Nhân rộng các mô hình nông nghiệp tuần hoàn, chuỗi liên kết khép kín

Không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào, tăng giá trị sản phẩm và bảo vệ môi trường, các mô hình này còn góp phần từng bước thay đổi tư duy sản xuất của người dân từ chăn nuôi đơn lẻ sang sản xuất tuần hoàn, tận dụng tối đa nguồn phụ phẩm nông nghiệp.

Dự án “Xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp theo tuần hoàn” được triển khai tại hai tỉnh Thái Nguyên và Bắc Ninh với chu trình khép kín: trồng ngô sinh khối - chăn nuôi bò thịt - xử lý chất thải - tái sử dụng làm phân bón. Toàn dự án có quy mô 950 con bò vỗ béo và 12 ha ngô sinh khối. Riêng tại tỉnh Thái Nguyên, dự án thực hiện 510 con bò và 6 ha ngô.

Mục tiêu đặt ra với bò tăng khối lượng từ 750 g/con/ngày trở lên, năng suất ngô sinh khối đạt từ 50 tấn/ha, 100% cơ sở xử lý chất thải làm phân bón và hiệu quả kinh tế tăng ít nhất 10% so với phương thức chăn nuôi đại trà. Theo chu trình này, ngô sinh khối được dùng làm thức ăn cho bò, trong khi chất thải chăn nuôi được xử lý bằng chế phẩm sinh học hoặc nuôi giun quế để tạo phân hữu cơ quay trở lại phục vụ cây trồng.

Tại xóm Ngọc Xuân, xã Điềm Thụy, tỉnh Thái Nguyên, Hợp tác xã Chăn nuôi bò và Dịch vụ sản xuất nông nghiệp Nga My đã xây dựng thành công chuỗi liên kết từ con giống, thức ăn, kỹ thuật chăm sóc đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm.

Hiện nay, Hợp tác xã liên kết với khoảng 35 hộ dân, quản lý tổng đàn khoảng 600 con bò. Các hộ tham gia tự đầu tư chuồng trại, chăm sóc đàn vật nuôi và được Hợp tác xã hỗ trợ con giống, kỹ thuật, cung ứng thức ăn cùng việc bao tiêu sản phẩm.

Hợp tác xã cũng ký hợp đồng thu mua bã bia, bã đậu và các phụ phẩm nông nghiệp số lượng lớn để cung cấp lại cho các hộ thành viên nhằm giảm chi phí sản xuất. Đồng thời, nguồn phân bò được tận dụng nuôi trùn quế để xử lý chất thải, tạo phân hữu cơ và kết nối đầu ra cho sản phẩm phân trùn quế.

Hiện Hợp tác xã đưa ra thị trường sản phẩm bò khô và các dòng sản phẩm như dăm bông bò, bò viên, xúc xích, lạp xưởng, nem chua và nem chua rán. Đơn vị hiện có 15 sản phẩm; trong đó, 3 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Bình quân mỗi tháng, Hợp tác xã chế biến khoảng 4-5 tấn sản phẩm, tiêu thụ tại Thái Nguyên, Hà Nội, Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Sơn La, Điện Biên và cung cấp thịt bò cho gần 20 trường mầm non.

Năm 2025, Hợp tác xã đạt doanh thu khoảng 35 tỷ đồng, lợi nhuận khoảng 4 tỷ đồng, tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động với thu nhập từ 9-10 triệu đồng/người/tháng. Đối với các hộ liên kết có quy mô khoảng 10 con bò, thu nhập bình quân đạt từ 12-15 triệu đồng/tháng.

Về định hướng phát triển của địa phương, ông Nguyễn Viết Nam, Chủ tịch Hội Nông dân xã Điềm Thụy cho biết, Hợp tác xã Chăn nuôi bò và Dịch vụ sản xuất nông nghiệp Nga My là một trong những hợp tác xã tiêu biểu của địa phương trong phát triển nông nghiệp theo chuỗi liên kết. Hợp tác xã không chỉ xây dựng được các sản phẩm an toàn, có nguồn gốc rõ ràng mà còn tạo việc làm, thu nhập ổn định cho nhiều lao động và liên kết nhiều hộ nông dân cùng phát triển sản xuất.

Thời gian tới, Hội Nông dân xã sẽ tiếp tục tuyên truyền, nhân rộng mô hình, đồng thời đề xuất các cấp, ngành quan tâm hỗ trợ về cơ chế, chính sách để Hợp tác xã mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng sản phẩm, góp phần phát triển kinh tế nông nghiệp của địa phương.

Bên cạnh mô hình chăn nuôi bò, tỉnh Thái Nguyên cũng ghi nhận hiệu quả từ dự án xây dựng quy trình nuôi lợn thịt từ thức ăn tự nhiên có bổ sung nguyên liệu chè xanh. Sau khi hoàn thành dự án thử nghiệm, mô hình của hộ bà Nguyễn Thị Liễu đã phát triển thành Hợp tác xã Toàn Liễu với 7 hộ tham gia, quy mô đạt gần 1.000 con lợn thịt.

Hợp tác xã đã hình thành chuỗi liên kết từ chăn nuôi, giết mổ tại Lò mổ Hương Nguyên Thịnh (xã Tân Cương), chế biến tại cửa hàng của đơn vị ở xóm Thịnh (xã Tân Cương) và tiêu thụ tại 3 điểm gồm: Cửa hàng Hợp tác xã Toàn Liễu, Hợp tác xã Bắc Nguyên (phường Phan Đình Phùng) và Siêu thị Anh Chi Mart (phường Quan Triều). Hợp tác xã Toàn Liễu đã hoàn thiện hồ sơ đăng ký sản phẩm OCOP 3 sao cho thịt lợn trà xanh. Kết quả phân tích khoa học trên cả lợn đen bản địa và lợn ngoại thương phẩm cho thấy việc bổ sung chè xanh giúp giảm tỷ lệ mỡ, tăng độ đỏ và khả năng giữ nước của thịt.

Đánh giá về quy trình kỹ thuật chăn nuôi này, ông Hoàng Công Hợp, cán bộ Trung tâm Khuyến nông và Môi trường tỉnh Thái Nguyên chia sẻ, chăn nuôi lợn trà xanh trước hết phải tuân thủ các yêu cầu của quy trình chăn nuôi an toàn sinh học. Chuồng trại phải thông thoáng, sạch sẽ, được bố trí khoa học để hạn chế thấp nhất nguy cơ phát sinh mầm bệnh. Con giống có nguồn gốc rõ ràng, khỏe mạnh, được tiêm phòng đầy đủ. Thức ăn, nước uống được kiểm soát chặt chẽ, không sử dụng nguyên liệu ẩm mốc hoặc chứa hóa chất cấm.

Cùng với đó, chuồng trại được vệ sinh hằng ngày, khử trùng định kỳ và quản lý chất thải nhằm hạn chế tác động đến môi trường. Đặc biệt, khi sử dụng thức ăn có bổ sung bột lá chè xanh, người chăn nuôi phải phối trộn đúng tỷ lệ theo công thức. Các hợp chất sinh học tự nhiên trong chè xanh có tác dụng tích cực đến quá trình trao đổi chất của vật nuôi. Quan trọng nhất, sản phẩm thịt phải bảo đảm các tiêu chí về an toàn thực phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.

Đồng hành cùng các mô hình là Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và hệ thống khuyến nông tại Thái Nguyên trong việc chuyển giao kỹ thuật, tập huấn và kết nối tiêu thụ. Riêng với dự án sản xuất tuần hoàn, Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và hệ thống khuyến nông tại Thái Nguyên đã tổ chức 27 lớp tập huấn, 6 hội thảo đầu bờ và phát hành 18.500 tờ gấp kỹ thuật giúp các tiến bộ kỹ thuật được áp dụng rộng rãi, tạo cơ sở cho việc nhân rộng các mô hình sản xuất hiệu quả tại các địa phương./.