Doanh nghiệp muốn bứt phá, không thể chậm tái cấu trúc

Dù kinh tế ghi nhận kết quả tăng trưởng tích cực, nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn đang gặp khó khăn về vốn, năng lực quản trị, công nghệ và khả năng tham gia chuỗi cung ứng. Những hạn chế này đặt ra yêu cầu tái cấu trúc hoạt động doanh nghiệp; đồng thời cần có các giải pháp hỗ trợ phù hợp để nâng cao năng lực cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn mới. Đây nhận định của các chuyên gia tại Diễn đàn Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới, do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, chiều 22/10.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, kinh tế Việt Nam trong 9 tháng năm 2026 ghi nhận nhiều kết quả tích cực, với GDP quý III tăng khoảng 9,95%. Tuy nhiên, sức khỏe nội tại của cộng đồng doanh nghiệp vẫn bộc lộ những dấu hiệu đáng lo ngại. Số doanh nghiệp gia nhập và quay trở lại thị trường trong 9 tháng giảm 3,2% so với cùng kỳ, trong khi số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể tăng 118%. Khu vực kinh tế tư nhân, chiếm khoảng 53% tổng vốn đầu tư toàn xã hội, ghi nhận mức tăng trưởng 14%, thấp nhất trong ba khu vực kinh tế.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển cho rằng kết quả tăng trưởng tổng thể đạt mức ấn tượng, nhưng nền tảng phát triển của nền kinh tế chưa thực sự vững chắc. Tác động từ các biến động kinh tế toàn cầu đang gây áp lực lên chi phí đầu vào, thị trường tiêu thụ và năng lực vận hành của doanh nghiệp trong nước.

Trước tình hình đó, Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển đề xuất doanh nghiệp tư nhân cần tập trung tái cấu trúc quản trị và tài chính, minh bạch hóa hoạt động, củng cố dòng tiền và kiểm soát rủi ro. Doanh nghiệp cũng cần chuyển từ cạnh tranh bằng giá rẻ sang cạnh tranh bằng chất lượng, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị thương hiệu; đồng thời tái cấu trúc thị trường, chuỗi cung ứng và chủ động tham gia các chương trình liên kết như Go Global để đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Bên cạnh nỗ lực của doanh nghiệp, các tập đoàn lớn và doanh nghiệp nhà nước cần phát huy vai trò dẫn dắt, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng, tránh tình trạng chèn lấn những phân khúc mà khu vực này có khả năng phát triển.

Từ thực tế hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI cho rằng, thị trường hiện nay đòi hỏi doanh nghiệp phải có năng lực đổi mới, kiểm soát chất lượng, quản trị rủi ro và đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị. Vì vậy, doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy ứng phó ngắn hạn sang xây dựng năng lực dài hạn.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, quá trình tái cấu trúc cần bắt đầu từ việc đánh giá lại mô hình kinh doanh, xác định rõ doanh nghiệp đang tạo ra giá trị gì, lợi thế cạnh tranh nằm ở đâu và những năng lực nào cần được đầu tư. Doanh nghiệp cũng cần rà soát danh mục sản phẩm, thị trường, hệ thống phân phối và cơ cấu tổ chức để tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có tiềm năng, điều chỉnh các hoạt động kém hiệu quả.

Về quản trị và tài chính, doanh nghiệp cần nâng cao tính minh bạch, kiểm soát dòng tiền và bảo đảm các quyết định đầu tư dựa trên hiệu quả kinh doanh. Các ngân hàng và tổ chức tín dụng cũng cần đổi mới phương thức đánh giá doanh nghiệp, quan tâm nhiều hơn đến chất lượng quản trị, phương án kinh doanh, dòng tiền, năng lực điều hành và triển vọng ngành, thay vì quá phụ thuộc vào tài sản bảo đảm. Cách tiếp cận này có thể tạo thêm cơ hội tiếp cận vốn cho những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi nhưng chưa tích lũy được nhiều tài sản.

Đối với công nghệ, đại diện VCCI cho rằng doanh nghiệp không nhất thiết phải đầu tư dàn trải, nhất là trong bối cảnh khoảng 80% doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Thay vào đó, doanh nghiệp cần xác định những khâu có thể tạo ra hiệu quả lớn nhất để ưu tiên nguồn lực. Cùng với việc ứng dụng công nghệ để nâng cao năng suất và hiệu quả quản lý, doanh nghiệp cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực có khả năng thích ứng, tư duy dữ liệu và năng lực quản trị rủi ro.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh (HCM-SME) cho biết, phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa có quy mô nhỏ, khả năng tích lũy tài chính hạn chế và gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn trung, dài hạn. Phương thức quản trị của nhiều doanh nghiệp vẫn dựa trên kinh nghiệm cá nhân, thiếu chiến lược bài bản, hệ thống quản trị chuyên nghiệp và cơ chế quản trị rủi ro. Trình độ công nghệ, năng suất lao động và chất lượng nguồn nhân lực cũng chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu của thị trường.

Theo ông Phạm Văn Triêm, khoảng cách liên kết giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp nhà nước và khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vẫn còn lớn. Nhiều doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp FDI có nhu cầu tìm kiếm nhà cung cấp nội địa nhưng thiếu thông tin về năng lực của đối tác trong nước. Ngược lại, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa có năng lực sản xuất nhưng chưa tìm được đầu ra hoặc chưa nắm rõ các tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu quản trị và quy trình lựa chọn nhà cung cấp.

Để khắc phục tình trạng này, ông Phạm Văn Triêm đề xuất TP. Hồ Chí Minh triển khai các chương trình kết nối cung ứng theo từng ngành, với sự tham gia của cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp đầu chuỗi. Hiệu quả của chương trình cần được đánh giá thông qua số doanh nghiệp được nâng cao năng lực và giá trị hợp đồng cung ứng thực tế được ký kết.

Bên cạnh đó, thành phố cần hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị, chuyển đổi số, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng và đổi mới thiết bị công nghệ. Đại diện HCM-SME cũng kiến nghị tháo gỡ khó khăn về vốn và mặt bằng sản xuất, nâng cao hiệu quả hoạt động của quỹ bảo lãnh tín dụng để hỗ trợ doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi hoặc có hợp đồng cung ứng với doanh nghiệp lớn. Đồng thời, thành phố cần duy trì đối thoại định kỳ sáu tháng một lần giữa chính quyền với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp nhà nước và khối FDI để kịp thời giải quyết các vướng mắc thực tế.

“Các doanh nghiệp nhỏ và vừa rất giàu khát vọng phát triển, nhưng đang thiếu cơ hội tiếp cận thị trường. Khối doanh nghiệp nhỏ và vừa mong muốn môi trường tiếp cận thông tin công khai, cơ hội tham gia cạnh tranh bình đẳng và được trao cơ hội chứng minh năng lực thực tế, thay vì đòi hỏi sự ưu tiên bằng mọi giá”, ông Phạm Văn Triêm nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia, bên cạnh nỗ lực tự đổi mới của doanh nghiệp, các cơ quan quản lý cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, cải thiện khả năng tiếp cận các nguồn lực và thúc đẩy liên kết giữa các khu vực kinh tế. Việc tháo gỡ đồng bộ những điểm nghẽn này sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển bền vững và đóng góp hiệu quả hơn cho nền kinh tế.