Động thái tiếp theo của Nhật Bản giai đoạn hậu chính sách lãi suất âm

Theo các chuyên gia kinh tế, việc Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) thay đổi về quan điểm chính sách có bốn điểm cần lưu ý.

Ý nghĩa lịch sử

Nhật Bản đã trải qua một thời kỳ trì trệ kinh tế kéo dài, sau khi bong bóng tài chính vỡ vào những năm 1990. Giai đoạn đó được gọi là những thập kỷ mất mát. Để vực dậy nền kinh tế, năm 2013, BoJ bắt đầu chính sách “nới lỏng định lượng và định tính” để kích thích các công ty và hộ gia đình chi tiêu nhiều hơn. Sau ba năm thử nghiệm mang lại nhiều hiệu quả, đến năm 2016, BoJ đã tiếp tục đẩy mạnh chính sách với việc áp dụng lãi suất âm.

BoJ đã duy trì chính sách tiền tệ cực kỳ lỏng lẻo trong hơn hai thập niên, thậm chí ngay cả khi các đối tác Mỹ và châu Âu bắt đầu tăng lãi suất, cơ quan này vẫn không lựa chọn “đảo chiều” chính sách.

Vì vậy, quyết định chấm dứt lãi suất âm vừa được đưa ra của BoJ được xem là bước khởi đầu của một thời kỳ mới của nền kinh tế Nhật Bản. Động thái này được đưa ra trong bối cảnh lạm phát mạnh do đồng yen trượt giá so với đồng USD và giá cả toàn cầu tăng trong khi các nền kinh tế đang nỗ lực phục hồi sau đại dịch COVID-19.

Dấu hiệu của một "chu kỳ lành mạnh" về tăng lương và giá cả, chìa khóa để đạt được mục tiêu lạm phát 2% của BoJ, đã xuất hiện trong cuộc đàm phán lương vào mùa Xuân năm nay. Liên đoàn lao động của các công ty lớn tại Nhật Bản đã giành được mức tăng lương cao nhất trong 33 năm, giúp BoJ tự tin bắt đầu nâng lãi suất.

Chuyên gia Marcel Thieliant, người đứng đầu khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại Capital Economics, nhận định: “Vòng xoáy giá cả  - tiền lương mà BoJ muốn thấy hiện đang phát huy tác dụng. Cơ chế ứng phó với lạm phát cao bằng mức lương cao hơn đã có động lực và sẽ khó có thể dập tắt một lần nữa”.

Ông Masakazu Tokura, Chủ tịch Liên đoàn Doanh nghiệp Nhật Bản (Keidanren), nói rằng quyết định nâng lãi suất “cuối cùng đã chấm dứt kỷ nguyên của những điều kiện thờ ơ” đối với lĩnh vực kinh doanh của đất nước.

Triển vọng lãi suất thế nào?

Các nhà đầu tư đang hỏi liệu BoJ có khả năng tăng lãi suất một lần nữa trong năm nay hay không và nếu có thì tăng bao nhiêu và nhanh như thế nào?

Thống đốc BoJ Kazuo Ueda cho biết trong cuộc họp báo ngày 19/3: “Trong hơn 20 năm, chúng ta đã ở trong điều kiện lãi suất bằng 0 hoặc lãi suất thấp dưới 0. Khi lãi suất đột ngột tăng lên, chúng ta không thể loại trừ khả năng xảy ra sự gián đoạn không lường trước được. Ngay cả khi chúng tôi tăng lãi suất, chúng tôi tin rằng chúng tôi đã đạt đến điểm mà chúng tôi có thể tiến hành một cách chậm rãi”.

Tuyên bố của BoJ không báo hiệu việc thắt chặt hơn nữa chính sách tiền tệ trong thời gian ngắn hạn, mặc dù các nhà phân tích nói rằng điều đó không có nghĩa là nó không thể xảy ra nếu chi tiêu tiêu dùng trong nước tăng lên. Một số nhà phân tích dự đoán một mức tăng khác của lãi suất sẽ diễn ra vào nửa cuối năm nay, trong khi những người khác suy đoán điều ngược lại, cho rằng đến khoảng năm sau BoJ mới cân nhắc tăng lãi suất lần nữa, khi có đủ dữ liệu về các tác dụng từ sự thay đổi chính sách phát huy như thế nào.

Chuyên gia Thieliant của Capital Economics hy vọng rằng lạm phát chậm hơn hiện tại sẽ dẫn đến việc tăng lương yếu hơn trong đợt đàm phán tiền lương năm 2025, điều đó có nghĩa là BoJ khó có thể tăng thêm lãi suất.

Sau khi BoJ nâng lãi suất, Thủ tướng Fumio Kishida đã tuyên bố rằng: “Chúng tôi tin rằng việc BoJ quyết định duy trì các điều kiện tiền tệ phù hợp để giúp nền kinh tế xây dựng động lực tích cực là hành động phù hợp”.

