Doanh nghiệp chật vật giữa áp lực lãi suất tăng

* Doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận vốn

Theo ông Trương Chí Thiện, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm Vĩnh Thành Đạt, mặt bằng lãi suất cho vay trong năm 2026 đã tăng đáng kể so với năm trước, làm gia tăng áp lực chi phí vốn đối với doanh nghiệp.

Thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp còn gặp khó trong tiếp cận tín dụng khi một số ngân hàng thông báo đã sử dụng gần hết hạn mức cho vay. Ảnh minh họa: TTXVN

Bên cạnh đó, thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp còn gặp khó trong tiếp cận tín dụng khi một số ngân hàng thông báo đã sử dụng gần hết hạn mức cho vay. Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến hoạt động sản xuất kinh doanh cũng như kế hoạch mở rộng đầu tư của doanh nghiệp.

Ông Nguyễn Ngọc Hoà, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HUBA) cũng cho biết, một trong những khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay là khả năng tiếp cận vốn rất hạn chế. Theo ông, doanh nghiệp hiện chủ yếu vẫn phụ thuộc vào vốn vay ngân hàng, trong khi thị trường vốn tại Việt Nam chưa phát triển đúng nghĩa để trở thành kênh huy động vốn hiệu quả cho doanh nghiệp.

Theo ông Hoà, thời gian qua, khi Nhà nước khuyến khích và giao nhiều dự án lớn cho khu vực tư nhân, các doanh nghiệp lớn đã hút một lượng vốn đáng kể từ hệ thống ngân hàng, qua đó tạo áp lực lên mặt bằng lãi suất. Đồng thời, đối với các dự án đầu tư công, doanh nghiệp thường phải tự vay vốn triển khai trước và chỉ được thanh toán sau khi nghiệm thu. Điều này tiếp tục làm gia tăng nhu cầu tín dụng trong nền kinh tế, khiến “room” tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa bị thu hẹp đáng kể.

Chia sẻ tại một diễn đàn tổ chức ở TP. Hồ Chí Minh tuần qua, ông Nguyễn Phi Lân, Vụ trưởng Vụ Dự báo Thống kê, Ổn định tiền tệ tài chính thuộc Ngân hàng Nhà nước cho biết, khoảng cách giữa tăng trưởng huy động vốn và tăng trưởng tín dụng hiện nay đang ở mức khá lớn, tạo áp lực lên thanh khoản của hệ thống ngân hàng.

Theo ông Lân, việc đảm bảo thanh khoản cho hệ thống là yêu cầu đặc biệt quan trọng. Trong trường hợp tốc độ tăng huy động vốn thấp hơn tốc độ tăng trưởng tín dụng, các ngân hàng sẽ chịu áp lực lớn về cân đối nguồn vốn. Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước phải điều hành chính sách linh hoạt nhằm đảm bảo hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng tín dụng và an toàn hệ thống.

Liên quan đến mặt bằng lãi suất, đại diện Ngân hàng Nhà nước cho biết, lãi suất hiện vẫn vận động theo cơ chế thị trường. Tuy nhiên, đối với các khoản vay mà doanh nghiệp phản ánh còn có mức lãi suất cao hoặc chưa phù hợp với thực tế, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục rà soát, tăng cường quản lý thông tin cũng như lắng nghe ý kiến từ doanh nghiệp và người dân để có giải pháp điều hành phù hợp hơn.

* Giải bài toán ổn định lãi suất như thế nào?

Trước áp lực lãi suất huy động tăng mạnh từ quý IV/2025, ngay sau khi nhậm chức, ngày 9/4/2026, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn đã làm việc trực tiếp với các ngân hàng thương mại nhằm bàn giải pháp giảm mặt bằng lãi suất.

Sau cuộc họp này, mặt bằng lãi suất trên thị trường đã phần nào hạ nhiệt. Tuy nhiên, sang tháng 5/2026, lãi suất lại xuất hiện xu hướng nhích tăng trở lại, tạo thêm áp lực đối với doanh nghiệp cũng như nền kinh tế.

