Dừa Vĩnh Long chuyển xanh để giữ thị trường quốc tế

Ngày 30/1, Đại học Trà Vinh (tỉnh Vĩnh Long) phối hợp với Công ty TNHH Hệ sinh thái VOS Holdings (Thành phố Hồ Chí Minh) tổ chức tọa đàm “Trái dừa phát thải thấp (Low-carbon coconut) – Giải pháp canh tác, thị trường và thu nhập bền vững”, nhằm thúc đẩy mô hình sản xuất dừa xanh, giảm phát thải, đáp ứng các yêu cầu môi trường của thị trường quốc tế, đồng thời nâng cao giá trị kinh tế và thu nhập cho người trồng dừa.

PGS. TS. Diệp Thanh Tùng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Trà Vinh cho rằng, trong bối cảnh thị trường nông sản biến động mạnh và các tiêu chuẩn xanh toàn cầu ngày càng siết chặt, ngành hàng dừa Việt Nam, đặc biệt tại Vĩnh Long với khoảng 120.000 ha, chiếm hơn 50% diện tích dừa cả nước đang đứng trước cơ hội lớn lẫn thách thức chưa từng có. Việc giá dừa khô giảm sâu thời gian gần đây cho thấy sự phụ thuộc lớn vào thị trường xuất khẩu, đòi hỏi ngành hàng dừa phải chuyển đổi theo hướng bền vững, giảm phát thải.

TS. Lê Hoàng Thế,  Tổng Giám đốc Công ty TNHH Hệ sinh thái VOS Holdings cho rằng, sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là cây dừa đang chuyển mạnh từ canh tác truyền thống sang canh tác dựa trên dữ liệu; trong đó Carbon Footprint (CFP), hệ thống đo lường – báo cáo – thẩm tra (MRV) và truy xuất nguồn gốc giữ vai trò then chốt nhằm xây dựng niềm tin, minh bạch và phát triển bền vững cho chuỗi giá trị nông sản.

Theo TS. Lê Hoàng Thế, CFP không phải để “bắt lỗi” người trồng mà giúp nhận diện rõ các nguồn phát thải chính trong quá trình từ trồng, chăm sóc đến thu hoạch và tiêu thụ, qua đó xác định những khâu có thể giảm chi phí, nâng cao hiệu quả và giá trị sản phẩm. Việc triển khai MRV nên bắt đầu từ những nhật ký canh tác đơn giản, ghi chép các thông tin cơ bản như thời điểm bón phân, lượng nước tưới, sản lượng thu hoạch và áp dụng theo nhóm hộ, vùng trồng thay vì làm riêng lẻ, giúp hợp tác xã và nhà vườn quản lý sản xuất chủ động hơn, giảm phụ thuộc vào đánh giá cảm tính và sẵn sàng tham gia các chương trình chứng nhận, liên kết dài hạn. Cùng với đó, truy xuất nguồn gốc được xem là cầu nối giữa vùng trồng và thị trường, đảm bảo mỗi lô dừa gắn với quy trình sản xuất rõ ràng, nâng cao uy tín tập thể và tạo điều kiện ký kết hợp đồng tiêu thụ ổn định.

TS. Lê Hoàng Thế khẳng định, khi dữ liệu CFP và MRV được làm đúng, hiểu đúng và sử dụng hiệu quả, trái dừa không chỉ là nông sản thô mà sẽ trở thành sản phẩm có giá trị bền vững, phù hợp xu thế thị trường và mở ra cơ hội tiếp cận tài chính xanh trong tương lai.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long Lê Văn Đông cho biết, trước tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, cùng với việc các thị trường xuất khẩu lớn như EU, Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc siết chặt tiêu chuẩn môi trường và phát thải, ngành hàng dừa Vĩnh Long đang triển khai chiến lược phát triển thích ứng toàn diện trong giai đoạn mới, hướng tới mục tiêu mở rộng diện tích lên khoảng 132.000 ha vào năm 2030.

Chiến lược phát triển ngành hàng dừa của tỉnh tập trung vào ba trụ cột chính gồm: phát triển vùng nguyên liệu dừa bền vững thích ứng biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chế biến sâu nâng cao giá trị gia tăng; tăng cường quản lý và liên kết theo chuỗi giá trị. Tỉnh định hướng mở rộng diện tích dừa hữu cơ đạt chuẩn quốc tế, tăng cường quản lý mã số vùng trồng, ứng dụng quy trình canh tác giảm phát thải, tưới tiết kiệm nước, bón phân hữu cơ, kiểm soát sâu bệnh theo hướng sinh học và bảo vệ hệ sinh thái vườn dừa.

Bên cạnh đó, tỉnh khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu, tận dụng tối đa các phụ phẩm từ dừa theo hướng kinh tế tuần hoàn, không phát thải; phát triển các sản phẩm giá trị cao phục vụ xuất khẩu, gắn với xây dựng và bảo hộ thương hiệu Dừa Vĩnh Long trên thị trường quốc tế.

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung thảo luận nhiều nội dung về chuyển đổi xanh, mục tiêu Net Zero và tác động đối với ngành dừa; phân tích các nguồn phát thải trong chuỗi giá trị dừa từ canh tác, thu hoạch, chế biến đến tiêu thụ, xuất khẩu; chia sẻ giải pháp giảm phát thải thông qua mô hình kinh tế tuần hoàn, ứng dụng khoa học – công nghệ, tiêu chuẩn xanh, truy xuất nguồn gốc, đo lường carbon và tiếp cận tín chỉ carbon.

Theo nhiều đại biểu, phát triển mô hình trái dừa phát thải thấp không chỉ góp phần giảm tác động môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu mà còn là giải pháp quan trọng giúp ngành hàng dừa Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường xuất khẩu, ổn định đầu ra và thu nhập cho người trồng dừa.