Doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm sang Trung Quốc cần lưu ý khi Nghị định số 280 có hiệu lực từ 1/6

Từ ngày 1/6/2026, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) sẽ chính thức áp dụng Nghị định số 280 về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc, thay thế Lệnh số 248 hiện hành. Quy định mới được đánh giá sẽ tác động trực tiếp đến nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm của Việt Nam đang xuất khẩu hoặc có kế hoạch xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.

Theo ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam (Văn phòng SPS Việt Nam), Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị định số 280 có nhiều điểm mới mà doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là cơ chế đăng ký sẽ được áp dụng linh hoạt theo mức độ rủi ro của sản phẩm và đánh giá hệ thống an toàn thực phẩm quốc gia. Theo Điều 5 của Nghị định số 280, phương thức đăng ký, hồ sơ và quy trình xét duyệt sẽ không còn áp dụng đồng nhất cho mọi nhóm hàng như trước.

Bên cạnh đó, Điều 6 quy định rõ các nhóm sản phẩm bắt buộc phải có cơ quan có thẩm quyền giới thiệu, bao gồm thủy sản, sữa, tổ yến, mật ong và nhiều nhóm thực phẩm khác. Hiện có 18 nhóm thực phẩm thuộc diện này.

Ngoài ra, Trung Quốc cũng áp dụng hình thức “đăng ký theo danh sách doanh nghiệp” theo Điều 17 đối với các quốc gia có hệ thống quản lý an toàn thực phẩm được phía Trung Quốc công nhận.

Đáng chú ý, doanh nghiệp sẽ phải đăng ký lại mã GACC nếu thay đổi địa điểm sản xuất, thay đổi người đại diện theo pháp luật hoặc thay đổi mã số đăng ký do cơ quan có thẩm quyền cấp.

Theo Điều 21, phần lớn sản phẩm sẽ được tự động gia hạn đăng ký thêm 5 năm. Tuy nhiên, nhóm thịt và tổ yến không thuộc diện được gia hạn tự động.

Nghị định mới cũng quy định riêng đối với kho lạnh nước ngoài bảo quản sản phẩm động vật trên cạn và thủy sản. Các cơ sở này cũng thuộc diện phải đăng ký với GACC.

Theo ông Ngô Xuân Nam, quy định mới về cơ bản không ảnh hưởng đến các doanh nghiệp Việt Nam đã được cấp mã đăng ký còn hiệu lực. Đồng thời, nhiều nội dung trước đây có thể gây khó khăn cho doanh nghiệp đã được làm rõ hơn, đặc biệt là điều kiện hiệu lực của mã đăng ký khi nhập khẩu.

Về thủ tục nhập khẩu, doanh nghiệp phải khai báo chính xác mã số đăng ký của cơ sở sản xuất nước ngoài (mã giấy phép 519) tại mục “chứng từ sản phẩm” khi làm thủ tục hải quan tại Trung Quốc, đồng thời khai mục đích sử dụng là “Để tiêu dùng”.

Trường hợp khai báo không chính xác hoặc gian dối, doanh nghiệp có thể bị từ chối thông quan hoặc xử lý theo quy định của phía Trung Quốc.

Đối với doanh nghiệp thuộc diện được cơ quan có thẩm quyền giới thiệu, sản phẩm được sản xuất trong thời gian mã đăng ký còn hiệu lực vẫn được phép nhập khẩu, kể cả khi đến thời điểm nhập khẩu mã số đã hết hạn nhưng chưa gia hạn, miễn là sản phẩm còn hạn sử dụng.

Trong khi đó, với doanh nghiệp tự đăng ký, mã số đăng ký bắt buộc phải còn hiệu lực tại thời điểm khai báo nhập khẩu.

Riêng trường hợp doanh nghiệp bị đình chỉ hoặc thu hồi mã số đăng ký, các lô hàng đã rời cảng trước ngày có quyết định xử lý vẫn không bị ảnh hưởng khi nhập khẩu vào Trung Quốc.

Mặc dù Nghị định số 280 sẽ có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, song hiện GACC vẫn chưa công bố đầy đủ các phương thức đăng ký, hồ sơ đăng ký, quy trình xem xét cũng như các yêu cầu cụ thể tương ứng theo Điều 5.

Bên cạnh đó, phía Trung Quốc cũng chưa công bố tiêu chí cụ thể để công nhận hệ thống quản lý an toàn thực phẩm của một quốc gia nhằm áp dụng cơ chế đăng ký theo danh sách doanh nghiệp theo Điều 17.

Theo Văn phòng SPS Việt Nam, GACC sẽ tiếp tục cập nhật các nội dung này trên website chính thức trong thời gian tới. Các thông tin mới sẽ được SPS Việt Nam chuyển tiếp đến cơ quan quản lý, địa phương và hiệp hội ngành hàng ngay khi có hướng dẫn chính thức.

Trước những thay đổi mới, Văn phòng SPS Việt Nam khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu kỹ Nghị định số 280 và các thông báo liên quan để xác định đúng hình thức đăng ký.

Doanh nghiệp cũng cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ bằng tiếng Anh hoặc tiếng Trung theo hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền hoặc GACC; đồng thời tăng cường kiểm soát an toàn thực phẩm trong toàn bộ chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu đến cơ sở đóng gói, chế biến.

Ngoài ra, trước khi xuất khẩu, doanh nghiệp cần kiểm tra tình trạng hiệu lực của mã đăng ký nhằm tránh rủi ro bị gián đoạn thông quan.

Bên cạnh Nghị định số 280, doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm sang Trung Quốc cũng cần cập nhật các Thông báo số 219 ngày 7/11/2025 và Thông báo số 27 ngày 18/3/2026 của GACC, cùng các quy định liên quan đến kiểm dịch động thực vật, ghi nhãn, bao gói và truy xuất nguồn gốc. Các thông tin này được đăng tải trên website của Văn phòng SPS Việt Nam tại địa chỉ: http://www.spsvietnam.gov.vn.

Theo Văn phòng SPS Việt Nam, nếu không nắm chắc quy định và chuẩn bị đầy đủ điều kiện sản xuất, kiểm soát chất lượng và hồ sơ đăng ký theo yêu cầu, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì hoặc mở rộng xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc.