Đối thoại, gỡ vướng về xuất xứ hàng hóa cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Ngày 28/8, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh tổ chức “Hội nghị đối thoại doanh nghiệp xuất nhập khẩu và tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quy trình chứng nhận xuất xứ hàng hóa năm 2026” nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực thực hiện quy tắc xuất xứ hàng hóa, tận dụng hiệu quả ưu đãi từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA), đồng thời tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong quá trình đề nghị cấp, kiểm tra và xác minh xuất xứ hàng hóa.

Ông Lê Văn Danh, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh cho biết, hoạt động xuất nhập khẩu trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh đang được tập trung đẩy nhanh với kỳ vọng đạt được tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu trên 10%, góp phần vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của thành phố cũng như cả nước.

Sở Công Thương đã đề ra rất nhiều giải pháp thực hiện chiến lược xuất nhập khẩu, trong đó tập trung hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu nắm bắt thông tin, thực hiện tốt các thủ tục xác nhận nguồn gốc xuất xứ hàng hóa từ sản xuất đến xuất khẩu. Qua đó giúp doanh nghiệp đủ điều kiện áp dụng tối đa các ưu đãi thuế quan trong các FTA song phương và đa phương.

Theo ông Lê Văn Danh, thực hiện Nghị định số 146/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định về việc phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại, từ ngày 1/8/2026, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh chính thức thực hiện việc tiếp nhận và xử lý thủ tục cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O). Thủ tục này trước đây do Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương trực tiếp xử lý.

Qua gần 1 tháng triển khai việc tiếp nhận và thẩm định cấp C/O, đến nay Sở Công Thương đã tiếp nhận khoảng 17.000 hồ sơ, đã xử lý cấp phép khoảng 12.000 hồ sơ, hiện nay còn 5.000 hồ sơ đang tiếp tục thẩm định để cấp cho doanh nghiệp.

Thủ tục xin cấp C/O không phân biệt địa giới hành chính, do đó hiện nay Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh không chỉ giải quyết thủ tục cấp phép cho các doanh nghiệp trên địa bàn thành phố, mà còn phải giải quyết thủ tục cấp phép cho các doanh nghiệp ở các tỉnh/thành khác. Hiện nay số lượng hồ sơ của các tỉnh/thành khác gửi về TP. Hồ Chí Minh xử lý chiếm gần 50% tổng số hồ sơ.

“Số lượng hồ sơ cấp C/O mà Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh phải xử lý trong một ngày có khi bằng số hồ sơ mà Sở Công Thương địa phương khác nhận được trong một năm, với điều kiện nhân sự hạn chế đang tạo ra áp lực rất lớn. Do đó, chúng tôi rất mong doanh nghiệp chia sẻ và cố gắng đồng hành với Sở Công Thương bằng cách hoàn thiện bộ hồ sơ đầy đủ thành phần và hợp pháp, hợp lệ, rõ ràng chứng từ để cho bộ phận C/O của Sở Công Thương có thể thẩm định một cách nhanh nhất”, ông Lê Văn Danh thông tin thêm.

Ông Trần Ngọc Bình, Trưởng phòng Quản lý Xuất nhập khẩu khu vực TP. Hồ Chí Minh, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, cho biết, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào mạng lưới các FTA, quy tắc xuất xứ trở thành một trong những điều kiện quan trọng để hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế quan và nâng cao khả năng tiếp cận thị trường. Việc lựa chọn FTA phù hợp không chỉ phụ thuộc vào mức thuế nhập khẩu mà còn gắn chặt với khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ của từng mặt hàng.

Doanh nghiệp cần nắm rõ quy tắc xuất xứ, phương thức xác định xuất xứ hàng hóa đến cơ chế đặc thù của mỗi FTA. Đặc biệt, doanh nghiệp phải phân biệt được các khái niệm như xuất xứ thuần túy, sản xuất toàn bộ, quy tắc cụ thể mặt hàng, hàm lượng giá trị khu vực và chuyển đổi mã số hàng hóa.

