Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới

Tại Tọa đàm trực tuyến "Đổi mới mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước trong bối cảnh mới" do Tạp chí Kinh tế - Tài chính tổ chức chiều 29/7, bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính) cho biết, Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước và Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia và vay, trả nợ công, đầu tư công trung hạn 5 năm 2026 - 2030 gắn với thực hiện mục tiêu phấn đấu tăng trưởng "2 con số" đã xác định rõ định hướng xây dựng các doanh nghiệp nhà nước có quy mô lớn, năng lực quản trị hiện đại và hoạt động minh bạch, đủ sức trở thành lực lượng nòng cốt của nền kinh tế độc lập, tự chủ.

“Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số, các doanh nghiệp cần có chiến lược phát triển dài hạn, đội ngũ nhân lực chất lượng cao và sẵn sàng đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo cũng như chuyển đổi số. Đây là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp nhà nước trong giai đoạn phát triển mới”, Phó Cục trưởng Nguyễn Thu Thủy nhấn mạnh. 

Hiện, cả nước có khoảng 857 doanh nghiệp có vốn nhà nước, trong đó gần 700 doanh nghiệp nhà nước; khoảng 500 doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Đáng chú ý, chỉ riêng 18 tập đoàn và tổng công ty lớn đã nắm giữ khoảng 60% tổng tài sản và vốn chủ sở hữu của toàn bộ khu vực doanh nghiệp nhà nước. Điều này cho thấy hiệu quả hoạt động của nhóm doanh nghiệp hạt nhân sẽ có tác động trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Theo bà Thủy, quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước trong thời gian tới không chỉ hướng tới giảm số lượng doanh nghiệp. Quan trọng hơn là hình thành các doanh nghiệp có quy mô lớn hơn, tiềm lực tài chính mạnh hơn để tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, nơi Nhà nước cần giữ vai trò dẫn dắt và kiến tạo phát triển.

Cũng theo bà Thủy, quản trị hiện đại không chỉ dừng lại ở minh bạch thông tin mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về phát triển bền vững, công bố các báo cáo môi trường, xã hội và quản trị (ESG), xây dựng Hội đồng quản trị hoạt động độc lập, chuyên nghiệp và công khai.

Ông Lê Duy Bình, Giám đốc điều hành Economica Việt Nam cho rằng, Việt Nam có thể tham khảo nhiều mô hình quản trị doanh nghiệp nhà nước thành công trên thế giới, nhưng điều quan trọng là phải vận dụng linh hoạt, phù hợp với điều kiện thực tiễn trong nước. Cùng với đó, Việt Nam cần xây dựng hệ thống quản trị chuyên nghiệp hơn, tăng cường kỷ luật thị trường; đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, trao quyền tự chủ cho doanh nghiệp đi đôi với cơ chế giám sát và trách nhiệm giải trình rõ ràng."

"Chỉ khi doanh nghiệp nhà nước được vận hành theo cơ chế thị trường và được quản trị theo các chuẩn mực quốc tế thì mới có thể phát huy vai trò dẫn dắt nền kinh tế và tạo ra những doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh trong khu vực cũng như trên thế giới", ông Bình cho hay.

Thực tế, nhiều tập đoàn kinh tế nhà nước đã chủ động triển khai các mô hình quản trị hiện đại.  Phó Giám đốc Trung tâm dịch vụ SME - Tổng công ty Viễn thông Viettel, bà Nguyễn Thị Sơn Bình cho biết, doanh nghiệp xác định sứ mệnh không chỉ là phát triển sản xuất, kinh doanh mà còn trở thành lực lượng nòng cốt kiến tạo các hệ sinh thái kinh tế mở, kết nối doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh nhằm tạo sức mạnh cộng hưởng cho nền kinh tế.

Để thực hiện mục tiêu đó, Viettel theo đuổi mô hình quản trị tinh gọn, lấy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển. Doanh nghiệp cắt giảm tối đa các tầng nấc trung gian để rút ngắn quá trình truyền đạt thông tin và ra quyết định, coi tốc độ là lợi thế cạnh tranh cốt lõi trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh.

Những định hướng từ cơ quan quản lý, bài học quốc tế và thực tiễn đổi mới tại các tập đoàn lớn cho thấy quản trị hiện đại đang trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nhà nước phát huy vai trò đầu tàu. Khi quyền tự chủ được mở rộng, quản trị tiệm cận chuẩn mực quốc tế và doanh nghiệp vận hành theo kỷ luật thị trường, khu vực doanh nghiệp nhà nước sẽ có thêm động lực để thực hiện sứ mệnh dẫn dắt tăng trưởng, đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế hai con số của đất nước.