EU buộc các "ông lớn" công nghệ trả tiền cho báo chí

Tòa án Công lý châu Âu khẳng định các nước thành viên có quyền yêu cầu Meta và các nền tảng số trả thù lao khi khai thác nội dung báo chí trực tuyến. Ảnh minh họa Ai: Phú Vinh/BNEWS/TTXVN

Tòa án Công lý Liên minh châu Âu (CJUE) đã ra phán quyết mang tính bước ngoặt, khẳng định các quốc gia thành viên EU hoàn toàn có quyền yêu cầu các nền tảng số - trong đó có Meta - phải trả thù lao công bằng cho các cơ quan báo chí khi khai thác nội dung tin tức trực tuyến. Đây được xem là thắng lợi lớn của ngành báo chí châu Âu trong cuộc đấu tranh đòi chia sẻ lợi ích kinh tế với các tập đoàn công nghệ khổng lồ.

Theo phóng viên TTXVN tại châu Âu, phán quyết bắt nguồn từ tranh chấp giữa Meta và Cơ quan quản lý truyền thông Italy (AGCOM) từ năm 2023. Khi đó, AGCOM đã ban hành các tiêu chí tính toán mức thù lao mà các nền tảng số phải chi trả cho báo chí, căn cứ theo luật bản quyền của Italy - được xây dựng dựa trên chỉ thị của EU về bản quyền trong thị trường số.

Meta phản đối, cho rằng cơ quan quản lý Italy đã vượt quá thẩm quyền và đưa vụ việc ra tòa hành chính vùng Lazio. Do tính chất pháp lý phức tạp, hồ sơ sau đó được chuyển lên CJUE để phán xét.

Trong phán quyết công bố ngày 12/5, CJUE xác nhận tính hợp pháp của cơ chế "quyền liên quan" - theo đó các nền tảng số có nghĩa vụ trả thù lao khi sử dụng nội dung báo chí. Tuy nhiên, Tòa cũng đặt ra những nguyên tắc rõ ràng: nghĩa vụ thanh toán chỉ phát sinh khi nội dung báo chí thực sự được khai thác; các cơ quan báo chí có quyền từ chối hoặc cho phép sử dụng miễn phí; và các nền tảng không thể bị yêu cầu thanh toán nếu không khai thác nội dung đó.

CJUE còn xác nhận tính hợp pháp của một loạt nghĩa vụ mà các cơ quan quản lý có thể áp đặt lên các nền tảng số, bao gồm: tham gia đàm phán thù lao, duy trì mức độ hiển thị nội dung báo chí trong suốt quá trình thương lượng, và cung cấp dữ liệu cần thiết để tính toán mức chi trả.

Tòa lập luận rằng chỉ các nền tảng số mới nắm giữ đầy đủ dữ liệu về doanh thu và giá trị kinh tế tạo ra từ nội dung báo chí, trong khi các nhà xuất bản thường ở thế yếu trong đàm phán. Việc cho phép các nền tảng giảm hiển thị nội dung tin tức trong thời gian thương lượng, theo Tòa, có thể trở thành công cụ gây sức ép bất công đối với báo chí.

Phán quyết này đặc biệt được chú ý tại Pháp - quốc gia đang tiên phong trong việc siết chặt trách nhiệm của các tập đoàn công nghệ đối với báo chí.

Hồi cuối tháng 3 vừa qua, Quốc hội Pháp đã thông qua dự luật do nghị sĩ Erwan Balanant đề xuất, nhằm trao thêm quyền cho Cơ quan quản lý truyền thông và kỹ thuật số Pháp (Arcom) trong việc buộc các nền tảng số minh bạch dữ liệu và xác định mức chi trả cho báo chí khi hai bên không đạt được thỏa thuận.

Dự luật hiện đang được Thượng viện Pháp xem xét và dự kiến đưa ra thảo luận vào ngày 16/6 tới.

Giới quan sát nhận định phán quyết của CJUE gửi đi thông điệp rõ ràng: EU sẵn sàng siết chặt trách nhiệm của các "ông lớn" công nghệ trong việc chia sẻ lợi ích kinh tế với các cơ quan báo chí - những đơn vị sản xuất nội dung gốc đang đối mặt với nhiều khó khăn tài chính trong kỷ nguyên số.