao nhiêu doanh nghiệp, mà là bao nhiêu doanh nghiệp làm chủ công nghệ và tham gia chuỗi giá trị; không chỉ là bao nhiêu dữ liệu được số hóa, mà là dữ liệu tạo ra bao nhiêu năng suất và giá trị mới.

Tại hội thảo, các tham luận tập trung đánh giá kết quả cơ cấu lại nền kinh tế giai đoạn 2021 - 2025; xác định mục tiêu, định hướng, giải pháp phát triển kinh tế giai đoạn 2026 - 2030; đề xuất những chính sách đột phá nhằm thực hiện mục tiêu tăng trưởng “2 con số” trên cơ sở Kết luận số 18-KL/TW, Nghị quyết số 19-NQ/TW và các nghị quyết chiến lược, đột phá của Trung ương...