Dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi): Kiến tạo môi trường kinh doanh thông thoáng hơn

*"Mạnh tay" cải cách

Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc cho biết, dự thảo luật bao gồm 7 chương, 60 điều và 4 phụ lục; trong đó, sửa đổi, bổ sung 33/77 điều và 1 phụ lục; lược bỏ 17/77 điều, giữ nguyên 25/77 điều và 3 phụ lục; bổ sung mới 2 điều, đồng thời dự thảo Luật cũng sắp xếp lại các điều khoản.

 

Tại dự thảo Luật, Bộ Tài chính đề xuất quy định chỉ một số nhóm dự án quan trọng mới cần thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư như: dự án phát triển hạ tầng trong các lĩnh vực nhạy cảm như cảng biển, sân bay, viễn thông, báo chí, xuất bản; các dự án sử dụng đất, biển; các dự án có ảnh hưởng lớn đến môi trường hoặc an ninh, quốc phòng. Ngược lại, các dự án không nằm trong diện này, như đầu tư thông qua đấu giá, đấu thầu quyền sử dụng đất, khai thác khoáng sản không có yếu tố biển, hoặc xây dựng hạ tầng cụm công nghiệp theo quy định… sẽ được miễn thủ tục xin chủ trương.

Cùng với thu hẹp và làm rõ phạm vi các dự án phải thực hiện chấp thuận chủ trương, Dự thảo cũng đưa ra bước cải cách lớn khi đề xuất đơn giản hóa nội dung thẩm định chủ trương đầu tư. Những tiêu chí mang tính trùng lặp hoặc không cần thiết ở giai đoạn ban đầu sẽ được loại bỏ. Các nội dung về công nghệ, môi trường, nhà ở… sẽ chuyển sang cơ chế nhà đầu tư cam kết tuân thủ quy định pháp luật ở giai đoạn triển khai, thay vì yêu cầu thẩm định sớm, góp phần chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”.

Đại diện Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI bày tỏ quan điểm về cách tiếp cận hiện tại của dự thảo Luật, đặc biệt là cơ chế cấp phép đầu tư. Theo VCCI, dù đã có nỗ lực đơn giản hóa, cách tiếp cận hiện nay vẫn mang nặng tính "xin - cho". Thay vì quy định "chấp thuận đầu tư" vốn tiềm ẩn nguy cơ chồng chéo thủ tục, VCCI đề xuất cần có một cơ chế đơn giản hơn. Cụ thể, đối với các dự án có sử dụng đất, Nhà nước chỉ nên yêu cầu nhà đầu tư thực hiện thủ tục "đăng ký" để được chính quyền "ghi nhận" hoặc "xác nhận". Đây là sự ghi nhận để bắt đầu tiến trình thực hiện, thay vì quy định chấp thuận phức tạp.

* Chủ trương phân cấp, phân quyền triệt để

Một điểm đáng chú ý trong Dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) là việc cụ thể hoá chủ trương phân cấp, phân quyền theo hướng rõ ràng và mạnh mẽ hơn. Theo đó, toàn bộ các dự án trước đây thuộc thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư của Quốc hội sẽ được phân cấp cho Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định. Danh mục này bao gồm các dự án có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ đầu nguồn, rừng phòng hộ biên giới từ 50 ha trở lên; rừng chắn gió, chắn cát bay, chắn sóng, lấn biển từ 500 ha trở lên; rừng sản xuất từ 1.000 ha trở lên...

Ở địa phương, việc chấp thuận chủ trương đầu tư sẽ do Chủ tịch UBND cấp tỉnh đảm nhiệm thay vì cả UBND nhằm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương nhằm vừa bảo đảm tính tập thể, vừa đề cao trách nhiệm cá nhân.

Có thể nói, việc sửa đổi quy định về chấp thuận chủ trương đầu tư không chỉ mang ý nghĩa cải cách thủ tục hành chính mà còn giữ vai trò nền tảng trong quản lý đầu tư. Đây là bước đi đầu tiên trong quá trình rà soát, kiểm soát tổng thể các yếu tố liên quan đến một dự án như quy hoạch, đất đai, môi trường, đảm bảo tính pháp lý và cam kết của Nhà nước đối với nhà đầu tư; đồng thời, thủ tục này giúp sàng lọc, kiểm soát các dự án có ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường.

Về đầu tư ra nước ngoài, dự thảo luật bỏ thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư ra nước ngoài và thu hẹp diện phải cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư ra nước ngoài (chỉ áp dụng với dự án có vốn từ 20 tỷ đồng trở lên hoặc dự án thuộc ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện)....

Bên cạnh đó, dự thảo luật cho phép thành lập tổ chức kinh tế mà không cần có dự án đầu tư trước để tăng sự hấp dẫn của môi trường đầu tư; mở rộng cơ chế luồng xanh cho các dự án trong khu công nghiệp, khu kinh tế, khu công nghệ cao; đồng thời, bổ sung quy định về chuyển giao tài sản và cho phép gia hạn thời hạn hoạt động đối với dự án đường sắt cũng như chuyển giao tài sản cho nhà nước sau khi kết thúc dự án…

TS. Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Nghiên cứu Môi trường kinh doanh và Năng lực cạnh tranh, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược cũng cho rằng, thay vì chỉ giảm điều kiện, cần giảm hẳn số ngành nghề. Bởi khi một ngành đã bị đưa vào danh mục, nguy cơ phát sinh thêm nhiều điều kiện con là rất lớn.

Với hàng loạt điều chỉnh mạnh mẽ, dự thảo Luật Đầu tư (sửa đổi) được trình Quốc hội xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 10 và dự kiến sẽ có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/1/2026 đang mở ra kỳ vọng lớn trong việc tháo gỡ điểm nghẽn, tạo lập môi trường đầu tư minh bạch, hiệu quả; đồng thời, đảm bảo tính đồng bộ trong quản lý và phát triển kinh tế - xã hội. Đây là bước chuyển quan trọng nhằm cân bằng giữa mục tiêu thu hút đầu tư và yêu cầu kiểm soát, quản lý chặt chẽ vì sự phát triển bền vững của đất nước./.