Giải thưởng Bùi Xuân Phái 2026 vinh danh nhà thơ Bằng Việt

Nhà báo Vũ Việt Trang, Ủy viên Ban Thường vụ Đảng ủy các cơ quan Đảng Trung ương, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam trao giải thưởng cho nhà văn Bằng Việt. Ảnh: Phạm Tuấn Anh - TTXVN

Giải thưởng Lớn - hạng mục quan trọng nhất - được trao cho nhà thơ Bằng Việt. Ngoài ra, Ban tổ chức còn trao 2 giải Tác phẩm, 2 giải Việc làm, 1 giải Ý tưởng và 1 Tặng thưởng.

Dự lễ trao giải có: Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh; Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc TTXVN, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Vũ Việt Trang; các đồng chí lãnh đạo, nguyên lãnh đạo TTXVN; đại diện các cơ quan, đơn vị thuộc TTXVN; cùng đông đảo các văn nghệ sĩ, trí thức. 

* Tôn vinh những sáng tạo vì tình yêu Hà Nội 

Phát biểu tại lễ trao giải, Tổng Biên tập Báo Thể thao và Văn hóa Nguyễn Thiện Thuật khẳng định, trong dòng chảy hội nhập, Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội đã trải qua 19 mùa, trở thành nơi tôn vinh các tác giả, tác phẩm, ý tưởng và việc làm xuất phát từ tình yêu sâu sắc đối với Hà Nội.

Nhà báo Nguyễn Thiện Thuật, Tổng Biên tập Báo Thể thao và Văn hóa, phát biểu tại Lễ trao Giải Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026. Ảnh: Phạm Tuấn Anh - TTXVN

Suốt hành trình đó, giải thưởng đã ghi nhận nhiều đóng góp đáng trân trọng, từ cống hiến trọn đời cho văn hóa, nghệ thuật, những tác phẩm lưu giữ ký ức và những phản ánh nhịp sống đương đại của Thủ đô, đến những việc làm thiết thực bảo tồn, phát huy di sản và những ý tưởng góp phần định hình tương lai của Hà Nội. 

Giải thưởng năm nay diễn ra vào dịp kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô (10/10/1954 - 10/10/2026), trong bối cảnh các chủ trương, chính sách mới về phát triển văn hóa, du lịch, hội nhập quốc tế và xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh đang được triển khai ngày càng mạnh mẽ. Đây cũng là một mùa giải “bội thu”, khi từ 11 đề cử chính thức, Hội đồng Giám khảo đã quyết định trao 6 giải thưởng và 1 tặng thưởng.

Các tác phẩm, ý tưởng, việc làm được lựa chọn trải rộng trên nhiều lĩnh vực, từ hội họa, sân khấu đến bảo tồn và phát huy di sản, giao lưu văn hóa quốc tế, quy hoạch phát triển đô thị. Bên cạnh đó, nhiều đề cử và giải thưởng được nhìn nhận trong mối liên hệ trực tiếp với những vấn đề đang đặt ra trong quá trình xây dựng, phát triển Thủ đô.

Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Tổng Giám đốc TTXVN Vũ Việt Trang và đại biểu dự Lễ trao Giải Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026 tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Ảnh: Phạm Tuấn Anh - TTXVN

Giải thưởng cũng ghi nhận những sáng kiến góp phần thúc đẩy hội nhập quốc tế, nâng cao sức mạnh mềm của Thủ đô, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới, trong đó nhấn mạnh vai trò của đối ngoại văn hóa trong quảng bá hình ảnh, nâng cao vị thế đất nước. 

Giải thưởng Lớn - hạng mục quan trọng nhất của Giải thưởng Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội năm nay vinh danh nhà thơ Bằng Việt - Từ “Một chút thầm thì trong tình yêu Hà Nội” đến những cống hiến bền bỉ cho “thành phố của đời mình”. 

Nhà thơ Bằng Việt thuộc thế hệ văn nghệ sĩ gắn bó đặc biệt với Hà Nội. Với ông, thành phố không chỉ hiện diện trong thi ca mà còn trải dài qua nhiều lĩnh vực hoạt động trong suốt cuộc đời và sự nghiệp: sáng tác văn học; nghiên cứu, khảo cứu về văn hóa, lịch sử Thăng Long - Hà Nội; công tác quản lý nhà nước; công tác hội và tổ chức đời sống văn học nghệ thuật.