Điều gì sẽ tác động đến đồng yen?

Đồng yen đã suy yếu trượt xuống dưới mức 150 yen/USD vào ngày 19/3, bất chấp sự thay đổi chính sách của BoJ. Việc đồng nội tệ Nhật bản mất giá được khuyến khích do cam kết của ngân hàng trung ương về lập trường chính sách phù hợp với các điều kiện tiền tệ lỏng lẻo vẫn tiếp tục duy trì.

Công ty Chứng khoán SMBC Nikko ở Tokyo dự báo "lập trường ôn hòa của BoJ sẽ tiếp tục ngay cả sau khi cơ quan này dỡ bỏ lãi suất âm". Đây là một dấu hiệu tốt cho các công ty Nhật Bản. vì nó sẽ không có khả năng dẫn đến "sự tăng giá quá mức của đồng yen." Đồng yen yếu là một trong những động lực chính thúc đẩy thu nhập của các công ty Nhật Bản tăng lên.

SMBC Nikko kỳ vọng đồng yen sẽ bắt đầu mạnh lên so với đồng USD trong hoặc muộn hơn thời điểm giữa năm 2024 và sự tập trung của các nhà đầu tư sẽ chuyển hướng sang các công ty kinh doanh trong nước thay vì lựa chọn cổ phiếu nước ngoài có lợi suất cao hơn.

Bank of America lặp lại những tuyên bố này trong một báo cáo được công bố ngày 18/3 rằng "thật hợp lý khi giả định đồng yen chỉ tăng giá vừa phải" trong thời điểm hiện tại.

Những rủi ro còn lại là gì?

Với động thái vừa phải của BoJ, các nhà kinh tế không kỳ vọng việc điều chỉnh chính sách sẽ ảnh hưởng đáng kể đến nền kinh tế. Tuy nhiên, một số người đang cảnh báo rủi ro về việc tăng lãi suất nhanh hơn dự kiến.

Bộ trưởng Tài chính Shunichi Suzuki cho biết, quyết định của BoJ "không có nghĩa là giảm phát đã kết thúc" và chính phủ phải "đánh giá toàn diện các chỉ số khác nhau".

Chuyên gia Keiji Kanda, nhà kinh tế cấp cao tại Viện nghiên cứu Daiwa, đánh giá: “Nếu lãi suất tăng nhanh hơn dự kiến thì đó sẽ là vấn đề”, đồng thời cho biết thêm rằng rủi ro như vậy là tương đối thấp. Ông nói: “Ngân hàng trung ương đã tiết lộ sẽ tiếp tục mua trái phiếu chính phủ và giải quyết tình trạng lãi suất tăng nhanh thông qua các hoạt động lãi suất cố định và các biện pháp khác. Tuy nhiên, nếu lãi suất tăng chậm nhưng liên tục thì đó lại là một câu chuyện khác.

Lãi suất cao hơn có thể sẽ ảnh hưởng đến lãi suất vay do các ngân hàng tư nhân quy định, ảnh hưởng đến việc huy động vốn của các công ty vừa và nhỏ. Theo báo cáo tháng Hai của Tokyo Shoko Research, khoảng 70% trong số 3.955 công ty có vốn ban đầu dưới 100 triệu yen (670.000 USD) đang dự đoán lãi suất vay sẽ tăng so với tháng 1/2023.

Nếu đồng yen tăng giá do lãi suất dài hạn tăng, các doanh nghiệp xuất khẩu của Nhật Bản sẽ bị ảnh hưởng.

Một yếu tố rủi ro khác là cuộc bầu cử tổng thống Mỹ vào tháng 11/2024, trong đó cựu tổng thống Đảng Cộng hòa Donald Trump sẽ đối đầu với đương kim Tổng thống Joe Biden của Đảng Dân chủ. Ông Trump đã công khai tuyên bố rằng nếu đắc cử, ông sẽ áp đặt thuế quan bổ sung đối với hàng hóa từ Trung Quốc, có thể ở mức 60% hoặc cao hơn.

Chuyên gia Kanda nói: “Nếu điều đó gây ra lạm phát ở Mỹ, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (FED) có thể bắt đầu tăng lãi suất trở lại. Điều đó cũng sẽ có một số tác động đến nền kinh tế Nhật Bản”.

Bộ trưởng Nhật Bản phụ trách phục hồi kinh tế, Yoshitaka Shindo, lặp lại nhận xét của Bộ trưởng Tài chính, cho biết: “Chúng ta phải tạo ra một giai đoạn kinh tế mới với tăng trưởng tự chủ do nhu cầu tư nhân dẫn dắt để đảm bảo giảm phát chấm dứt và ngăn chặn nó quay trở lại”.