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Nhà nước mới đây lại tiếp tục tăng cường các biện pháp yêu cầu hệ thống ngân hàng thực hiện chủ trương giảm lãi suất; đồng thời yêu cầu tăng cường kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm nếu có.

Đánh giá về bài toán điều hành lãi suất trong thời gian tới, Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên cấp cao Trường Chính sách công và Quản lý thuộc Đại học Fulbright Việt Nam cho rằng, đây sẽ là thách thức rất lớn, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu vốn của nền kinh tế phục hồi mạnh khi áp lực duy trì ổn định kinh tế vĩ mô vẫn hiện hữu.

Theo ông Tuấn, về mặt lý thuyết, công cụ trực tiếp và hiệu quả nhất để kéo giảm lãi suất là mở rộng cung tiền và tăng thanh khoản cho hệ thống ngân hàng. Khi Ngân hàng Nhà nước bơm thêm tiền ra nền kinh tế, lãi suất huy động sẽ có điều kiện giảm xuống, qua đó tạo dư địa để các ngân hàng thương mại hạ lãi suất cho vay.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng lưu ý đây không phải lựa chọn dễ dàng, bởi nới lỏng tiền tệ luôn đi kèm áp lực lớn về kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Vì vậy, thay vì chỉ phụ thuộc vào chính sách tiền tệ, cần phối hợp đồng bộ nhiều giải pháp để giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp.

Theo ông Tuấn, giải pháp trước mắt là tiếp tục kêu gọi hệ thống ngân hàng chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp thông qua việc giảm lãi suất cho vay. Trong số đó, vai trò dẫn dắt của các ngân hàng thương mại nhà nước và Hiệp hội Ngân hàng được đánh giá đặc biệt quan trọng nhằm tạo sự đồng thuận trong toàn hệ thống.

Dư địa giảm lãi suất vẫn còn nếu các ngân hàng chấp nhận thu hẹp biên lợi nhuận (NIM). Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn về dòng tiền, lợi nhuận ngành ngân hàng những năm gần đây vẫn duy trì ở mức cao, tạo ra nhiều tranh luận trong dư luận.

Bên cạnh đó, vị chuyên gia đề xuất Ngân hàng Nhà nước cần phải mạnh dạn tái cơ cấu các ngân hàng yếu kém. Một ngân hàng yếu kém thường phải huy động lãi suất cao để bù rủi ro. Khi đó, các ngân hàng khác dù hoạt động lành mạnh hơn cũng buộc phải nâng lãi suất để giữ chân người gửi tiền. Điều này khiến chi phí vốn của toàn hệ thống bị kéo lên.

Theo Tiến sĩ Đỗ Thiên Anh Tuấn, tâm lý “không để ngân hàng đổ vỡ” hiện nay cũng khiến người gửi tiền ưu tiên lựa chọn nơi trả lãi suất cao nhất mà ít quan tâm đến mức độ an toàn. Đây là yếu tố làm méo mó cạnh tranh trên thị trường tiền gửi và khiến lãi suất khó giảm sâu.

Ngoài ra, chuyên gia này cũng cho rằng việc kiểm soát dòng tín dụng chảy vào các lĩnh vực phi sản xuất, đặc biệt là đầu cơ bất động sản là giải pháp then chốt để hạ nhiệt lãi suất. Các lĩnh vực mang tính đầu cơ thường sẵn sàng chấp nhận mức lãi vay rất cao để tìm kiếm lợi nhuận, qua đó đẩy mặt bằng lãi suất chung tăng lên.

Từ đó, vị chuyên gia cho rằng để ổn định lãi suất trong dài hạn, chính sách điều hành cần tập trung xử lý tận gốc bài toán cung – cầu vốn của nền kinh tế, thay vì chỉ áp dụng các biện pháp kỹ thuật mang tính ngắn hạn. Nếu không xử lý được các nguyên nhân cốt lõi, việc giảm lãi suất có thể chỉ mang tính tạm thời và sẽ tiếp tục đối mặt nguy cơ tăng trở lại.