Khơi thông thể chế, định hình không gian tăng trưởng

Vùng Đồng bằng sông Hồng hiện đang đóng vai trò là một trong những đầu tàu kinh tế trọng điểm, thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) lớn nhất cả nước vào các lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao.

Sở hữu hệ thống cảng biển cửa ngõ quốc tế, khu vực này hội tụ đầy đủ các điều kiện nền tảng để trở thành một trung tâm logistics tầm cỡ. Tuy nhiên, nhìn từ lăng kính thực tiễn, lợi thế kinh tế tự nhiên vẫn chưa hoàn toàn chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh vượt trội.

Theo nhận định của các chuyên gia, trong nhiều năm qua, hoạt động logistics tại vùng Đồng bằng sông Hồng vẫn đối mặt với tình trạng phân mảnh, chi phí vận hành chưa tối ưu và thiếu đồng bộ trong mạng lưới giao thông kết nối liên vùng.

Nhằm tìm kiếm lời giải thực chất cho bài toán này, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng UBND TP Hải Phòng, Diễn đàn Logistics vùng lần VII sẽ diễn ra vào ngày 18/9 tại Trung tâm Hội nghị – Biểu diễn TP Hải Phòng.

Với chủ đề "Kiến tạo không gian phát triển mới cho logistics Vùng đồng bằng sông Hồng", sự kiện do Sở Công Thương Hải Phòng, Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp, Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) và Hiệp hội Logistics Hải Phòng (HPLA) đồng tổ chức, được kỳ vọng sẽ tạo ra một không gian đối thoại thẳng thắn, từ đó tháo gỡ những rào cản cản trở dòng chảy thương mại.

Đánh giá tổng quan thực trạng của hoạt động logistics vùng Đồng bằng sông Hồng, ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) nhận định, sự đứt gãy chuỗi cung ứng của logistics khu vực này không nằm ở việc thiếu hạ tầng cơ bản, mà nằm ở sự vắng bóng cơ chế liên kết vùng thực chất.

Hiện nay, hàng hóa lưu thông chủ yếu vẫn phụ thuộc nặng nề vào mạng lưới đường bộ, gây áp lực lên hạ tầng và đẩy chi phí logistics lên cao. Trong khi đó, vận tải đường thủy nội địa – một phương thức có chi phí thấp và khả năng chuyên chở khối lượng lớn – lại chưa được khai thác tương xứng. Việc điều phối hàng hóa từ các khu công nghiệp sâu trong nội địa về cụm cảng Hải Phòng cần một hệ thống vận tải đa phương thức liền mạch, thay vì bị cắt vụn theo địa giới hành chính của từng tỉnh thành.

Đã đến lúc cần sự thay đổi tư duy tiếp cận. Logistics không phải là câu chuyện quản lý nội bộ của riêng mỗi địa phương. Để tối ưu hóa chi phí và thời gian, logistics phải vượt khỏi ranh giới hành chính để vận hành theo chuỗi cung ứng và hành lang kinh tế.

Diễn đàn sắp tới sẽ đặt trọng tâm vào việc đề xuất một khung thể chế thống nhất cho hàng hải, đường thủy và logistics; trong đó, việc phát triển hệ thống vận tải container bằng đường thủy, đẩy mạnh phương thức vận tải đa phương thức và tháo gỡ các vướng mắc trong thu hút nguồn vốn tư nhân (PPP) là những nút thắt cần được giải quyết đồng bộ, ông Đào Trọng Khoa nhấn mạnh.

Thực tế thị trường cho thấy, chỉ khi có một khung pháp lý nhất quán, các nhà đầu tư mới có cơ sở để tính toán hiệu quả dòng vốn rót vào các bến bãi, cảng cạn (ICD) và đội sà lan tiêu chuẩn, từ đó san sẻ gánh nặng cho hệ thống giao thông đường bộ đang có dấu hiệu quá tải.

Tại Phiên thảo luận đầu tiên mang tên "Thể chế kiến tạo – Khơi thông dòng chảy", các chuyên gia sẽ đặt ra vấn đề phân cấp cho địa phương trong việc quản lý hạ tầng. Quá trình số hóa hải quan và chia sẻ dữ liệu liên thông là điều kiện bắt buộc để tạo ra một môi trường thương mại minh bạch. 

Phiên thảo luận thứ hai của diễn đàn sẽ tập trung trực tiếp vào chủ đề "Thu hút đầu tư Cảng cửa ngõ quốc tế Lạch Huyện – Mở rộng không gian tăng trưởng". Qua đó, ông Trần Tiến Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Logistics Hải Phòng (HPLA), chia sẻ góc nhìn từ cơ sở và phân tích về bài toán mở rộng không gian phát triển liên qua tới Cảng Lạch Huyện với lợi thế đón tàu trọng tải lớn đi thẳng các tuyến biển xa.

Thông qua tham luận, ông Trần Tiến Dũng sẽ phân tích năng lực cạnh tranh cốt lõi của cảng ở hiện trạng - vốn đang phụ thuộc vào tốc độ giải phóng hàng hóa và năng lực gom hàng từ các tỉnh lân cận. Cũng thông qua diễn đàn lần này, ngành Logistics Hải Phòng kỳ vọng sẽ làm rõ các cơ chế đặc thù nhằm hoàn thiện hạ tầng kết nối sau cảng. Đồng thời, cần tạo không gian để cộng đồng doanh nghiệp logistics địa phương tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái này.

Theo ban tổ chức, Diễn đàn Logistics vùng lần VII mang tính thời sự cao khi diễn ra vào tháng 9/2026 – thời điểm các doanh nghiệp đang bước vào giai đoạn nước rút để hoàn thành mục tiêu kinh doanh của năm. Đối với chuỗi cung ứng, việc gỡ vướng thủ tục, giảm chi phí lưu kho và rút ngắn thời gian thông quan có tác động trực tiếp đến dòng tiền của doanh nghiệp.

Sự phát triển của lĩnh vực logistics vùng Đồng bằng sông Hồng đang đòi hỏi một hệ thống giải pháp tổng thể và mang tính cấu trúc. Sau diễn đàn ngày 18/9 tới đây, những kiến nghị được đúc kết từ thực tiễn của doanh nghiệp sẽ được tổng hợp làm cơ sở tham mưu chính sách.

Chỉ khi thể chế quản lý thực sự chuyển dịch từ trạng thái "hỗ trợ sự vụ" sang "kiến tạo môi trường", những ưu thế về vị trí địa lý của cửa ngõ quốc tế vùng Đồng bằng sông Hồng mới thực sự được hiện thực hóa thành năng lực cạnh tranh dài hạn trên bản đồ kinh tế khu vực.