Duy trì sức hút của cao tốc, hài hòa lợi ích người sử dụng

Xe ô tô di chuyển trên cao tốc. Ảnh: TTXVN phát

Trước ý kiến cho rằng một bộ phận phương tiện lựa chọn lưu thông trên Quốc lộ 1 thay vì đường cao tốc Bắc - Nam phía Đông để tránh phí, số liệu thống kê của Cục Đường bộ Việt Nam cho thấy lưu lượng phương tiện trên cả hai tuyến đều giảm trong tháng 9/2026 so với tháng trước.

Thực tế này đặt ra yêu cầu tiếp tục theo dõi diễn biến giao thông, bảo đảm an toàn, đồng thời làm rõ cơ sở xây dựng mức phí để người dân hiểu, lựa chọn hành trình phù hợp.

Theo Cục Đường bộ Việt Nam, trong tháng 9/2026, lưu lượng phương tiện trên cao tốc Bắc - Nam phía Đông đạt khoảng 13,6 triệu lượt xe, giảm 14,4% so với mức 15,9 triệu lượt xe của tháng 8/2026. Trên Quốc lộ 1, lưu lượng cũng giảm 11,2%, từ 7,5 triệu lượt xe xuống còn 6,6 triệu lượt xe.

Lý giải diễn biến này, Cục Đường bộ Việt Nam cho biết tháng 8 là thời điểm cao điểm cuối kỳ nghỉ hè, nhu cầu du lịch tăng cao, đồng thời có những ngày đầu kỳ nghỉ lễ Quốc khánh 2/9. Sang tháng 9, học sinh, sinh viên trở lại trường học nên nhu cầu đi lại đường dài giảm.

Đáng chú ý, nếu tính từ thời điểm bắt đầu thu phí trên cao tốc vào tháng 3/2026, lưu lượng phương tiện trong tháng 9 vẫn cao hơn 3,7% so với mức bình quân được Cục Đường bộ Việt Nam thống kê, tương ứng 13,6 triệu lượt xe so với 13,1 triệu lượt xe mỗi tháng.

Nhìn vào số liệu này, cao tốc vẫn đang đóng vai trò chủ đạo về vận chuyển trên trục hành lang Bắc - Nam. Do đó, việc lưu lượng giảm trong một tháng chưa đủ cơ sở để kết luận phương tiện đang chuyển hướng sang Quốc lộ 1 nhằm tránh phí cao tốc.

Đại diện Cục Đường bộ Việt Nam cho hay sẽ tiếp tục theo dõi, cập nhật số liệu trong thời gian tới để có đánh giá toàn diện hơn về lưu lượng xe trên tuyến.

Thực tế, để duy trì sức hút của đường cao tốc, việc bảo đảm hiệu quả khai thác, an toàn giao thông và tính hợp lý của mức phí cần được xem xét đồng thời. Trong đó, người tham gia giao thông cần được cung cấp thông tin đầy đủ về quy định lưu thông, mức phí và lợi ích khi lựa chọn từng tuyến đường, qua đó chủ động cân nhắc giữa thời gian di chuyển, chi phí và điều kiện hành trình.

Anh Đào Quang Huy, chủ phương tiện lưu thông trên tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông chia sẻ, để người dân chủ động lựa chọn cao tốc, điều quan trọng là phải nâng cao chất lượng khai thác tuyến đường. Cao tốc cần được bảo trì tốt, tổ chức giao thông hợp lý, xử lý nhanh sự cố, hạn chế ùn tắc và bảo đảm các dịch vụ hỗ trợ khi phương tiện gặp vấn đề.

"Thông tin về mức phí, thời gian di chuyển dự kiến, tình hình giao thông và các tuyến đường thay thế cần được cung cấp minh bạch, dễ tiếp cận. Người dân sẽ có cơ sở lựa chọn cao tốc khi thấy rằng khoản phí bỏ ra mang lại lợi ích rõ ràng, ổn định và có thể kiểm chứng", anh Đào Quang Huy nói.

Đối với các đoạn tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông do Nhà nước đầu tư, mức phí được phê duyệt căn cứ Nghị định số 130/2024/NĐ-CP của Chính phủ, phân theo nhóm xe và tiêu chuẩn kỹ thuật. Mức phí hiện được xác định trong khoảng 900 - 1.300 đồng/xe/km.

Mức phí được xây dựng trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật về phí, lệ phí và giá, đồng thời tính đến chính sách phát triển kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ, bảo đảm hài hòa lợi ích của Nhà nước, người dân và doanh nghiệp. Với các tuyến do Nhà nước đầu tư, mục tiêu thu phí không phải vì lợi nhuận mà nhằm bù đắp một phần chi phí vận hành, bảo trì và tái đầu tư phát triển các tuyến cao tốc mới.

"Mức phí chỉ tương đương với 50 - 70% lợi ích của người sử dụng nhận được khi sử dụng đường cao tốc” - Cục Đường bộ Việt Nam thông tin và khẳng định, đây là cơ sở để lý giải cách tiếp cận xây dựng mức phí trên các tuyến do Nhà nước đầu tư, trong đó lợi ích của người sử dụng được đặt trong tương quan với chi phí khai thác và duy trì công trình.

Bên cạnh vấn đề chi phí, việc nâng cao ý thức chấp hành quy định về tốc độ và khoảng cách an toàn cũng có ý nghĩa quan trọng đối với hiệu quả khai thác đường cao tốc.

Bộ Xây dựng đã chỉ đạo rà soát, sửa đổi các tiêu chuẩn, quy chuẩn theo thẩm quyền; yêu cầu các cơ sở đào tạo lái xe tuyên truyền, phổ biến quy định về tốc độ, khoảng cách an toàn và tăng cường thực hành các tình huống giao thông liên quan.

Cục Đường bộ Việt Nam cũng phối hợp với Cục Cảnh sát giao thông, Bộ Công an đẩy mạnh tuyên truyền nhằm nâng cao ý thức của người tham gia giao thông.

Việc bảo đảm khoảng cách an toàn không chỉ nhằm tuân thủ quy định pháp luật mà còn góp phần hạn chế nguy cơ va chạm, nhất là trên các tuyến đường có tốc độ lưu thông cao. Do đó, tuyên truyền cần đi đôi với hướng dẫn cụ thể để người lái xe hiểu và thực hiện đúng quy định, thay vì hình thành tâm lý e ngại khi lựa chọn cao tốc.

Về lâu dài, duy trì lưu lượng phương tiện trên đường cao tốc cần dựa trên dữ liệu khai thác thực tế, đánh giá đúng nhu cầu đi lại và công khai thông tin để người dân có cơ sở lựa chọn.

Các số liệu cần được cập nhật định kỳ, so sánh theo tháng và theo giai đoạn nhằm phân biệt biến động mang tính thời điểm với xu hướng dịch chuyển giao thông thực sự. Việc tiếp tục theo dõi lưu lượng trên cả cao tốc và Quốc lộ 1 sẽ giúp cơ quan quản lý có thêm cơ sở đánh giá hiệu quả khai thác, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp với nhu cầu thực tế.

Về người điều khiển phương tiện cần nghiêm túc chấp hành quy định về tốc độ và khoảng cách an toàn, lựa chọn hành trình, tuyến đường phù hợp để rút ngắn thời gian và bảo đảm an toàn giao thông.