Trong sáng tác, Hà Nội là một miền cảm xúc bền bỉ trong thơ Bằng Việt, với khoảng 30 bài thơ riêng về thành phố mà ông từng dự định tập hợp thành một tập riêng, trong đó nhiều thi phẩm để lại dấu ấn như: "Trở lại trái tim mình" (1967), "Đất này, Thăng Long - Hà Nội" (1973), "Trò chuyện với Thành phố của đời mình" (1974)... 

Ở lĩnh vực nghiên cứu, những công trình như "Kẻ sĩ Thăng Long", "Kinh đô Rồng", cùng các tuyển tập về văn chương, văn hóa Thăng Long - Hà Nội cho thấy một hướng tiếp cận sâu sắc của ông đối với thành phố, đó là tìm về những lớp trầm tích lịch sử, văn hóa và con người để góp phần nhận diện chiều sâu của Hà Nội.

Bên cạnh sáng tác và nghiên cứu, Bằng Việt còn có nhiều năm tham gia công tác tổ chức, quản lý văn học nghệ thuật và hoạt động quản lý nhà nước. Trên các cương vị khác nhau, ông để lại dấu ấn qua nhiều đề xuất, sáng kiến và công việc cụ thể, góp phần vun đắp đời sống văn hóa, văn học nghệ thuật Hà Nội. 

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, trao Tặng thưởng cho đại diện nhóm tác giả vở kịch “Quân khu Nam Đồng” tại Lễ trao Giải Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026. Ảnh: Phạm Tuấn Anh - TTXVN

Theo Phó Giáo sư, Tiến sỹ Bùi Hoài Sơn, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Thành viên Hội đồng Giám khảo, nhà thơ Bằng Việt là một gương mặt rất quen thuộc, một gương mặt xuất sắc không chỉ trong lĩnh vực thơ mà còn có rất nhiều đóng góp đối với sự phát triển văn hóa của Hà Nội trong những năm qua. Tình yêu của ông đối với Hà Nội là rất lớn và Giải thưởng Lớn dành cho ông là hoàn toàn xứng đáng. 

Sau những Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc, nhà văn Tô Hoài, nhạc sĩ Phú Quang, Hồng Đăng, Trần Tiến… sự hiện diện của Bằng Việt trong “bảng vàng” Giải thưởng Lớn tiếp tục nối dài mạch tôn vinh những con người cống hiến suốt đời cho Hà Nội. 

*Vinh danh những tác phẩm, việc làm và ý tưởng vì Hà Nội 

Ở hạng mục Tác phẩm có 2 giải chính thức dành cho loạt tranh sơn mài cầu Long Biên của họa sĩ Thành Chương và vở cải lương "Người con gái Hà Thành" của Nhà hát Cải lương Hà Nội; đồng thời có thêm Tặng thưởng dành cho vở kịch "Quân khu Nam Đồng" của Nhà hát Tuổi trẻ Việt Nam. 

Nhà báo Vũ Việt Trang, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam, tham quan tranh sơn mài cầu Long Biên của họa sĩ Thành Chương, tác phẩm đoạt Giải Tác phẩm tại Giải Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026. Ảnh: Phạm Tuấn Anh - TTXVN

Trong loạt tranh sơn mài, họa sĩ Thành Chương thể hiện hình ảnh cầu Long Biên qua nhiều biến đổi về đường nét, hình khối và màu sắc. Vẫn là cây cầu với hệ giàn thép đặc trưng, những thanh chéo tạo thành các ô tam giác nối tiếp trên thân cầu kéo dài theo phương ngang, nhưng qua cách thể hiện của họa sĩ, cầu Long Biên mang nhiều dáng vẻ khác nhau, từ thanh mảnh, nhẹ nhàng đến mạnh mẽ, giàu chuyển động.

Giá trị của loạt tranh nằm ở việc họa sĩ đưa một biểu tượng quen thuộc của Hà Nội vào ngôn ngữ hội họa riêng, mà vẫn giữ được căn cốt vốn có, đồng thời cho thấy tình cảm sâu nặng mà người họa sĩ dành cho Hà Nội. 

Vở cải lương “Người con gái Hà thành” xoay quanh nhân vật chính Uyên Thanh, nữ chiến sĩ tình báo hoạt động giữa cuộc đấu trí căng thẳng của lực lượng cách mạng với bộ máy phản gián của thực dân Pháp. Qua hình tượng nhân vật, vở diễn tái hiện Hà Nội trong những năm tháng chiến tranh, đồng thời khắc họa vẻ đẹp, bản lĩnh của phụ nữ thanh lịch, duyên dáng. Bên cạnh đó “Người con gái Hà thành” còn cho thấy những tìm tòi của Nhà hát Cải lương Hà Nội trong cách đưa một đề tài lịch sử đến gần hơn với công chúng đương đại. 

Ở hạng mục Giải Việc làm - Vì tình yêu Hà Nội, Ban Tổ chức trao 2 giải cho Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ nhất năm 2025 do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp với Bộ Ngoại giao và UBND Thành phố Hà Nội tổ chức và Chuỗi hoạt động phát huy giá trị di sản Văn Miếu - Quốc Tử Giám hướng tới kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026) do Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám thực hiện. 

Du khách quốc tế tham quan không gian trưng bày trong khuôn khổ Lễ trao Giải Bùi Xuân Phái – Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 năm 2026. Ảnh: Phạm Tuấn Anh - TTXVN

Lễ hội Văn hóa Thế giới tại Hà Nội lần thứ nhất diễn ra từ ngày 10-12/10/2025 là sự kiện văn hóa đối ngoại quy mô lớn được tổ chức tại Việt Nam. Lễ hội đã mở ra một không gian gặp gỡ hiếm có, nơi 48 quốc gia và UNESCO cùng hiện diện, nơi những khác biệt văn hóa trở thành cơ hội để hiểu nhau hơn. Quan trọng hơn, Lễ hội cho thấy một Hà Nội có thể đối thoại với thế giới bằng chính di sản, nghệ thuật và tinh thần nhân văn của mình. 

Kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026), thành phố Hà Nội triển khai chuỗi hoạt động quy mô xuyên suốt cả năm. Điểm đột phá lớn nhất của chuỗi hoạt động kỷ niệm chính là tính hệ thống và sự đa dạng trong phương thức tiếp cận di sản.

Thay vì chỉ kể lại lịch sử theo lối truyền thống hay tổ chức các lễ kỷ niệm đơn lẻ, các hoạt động được triển khai đa tầng trên nhiều lĩnh vực: nghiên cứu, trưng bày, nghệ thuật, giáo dục, công nghệ, du lịch và giao lưu quốc tế. Với cách làm đổi mới, sáng tạo và toàn diện, chuỗi sự kiện khẳng định vị thế của Văn Miếu - Quốc Tử Giám như một không gian sáng tạo, trung tâm kết nối văn hóa và giáo dục mang tầm quốc tế. 

Hạng mục Giải Ý tưởng - Vì tình yêu Hà Nội vinh danh Đề án thí điểm tổ chức không gian văn hóa, tuyến phố đi bộ phố Thành Thái, phường Cầu Giấy, thành phố Hà Nội. Trong bối cảnh Hà Nội đã có nhiều không gian đi bộ, điểm đáng chú ý của đề án là xây dựng nhận diện gắn với đặc trưng Cầu Giấy.

Theo kế hoạch, giai đoạn 1, không gian đi bộ tập trung trên trục đường Thành Thái dài khoảng 750m và một phần Công viên Cầu Giấy, hoạt động vào thứ Bảy, Chủ nhật hằng tuần, trước khi mở rộng sang các tuyến phố lân cận trong giai đoạn 2.

Giải Bùi Xuân Phái - Vì tình yêu Hà Nội lần thứ 19 vượt qua khuôn khổ của một giải thưởng văn hóa thông thường, trở thành lăng kính phản chiếu sinh động quá trình hiện thực hóa các chủ trương, nghị quyết của Đảng vào đời sống thực tiễn. 

Trong khuôn khổ Lễ trao giải, một không gian trưng bày cũng được tổ chức với 40 pano giới thiệu thông tin, hình ảnh về các tác giả, tác phẩm, ý tưởng và việc làm tiêu biểu được đề cử tại mùa giải năm nay. Đặc biệt, một số tác phẩm sơn mài khổ lớn trong loạt tranh cầu Long Biên của họa sĩ Thành Chương cũng được giới thiệu tới công chúng.