Đồng Tháp dựng "kè xanh" giữ đất: Khi người dân miền Tây nương tựa vào tự nhiên

Đồng Tháp đang đối mặt với nhiều thách thức do tác động của biến đổi khí hậu, sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán và xâm nhập mặn. Trong khi nhiều công trình phòng chống thiên tai đã được đầu tư, tình trạng sạt lở vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp tại nhiều địa phương, đe dọa trực tiếp đến đời sống người dân, hạ tầng giao thông và các vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm, đòi hỏi cần có giải pháp căn cơ khắc phục trong thời gian tới.

Tuyến giao thông, vùng sản xuất bị đe dọa

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, từ đầu năm 2026 đến nay, trên địa bàn xảy ra nhiều vụ sạt lở đáng lo ngại. Riêng khu vực ven sông Tiền ghi nhận 3 vụ sạt lở tại các xã Phú Hựu, Tân Long và phường Mỹ Ngãi, với tổng chiều dài khoảng 85 m, làm mất hơn 2.115 m2 đất. Một hộ dân bị ảnh hưởng trực tiếp phải di dời đến nơi an toàn, đồng thời có 7 hộ dân khác nằm trong khu vực bị đe dọa.

Ngoài ra, sạt lở nội đồng xảy ra 2 vụ tại xã Mỹ Thành và xã Bình Phú tổng chiều dài khoảng 135 m, ảnh hưởng trực tiếp đến 5 căn nhà dân. Điển hình vào ngày 12/4/2026, bờ Đông sông Phú An, xã Bình Phú đã xảy ra sạt lở nghiêm trọng với chiều dài khoảng 75 m. Vụ sạt lở không gây thiệt hại về người, nhưng toàn bộ đoạn đường đal rộng 3,5 m đã bị cuốn xuống sông, khiến việc đi lại của người dân bị chia cắt.

Sạt lở còn làm mất một phần thân đê bao, đe dọa hơn 500 ha sầu riêng và ảnh hưởng đến việc đi lại, vận chuyển hàng hóa, sinh hoạt của người dân trong khu vực. Ngoài thiệt hại về hạ tầng, khoảng 1.000 hộ dân bị ảnh hưởng việc đi lại, vận chuyển hàng hóa và sinh hoạt hàng ngày.

Chủ tịch UBND xã Bình Phú Lê Văn Chín cho biết, địa phương đã khẩn trương triển khai biện pháp khắc phục; đến nay cơ bản đã hoàn thành, sớm hơn so với kế hoạch đề ra. Nhờ đó, người dân trong khu vực hiện đã có thể đi lại bình thường, tuyến giao thông bị chia cắt suốt thời gian qua đã được kết nối trở lại. Hiện địa phương đang tiếp tục khẩn trương hoàn thiện các hạng mục còn lại của công trình.

Ông Trần Văn Hồng, xã Long Phú Thuận cho biết, gần đây, khu vực bờ sông Tiền (từ ấp Phú Lợi B đến ấp Long Thạnh, xã cù lao Long Phú Thuận, tỉnh Đồng Tháp) liên tiếp xảy ra nhiều điểm sạt lở nghiêm trọng. Khu vực sạt lở là nơi đông dân cư, có những điểm sạt lở ăn sâu vào đất liền, cắt đứt tuyến đường giao thông liên xã gây ảnh hưởng lưu thông, vận chuyển hàng hóa và đời sống sinh hoạt của nhiều hộ dân trong khu vực.

Trước đó, tại xã Tân Hội Cơ đã xảy ra một vụ sạt lở nghiêm trọng tại khu vực ao nuôi cá tra của người dân. Nguyên nhân ban đầu được xác định do bờ ao mới đào đắp chưa ổn định, trong khi mực nước trong ao cao hơn mực nước kênh bên ngoài. Sự cố làm hư hại 2 ao nuôi với diện tích từ 2-3 ha, thiệt hại ước tính khoảng 5,19 tỷ đồng cùng nhiều công trình phụ trợ.