Dẫn chứng từ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), ông Trần Ngọc Bình khuyến nghị doanh nghiệp cần nắm rõ các cơ chế như cộng gộp toàn phần với hàng tái chế tạo, hàng tân trang; quy định về quá cảnh – chuyển tải đối với phụ kiện, phụ tùng, vật liệu đóng gói, cùng các quy tắc riêng đối với một số ngành hàng như giày dép, dệt may.

Theo đó, CPTPP cho phép cộng gộp cả trị giá gia tăng và công đoạn sản xuất giữa các thành viên khi đáp ứng các điều kiện về chứng từ xuất xứ. Đối với hàng dệt may, nguyên tắc về công đoạn sản xuất, một số trường hợp được áp dụng quy tắc cắt may và cơ chế nguồn cung thiếu hụt có thể giúp tăng tỷ trọng giá trị khu vực cho sản phẩm.

Đại diện Cục Xuất nhập khẩu cũng lưu ý doanh nghiệp cần có phương án quản lý và phòng ngừa rủi ro xuất xứ trong bối cảnh chính sách thương mại quốc tế có nhiều thay đổi, đặc biệt là các vấn đề về thuế và phòng vệ thương mại. Doanh nghiệp cần tăng cường tính minh bạch trong hoạt động sản xuất và chứng minh xuất xứ, chủ động phòng chống chuyển tải bất hợp pháp, gian lận xuất xứ.

Về lâu dài, cần chủ động tăng hàm lượng giá trị nội địa, giảm phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tận dụng hiệu quả các FTA và nâng cao giá trị gia tăng của hàng hóa.

Tại hội nghị, nhiều doanh nghiệp phản ánh tình trạng chậm cấp C/O thời gian gần đây đang ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp. Ông Lê Quang Trai, đại diện Công ty cổ phần Mascopex, chuyên xuất khẩu cà phê, cho biết, trước đây thủ tục cấp C/O được giải quyết rất nhanh nhưng từ khi phân cấp về Sở Công Thương thì bị “nghẽn” khá lâu, có hồ sơ đã đợi 10 ngày vẫn chưa có kết quả. Điều này không chỉ khiến doanh nghiệp có nguy cơ chậm đơn hàng mà còn làm phát sinh rất nhiều chi phí.

Trong khi đó, một số doanh nghiệp cho biết khi nộp hồ sơ cấp C/O không hợp lệ, cơ quan xử lý phản hồi rất chung chung, doanh nghiệp khó khăn trong việc tìm hiểu hồ sơ thiếu gì, sai ở đâu để khắc phục.

Phản hồi ý kiến của doanh nghiệp, đại diện Phòng Kinh tế Quốc tế, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh thông tin, việc thẩm định và cấp C/O cho doanh nghiệp mới được phân cấp cho địa phương trong thời gian ngắn nên vẫn còn một số hạn chế, đặc biệt là nhân sự. Thời gian đầu, chỉ có 2 nhân sự trực tiếp tiếp nhận, xử lý hồ sơ, tuy nhiên do lượng hồ sơ tiếp nhận tăng cao, Sở Công Thương đã bổ sung thêm nhân sự và bộ phận C/O hiện có 10 người.

Từ tháng 9/2026 trở đi, với những hồ sơ đầy đủ và hợp lệ, Sở Công Thương cam kết sẽ thẩm định và cấp C/O trong vòng 1 ngày; với hồ sơ chưa hợp lệ, cán bộ tiếp nhận sẽ cố gắng phản hồi cụ thể hơn. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng cần chủ động trong việc rà soát, đối chiếu hồ sơ, chứng từ, chữ ký số trước khi nộp lên hệ thống, tránh những sai sót không đáng có khiến hồ sơ bị từ chối và phải thực hiện lại từ đầu.

Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị thuộc Bộ Công Thương và các cơ quan, đơn vị liên quan tăng cường thông tin, hướng dẫn, tiếp nhận phản ánh và đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình thực hiện hoạt động xuất nhập khẩu, góp phần tạo thuận lợi thương mại và thúc đẩy hoạt động xuất khẩu của thành phố phát triển bền vững.