El Nino rất mạnh ảnh hưởng đến dòng chảy, gây thiếu hụt nguồn nước tại nhiều khu vực

Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, dự báo, trong thời kỳ từ tháng 10-12/2026, trạng thái El Nino có khả năng đạt cường độ rất mạnh với xác suất rất cao ở mức 98%, tăng hơn so với dự báo cùng thời kỳ tháng trước là 5%. Trong thời kỳ từ tháng 1-3/2027, hiện tượng El Nino tiếp tục duy trì cường độ rất mạnh, tuy nhiên xác suất giảm hơn so với thời kỳ từ tháng 10-12/2026. Nhiều khả năng hiện tượng El Nino sẽ còn tiếp tục duy trì đến các tháng đầu mùa hè năm 2027.

Với xu hướng trên, El Nino gây ảnh hưởng tới dòng chảy trên nhiều hệ thống sông, tình trạng thiếu hụt nguồn nước ở nhiều khu vực.

Theo đó, dòng chảy trên nhiều hệ thống sông lớn được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm. Tình trạng thiếu hụt nguồn nước có khả năng xuất hiện tại các lưu vực sông thuộc Bắc Bộ, đặc biệt ở Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ trong mùa khô 2026–2027.

Đây là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến việc cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, vận hành công trình thủy lợi, hồ chứa thủy điện và duy trì dòng chảy tối thiểu.

Cùng với đó, nguy cơ thiếu nước có xu hướng gia tăng theo thời gian, do lượng mưa thiếu hụt, nơi chịu ảnh hưởng lớn là khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ, với mức thiếu hụt phổ biến khoảng 20–40%. Mùa mưa tại các khu vực này cũng có khả năng kết thúc sớm.

Sang những tháng đầu năm 2027, các khu vực trên tiếp tục có khả năng ít mưa. Trong khi đó, nền nhiệt cao và nắng nóng xuất hiện sớm sẽ làm gia tăng nhu cầu sử dụng nước và lượng bốc thoát hơi.

Do đó, trong các tháng mùa khô đầu năm 2027, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ được đánh giá ở mức rất cao, đồng thời có khả năng ảnh hưởng đến sản xuất vụ Đông Xuân, vụ Hè Thu, cây công nghiệp, hồ chứa và phát điện.

Cụ thể, Đồng bằng Bắc Bộ có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm, nhất là cuối mùa khô và đầu mùa nóng. Nguy cơ thiếu nước tưới trong một số thời đoạn và nguy cơ thiếu nước rất lớn cho các diện tích canh tác lúa; vụ xuân bị ảnh hưởng nặng giai đoạn quan trọng sinh trưởng; nhu cầu điện và nước tăng trong các đợt nắng nóng.

Khu vực từ Thanh Hóa - Huế có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm. Nguy cơ dòng chảy thấp hơn trung bình nhiều năm; khô hạn tăng từ cuối năm 2026. Hạn hán, thiếu nước; diện tích lúa Đông Xuân có nguy cơ bị ảnh hưởng nặng; nguy cơ ảnh hưởng hồ chứa, thủy điện và việc cấp nước.

Duyên hải Nam Trung Bộ có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm. Nguy cơ nắng nóng và bốc thoát hơi cao, khả năng thiếu mưa, dòng chảy giảm, nguồn nước hồ chứa suy giảm. Hạn hán, thiếu nước ở mức rất cao; hạn khốc liệt tại một số khu vực ven biển. Điều này ảnh hưởng lớn đối với sản xuất nông nghiệp, hồ chứa và thủy điện.

Cao nguyên Trung Bộ có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm, thời kỳ khô hạn có khả năng kéo dài gây thiếu mưa, dòng chảy giảm. Nguy cơ thiếu nước tăng mạnh từ cuối năm 2026 sang năm 2027. Hạn khắc nghiệt; nguy cơ mất sản lượng đối với lúa và các cây công nghiệp; nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng hồ chứa, thủy điện và cháy rừng.

Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long có xu thế nhiệt độ cao hơn trung bình nhiều năm, nắng nóng và nhu cầu nước tăng trong khi đó dòng chảy thượng nguồn sông Mê Công về Đồng bằng sông Cửu Long giảm trong nhiều thời đoạn.

Nguy cơ hạn hán khắc nghiệt bao trùm khu vực này. Cùng với đó, hiện tượng thiếu nước, xâm nhập mặn khả năng xuống giống vụ Hè Thu bị ảnh hưởng nặng nề; nguy cơ ảnh hưởng lớn đến lúa, cây ăn trái, thủy sản và cấp nước sinh hoạt.

Trước diễn biến phức tạp của EL Nino, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương không chờ đến khi hạn hán, xâm nhập mặn xảy ra mới tổ chức ứng phó.

Một trong những yêu cầu quan trọng là xây dựng, cập nhật phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn mùa khô 2026-2027 theo kịch bản rủi ro rất cao.

Đối với Đồng bằng sông Cửu Long, kịch bản xâm nhập mặn cần được tính toán ở mức tương đương năm 2019-2020; đối với các khu vực còn lại, hạn hán và thiếu nước được yêu cầu chuẩn bị theo kịch bản tương đương giai đoạn 2014-2016.

Phương án phải đánh giá đầy đủ nguy cơ tác động tới nhiều lĩnh vực, không chỉ cây trồng. Các địa phương cần xác định cụ thể khả năng ảnh hưởng tới sản xuất nông nghiệp, nước sinh hoạt nông thôn, nuôi trồng thủy sản, chăn nuôi và nguy cơ cháy rừng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các địa phương chủ động thực hiện tích nước hợp lý tại các hồ chứa thủy lợi và thủy điện ngay trong mùa mưa năm 2026. Mục tiêu là tận dụng tối đa khả năng tích trữ của công trình để tạo nguồn cho mùa khô 2026-2027.

Tuy nhiên, việc tích nước phải đi cùng với yêu cầu bảo đảm an toàn đập, hồ chứa và vùng hạ du, đồng thời vẫn phải chủ động trước nguy cơ mưa, lũ cực đoan.  

Đối với sản xuất nông nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu rà soát và sắp xếp lại lịch thời vụ phù hợp với khả năng nguồn nước. Thời điểm xuống giống cần được tính toán để hạn chế tình trạng giai đoạn cây trồng cần nhiều nước trùng với thời điểm hạn hán hoặc xâm nhập mặn lên cao. Đây là một giải pháp phi công trình có chi phí thấp nhưng hiệu quả lớn.

Đồng thời chủ động cân đối khả năng cung cấp nước đến từng hộ, thôn/ấp và xã tại những khu vực thường xuyên thiếu nước. Người dân tại các vùng có nguy cơ hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn được khuyến khích chuẩn bị các phương tiện và thiết bị trữ, cấp và xử lý nước như bồn chứa, máy lọc nước hộ gia đình và các giải pháp xử lý nước phù hợp. 

Bên cạnh các giải pháp kỹ thuật, Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường thông tin về hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn theo đúng thời điểm, đúng mức độ, phục vụ trực tiếp cho công tác chỉ đạo và giúp người dân chủ động ứng phó...