Trong số nhiều điểm sạt lở, tuyến đường Đông sông Trà Tân, đoạn qua ấp 12, xã Long Tiên đang là một trong những điểm nóng về sạt lở khiến người dân địa phương đặc biệt lo lắng. Những ngày đầu mùa mưa, dọc tuyến đường dài hơn 1,2 km này xuất hiện nhiều điểm sạt lở nghiêm trọng. Nhiều đoạn nền đường bị khoét sâu tạo thành các hàm ếch nguy hiểm, có nơi mặt đường sụp xuống sát mép sông. Một số vị trí được gia cố tạm bằng đất nhưng chưa thể khắc phục triệt để nguy cơ sạt lở.

Ông Phan Huy Vân, người dân sinh sống ven tuyến đường Đông sông Trà Tân, cho biết nhiều năm qua người dân luôn sống trong tâm trạng bất an vì sạt lở ngày càng ăn sâu vào tuyến đường. Mỗi mùa mưa lũ, nguy cơ bị chia cắt giao thông lại hiện hữu. Vì vậy, người dân địa phương mong sớm có tuyến kè và tuyến đường kiên cố để yên tâm sản xuất, sinh sống.

Đáng lo ngại, khu vực Đông sông Trà Tân hiện có hơn 137 ha đất sản xuất nông nghiệp, trong đó khoảng 90 ha sầu riêng của hơn 400 hộ dân. Đây là vùng sản xuất cây ăn trái có giá trị kinh tế cao của địa phương. Nếu sạt lở tiếp tục diễn biến phức tạp, nguy cơ thiệt hại đối với sản xuất nông nghiệp sẽ rất lớn.

Bảo vệ dân cư và vùng sản xuất trọng điểm

Theo UBND tỉnh Đồng Tháp, thời gian qua địa  phương đã triển khai nhiều giải pháp xử lý khẩn cấp các điểm sạt lở nguy hiểm dọc sông Tiền và tuyến sông, kênh, rạch trọng yếu. Tổng chiều dài các điểm sạt lở bờ sông đã được xử lý hoặc xây dựng công trình bảo vệ đạt hơn 6,2 km với tổng kinh phí dự kiến trên 7.752 tỷ đồng. Bên cạnh đó, hai khu vực xói lở bờ biển nghiêm trọng tại khu vực Gò Công Đông và Cồn Ngang - Cồn Công cũng đã được đầu tư các công trình bảo vệ với tổng chiều dài trên 10,5 km.

Từ năm 2016 đến nay, trên địa bàn tỉnh đã hoàn thành 49 công trình phòng chống sạt lở bờ sông, bờ biển với tổng chiều dài hơn 76,7 km, tổng kinh phí trên 5.535 tỷ đồng, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của người dân và các công trình hạ tầng quan trọng.

Mặc dù vậy, vẫn còn nhiều khu vực sạt lở có nguy cơ cao cần tiếp tục được đầu tư xử lý. Theo đó, hiện trên địa bàn tỉnh còn 8 điểm sạt lở bờ sông cần tiếp tục xử lý, xây dựng công trình bảo vệ với tổng kinh phí dự kiến khoảng 4.725 tỷ đồng. Các điểm sạt lở này gây thiệt hại tài sản hộ dân, công trình hạ tầng giao thông, đất sản xuất nông nghiệp. Do đó, cần được đầu tư xử lý, xây dựng công trình bảo vệ.

Đồng thời, địa phương cũng đề xuất nạo vét 61 tuyến sông, kênh với tổng chiều dài khoảng 1.201 km, tổng kinh phí dự kiến hơn 5.268 tỷ đồng nhằm nâng cao khả năng tiêu thoát nước và giảm nguy cơ sạt lở.

Bên cạnh các công trình bảo vệ bờ sông, tỉnh còn kiến nghị đầu tư dự án khắc phục khẩn cấp xói lở bờ biển Gò Công, đoạn từ cầu Rạch Bùn đến Đèn Đỏ, dài hơn 6,8 km với tổng kinh phí khoảng 336 tỷ đồng. Đồng thời, địa phương đề xuất thực hiện Dự án chuyển nước ngọt qua kênh Chợ Gạo cấp nước cho vùng ngọt hóa Gò Công với tổng mức đầu tư dự kiến 980 tỷ đồng. Dự án được kỳ vọng góp phần bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất và sinh hoạt cho người dân, tăng khả năng ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp Nguyễn Đức Thịnh cho biết, nhằm chủ động phòng ngừa, ứng phó, hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại do sạt lở gây ra, đảm bảo an toàn cho người dân và tài sản trong mùa mưa bão năm 2026, Sở đã tham mưu UBND tỉnh ban hành các kế hoạch, phương án phòng chống thiên tai, ứng phó với sạt lở, sụt lún theo phương châm “4 tại chỗ”, “3 sẵn sàng”, lấy phòng ngừa là chính để hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại. Đồng thời, tăng cường quản lý, xử lý các vi phạm trong phạm vi bảo vệ công trình thủy lợi, đê điều nhằm hạn chế các tác động làm gia tăng nguy cơ sạt lở.

