Phát triển Côn Đảo trở thành đảo xanh, thông minh và đáng sống

Ngày 30/10, tại đặc khu Côn Đảo, Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo khoa học “Phát triển Côn Đảo trở thành đảo xanh, thông minh, đáng sống gắn với bảo tồn di sản thiên nhiên và phát triển bền vững”, qua đó tìm kiếm giải pháp đột phá, cụ thể hóa Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới.

Nhấn mạnh vị thế chiến lược đặc biệt của Côn Đảo, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân TP. Hồ Chí Minh Bùi Minh Thạnh cho biết, định hướng phát triển không phải là tăng trưởng bằng mọi giá mà phải phù hợp với giới hạn sinh thái của đảo. Thành phố xác định tuyệt đối không đánh đổi môi trường, tài nguyên thiên nhiên và di sản lịch sử lấy tăng trưởng kinh tế trước mắt, trong đó bảo tồn phải trở thành nền tảng, động lực và lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Trên tinh thần đó, ông Bùi Minh Thạnh cho biết, TP. Hồ Chí Minh định hướng xây dựng Côn Đảo trở thành điểm đến có uy tín quốc tế về du lịch sinh thái và di sản với tầm nhìn dài hạn đến năm 2050. Quá trình quy hoạch được kiên trì dựa trên năm trụ cột gồm: lấy bảo tồn thiên nhiên và di sản làm nền tảng xuyên suốt; phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn và du lịch sinh thái chất lượng cao; ưu tiên hạ tầng xanh, đồng bộ, thích ứng với điều kiện biển đảo; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số để quản trị đảo thông minh; cùng việc lấy người dân làm trung tâm và gắn phát triển với bảo đảm quốc phòng, an ninh. Thành phố sẽ vận dụng hiệu quả Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chương trình hành động số 21-CTrHĐ/TU của Thành ủy và Luật Phát triển đô thị nhằm tháo gỡ triệt để các rào cản thể chế, mở đường cho địa phương bứt phá.

Đưa ra các khuyến nghị cho phát triển Côn Đảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi, Phó Chủ tịch thường trực Hội Nghề cá Việt Nam cho rằng, cần định hình Côn Đảo trong một khuôn khổ phát triển toàn diện gồm các trục chính nhằm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế và bảo tồn sinh thái.

Cụ thể, tập trung khai thác kinh tế bảo tồn, tận dụng giá trị bảo tồn biển, di sản thiên nhiên và văn hóa để tạo nguồn lợi bền vững thông qua du lịch sinh thái, lặn biển ngắm san hô và phát triển nghề cá giải trí trong vùng đệm; định hướng xây dựng Côn Đảo thành đô thị xanh, thông minh và đáng sống, đáp ứng tiêu chuẩn an ninh, an sinh, an toàn trên nền tảng ứng dụng công nghệ hiện đại; phát triển du lịch, dịch vụ chất lượng cao gắn với bảo tồn bản sắc, hướng tới các khu nghỉ dưỡng đẳng cấp quốc tế nhưng giữ gìn nguyên vẹn cảnh quan hoang sơ.

Cùng với đó, thành phố cần chú trọng phát triển các ngành kinh tế biển bền vững, hiện đại hóa ngành thủy sản theo hướng công nghiệp hóa, tổ chức đội tàu đánh bắt xa bờ chuyên nghiệp và mở rộng không gian kinh tế biển sâu; gắn kết chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với củng cố tiềm lực an ninh - quốc phòng tại địa bàn chiến lược đặc biệt quan trọng.

Về công tác quy hoạch, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Chu Hồi lưu ý Côn Đảo cần phân vùng quy hoạch rạch ròi, xác định rõ các khu vực được phép xây dựng và phát triển kinh tế, đồng thời kiên quyết bảo vệ tuyệt đối các vùng không được xâm phạm như Vườn quốc gia, khu vực bảo vệ nghiêm ngặt và hệ thống di tích lịch sử đặc biệt. Mọi dự án đầu tư bắt buộc phải tính toán kỹ lưỡng dựa trên giới hạn sức chịu tải sinh thái về quỹ đất, nguồn nước, năng lượng, hạ tầng xử lý rác thải, nước thải cũng như khả năng tự phục hồi của tự nhiên.

Dưới góc nhìn khoa học lâm nghiệp, Tiến sĩ Nguyễn Chí Thành, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Rừng và Đất ngập nước cho rằng, Côn Đảo cần gìn giữ trọn vẹn ba giá trị cốt lõi là sinh thái, lịch sử và nét hoang sơ. Việc phát triển đảo xanh đòi hỏi bảo vệ nguyên vẹn diện tích rừng đặc dụng và khu bảo tồn biển; phát triển đảo đáng sống phải bảo đảm an ninh nguồn nước ngọt; và phát triển đảo thông minh là hướng tới tầm nhìn quy hoạch dài hạn 100 năm.

Về phía chính quyền địa phương, ông Phan Trọng Hiền, Chủ tịch Ủy ban nhân dân đặc khu Côn Đảo cho biết, địa phương đặt mục tiêu từ năm 2027 sẽ chuyển đổi toàn bộ phương tiện giao thông trên đảo sang sử dụng năng lượng điện. Song song đó, hạ tầng môi trường và an toàn nguồn nước được chú trọng, hoàn thiện hệ thống xử lý 100% nước thải sinh hoạt và xử lý dứt điểm rác thải tồn đọng lâu năm.

Đối với hạ tầng giao thông kết nối, định hướng nghiên cứu mở rộng sân bay Côn Đảo sẽ được tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng nhằm bảo đảm hài hòa giữa nhu cầu phát triển kinh tế-du lịch và công tác bảo tồn sinh thái. Địa phương cũng xác định vừa thu hút dòng du khách chất lượng cao tại các khu nghỉ dưỡng xanh có mật độ xây dựng thấp, vừa bảo đảm không gian phục vụ nhân dân cả nước đến thăm viếng du lịch tâm linh, tri ân các anh hùng liệt sĩ.

Các đại biểu cho rằng, Côn Đảo nói riêng, TP. Hồ Chí Minh cần đổi mới tư duy phát triển theo hướng bảo tồn là nền tảng của sự phát triển bền vững, lấy giá trị lâu dài thay cho lợi ích trước mắt. Côn Đảo cần xác lập giới hạn phát triển dựa trên sức chịu tải của hệ sinh thái, bảo đảm quy mô tăng trưởng không vượt quá khả năng phục hồi của tự nhiên. Ngoài ra, công tác quản lý cần chuyển từ hành chính sang quản trị phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Cùng với đó, Côn Đảo cần phải giải quyết dứt điểm các vấn đề cấp bách về an ninh nguồn nước, xử lý chất thải, giảm ô nhiễm nhựa và bảo vệ hệ sinh thái rừng, biển. Song song với đó, Côn Đảo cần đẩy mạnh mô hình kinh tế xanh, tuần hoàn và du lịch sinh thái chất lượng cao, kết hợp xây dựng quản trị đảo thông minh dựa trên dữ liệu; xác định danh mục nhiệm vụ, dự án ưu tiên giai đoạn 2026-2030 với lộ trình và chỉ tiêu đánh giá rõ ràng.