Đồng yên tiệm cận mức thấp kỷ lục trong 40 năm so với USD

Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản ngày 23/6 cho biết nước này sẵn sàng áp dụng các biện pháp kiên quyết trong bối cảnh đồng yen giảm mạnh và đang ở rất gần mức thấp kỷ lục trong 40 năm qua so với đồng USD.

Đồng nội tệ của Nhật Bản đã liên tục mất giá trong nhiều năm trở lại đây và đang phải chịu áp lực giảm giá mới do tác động từ cuộc chiến tại Trung Đông và sự chênh lệch lãi suất giữa Mỹ và Nhật Bản.

Phát biểu sau cuộc hội đàm với Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent, Bộ trưởng Tài chính Nhật Bản Satsuki Katayama khẳng định hai nước đã đạt được sự đồng thuận mạnh mẽ về việc sẽ triển khai các biện pháp kiên quyết khi cần thiết.

Những tuyên bố trên cho thấy Nhật Bản sẵn sàng can thiệp một lần nữa vào các thị trường tài chính để hỗ trợ tỷ giá đồng yen, sau khi đã chi tới hơn 70 tỷ USD cho hoạt động này vào tháng trước.

Các thông tin về cuộc thảo luận giữa quan chức hai nước nói trên đã giúp đồng yen phục hồi phần nào sau khi rơi xuống mức đáy 161,93 yen đổi 1 USD, suýt soát mức thấp lịch sử 161,96 yen đổi 1 USD từng ghi nhận vào tháng 12/1996.

Đồng yen suy yếu làm gia tăng đáng kể chi phí nhập khẩu đối với một quốc gia nghèo tài nguyên như Nhật Bản, đặc biệt là đối với mặt hàng dầu mỏ vốn được định giá bằng USD. Tuy nhiên, xu hướng mất giá này lại góp phần thúc đẩy sự bùng nổ của ngành du lịch, do đồng yen yếu giúp chi phí mua sắm, lưu trú và ăn uống của du khách nước ngoài trở nên rẻ hơn.

Nhận định về cục diện này, chuyên gia Michael Wan thuộc tập đoàn tài chính MUFG cho rằng về bản chất, các yếu tố nền tảng liên quan đến mức lãi suất thực tế thấp của Nhật Bản so với Mỹ phải thay đổi thì mới có thể hỗ trợ đồng yen một cách lâu dài.

Ông Wan phân tích thêm rằng mặc dù Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) tuần trước đã nâng lãi suất lên mức cao nhất trong 31 năm qua, nhưng BoJ có thể cần phải phát đi tín hiệu về một lộ trình thắt chặt tiền tệ mạnh mẽ hơn nữa nhằm trấn an thị trường rằng ngân hàng này sẽ tiếp tục tăng lãi suất.

Mặc dù vậy, các bước đi theo hướng thắt chặt của BoJ có nguy cơ vấp phải sự phản đối từ Chính phủ của Thủ tướng Sanae Takaichi, trong bối cảnh nội các của bà đang đặt ưu tiên hàng đầu là tránh để chi phí vay vốn tăng cao làm kìm hãm đà tăng trưởng kinh tế.

Dữ liệu mới đây cho thấy xuất khẩu của Nhật Bản trong tháng 5/2026 đã tăng tháng thứ chín liên tiếp, khi đồng yen suy yếu, giá hàng hóa tăng và nhu cầu mạnh đối với chất bán dẫn đã bù đắp tác động tiêu cực từ những gián đoạn nguồn cung lớn liên quan đến cuộc xung đột giữa Mỹ-Israel (I-xra-en) và Iran.

Sự bùng nổ của lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn cầu đã giúp một số bộ phận của nền kinh tế thế giới chống chịu tốt hơn trước các rủi ro do xung đột gây ra, qua đó hỗ trợ những quốc gia phụ thuộc vào nhập khẩu như Nhật Bản giảm bớt cú sốc tức thời đối với tăng trưởng và thương mại.

Theo số liệu của Chính phủ Nhật Bản, tổng giá trị xuất khẩu trong tháng 5/2026 của nước này tăng 17% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức dự báo trung vị của thị trường là tăng 16,2% và nối tiếp mức tăng 14,8% trong tháng 4. Tuy nhiên, xét theo khối lượng, xuất khẩu chỉ tăng 0,5% trong tháng trước.

Ông Koki Akimoto, chuyên gia kinh tế tại Viện Nghiên cứu Daiwa, cho biết tác động về giá cả, xuất phát từ sự suy yếu của đồng yen và chi phí năng lượng tăng mạnh, là yếu tố quan trọng thúc đẩy cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng mức tăng rất thấp về khối lượng cho thấy xuất khẩu của Nhật Bản vẫn thiếu động lực tăng trưởng thực chất.

Xuất khẩu các linh kiện điện tử là động lực chính thúc đẩy tăng trưởng chung, khi nhu cầu mạnh từ lĩnh vực AI và các trung tâm dữ liệu đã đẩy giá chip nhớ cùng nhiều kim loại màu lên cao. Trong tháng 5, kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản sang Mỹ tăng 12,5% so với cùng kỳ năm ngoái, trong khi kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 17,9%.

Ở chiều ngược lại, tổng giá trị nhập khẩu của Nhật Bản trong tháng 5 vừa qua tăng 12,5% so với cùng kỳ năm trước, thấp hơn đôi chút so với dự báo tăng 12,8% của thị trường. Mức tăng này diễn ra bất chấp lượng dầu thô nhập khẩu giảm mạnh, do việc đóng cửa eo biển Hormuz khiến giá dầu thô và các sản phẩm liên quan tăng vọt.

Kết quả là Nhật Bản ghi nhận thâm hụt thương mại 378,7 tỷ yen (khoảng 2,36 tỷ USD) trong tháng 5/2026, thấp hơn đáng kể so với mức thâm hụt 564,6 tỷ yen mà các nhà kinh tế dự báo.

Một báo cáo khác cũng được công bố trong ngày cho thấy đơn đặt hàng máy móc cốt lõi của Nhật Bản trong tháng 4/2026 tăng 8,7% so với tháng trước đó, vượt xa dự báo trung vị của thị trường là tăng 0,9%. Số liệu này cho thấy các doanh nghiệp có thể đang bắt đầu gia tăng đầu tư.

Là nền kinh tế phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu, Nhật Bản đã phải đối mặt với chi phí tăng cao sau khi các tuyến cung ứng từ Trung Đông bị gián đoạn. Mặc dù Chính phủ Nhật Bản đã nỗ lực đa dạng hóa nguồn cung dầu bằng cách tìm kiếm các nguồn thay thế ngoài Trung Đông, trong đó có nguồn từ Mỹ, nhưng những biện pháp này vẫn chưa đủ để bù đắp hoàn toàn tác động từ cuộc khủng hoảng.

Theo số liệu của Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ), giá bán buôn tại nước này trong tháng 5/2026 tăng 6,3% so với cùng kỳ năm ngoái, mức tăng mạnh nhất kể từ tháng 3/2023, do những tác động từ xung đột tại Trung Đông.

Việc giá bán buôn tăng mạnh hơn so với mức điều chỉnh tăng 5,3% trong tháng 4/2026 đang làm gia tăng khả năng BoJ tăng lãi suất chính sách chủ chốt khi họp vào tuần tới. Sau khi giữ nguyên lãi suất tại ba cuộc họp liên tiếp, ngân hàng này được dự báo sẽ nâng lãi suất lên mức cao nhất trong 31 năm là 1% từ mức hiện tại là 0,75% trong bối cảnh rủi ro lạm phát gia tăng do giá dầu thô tăng cao.

Nhật Bản phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng từ Trung Đông trước khi nổ ra xung đột vào cuối tháng 2/2026. Khi nguồn cung bị gián đoạn do eo biển Hormuz, tuyến vận tải trọng yếu, bị phong toả, nước này đã thúc đẩy các nguồn thay thế, mặc dù với chi phí cao hơn.