Toàn tỉnh đang triển khai 148 công trình xử lý sạt lở bờ sông, kênh rạch với tổng chiều dài hơn 15,4 km, tổng kinh phí trên 2.318 tỷ đồng. UBND tỉnh đã chỉ đạo các chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ thi công, phấn đấu hoàn thành trong năm 2026 để sớm phát huy hiệu quả bảo vệ dân cư và hạ tầng, ông Nguyễn Đức Thịnh chia sẻ.

Chủ động thích ứng với biến đổi khí hậu theo Kết luận số 26-KL/TW ngày 24/4/2026 của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn vùng Đồng bằng sông Cửu Long giai đoạn 2026-2035, bên cạnh các giải pháp công trình, tỉnh Đồng Tháp tập trung triển khai giải pháp mềm, "thuận thiên" để ứng phó với sạt lở, sụt lún.

Cụ thể, tỉnh tập trung triển khai chương trình  bố trí dân cư các vùng thiên tai, biên giới, di cư tự do, khu rừng đặc dụng, phấn đấu đến năm 2030 bố trí ổn định chỗ ở cho khoảng 6.224 hộ dân. Hiện địa phương đang đẩy nhanh tiến độ ba dự án khu dân cư tập trung để bố trí cho các hộ dân trong vùng sạt lở, thiên tai và di cư tự do vào ở, ổn định cuộc sống.

Bên cạnh đó, tỉnh đẩy mạnh giải pháp “thuận thiên” như phục hồi thảm thực vật ven sông, ven kênh rạch bằng giải pháp “kè xanh” như trồng các loài cây có bộ rễ bám chắc như bần, nga, đế, dừa nước để giữ đất, giảm xói lở bờ một cách tự nhiên, bền vững. Đồng thời, chú trọng bảo vệ và phát triển rừng phòng hộ, rừng ngập mặn ven biển; tăng cường kiểm soát hoạt động khai thác cát, sỏi lòng sông, khu vực ven biển; ngăn chặn khai thác cát, sỏi trái phép, nhất là tại các khu vực đã được cảnh báo có nguy cơ sạt lở; hỗ trợ sinh kế cho người dân tái định cư.

Tỉnh tăng cường tuyên truyền, khuyến cáo người dân không xây dựng nhà ở, công trình hạ tầng quá gần bờ sông như đê, đường giao thông, bãi vật liệu xây dựng… hoặc các công trình lấn chiếm lòng sông, kênh, rạch làm co hẹp, chuyển hướng dòng chảy, từ đó làm gia tăng nguy cơ sạt lở.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, cùng với tác động của sụt lún đất, thay đổi dòng chảy và các hiện tượng thời tiết cực đoan, nguy cơ sạt lở tại Đồng Tháp được dự báo tiếp tục gia tăng. Thực tế cho thấy, mặc dù nhiều công trình phòng chống sạt lở đã được đầu tư và phát huy hiệu quả, song nhu cầu bảo vệ các khu dân cư, hạ tầng giao thông và vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm vẫn còn rất lớn. Đối với hàng nghìn hộ dân sinh sống ven sông, ven kênh rạch, mỗi mùa mưa lũ đến vẫn là nỗi lo thường trực khi đất đai, nhà cửa và sinh kế có nguy cơ bị đe dọa.

Do đó, việc sớm triển khai dự án kè chống sạt lở, nâng cấp hạ tầng giao thông, nạo vét tuyến sông, kênh trọng yếu và thực hiện giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên nước không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Đồng Tháp bảo vệ các vùng sản xuất nông nghiệp giá trị cao, ổn định đời sống người dân và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt.