EU và Ấn Độ hướng tới FTA lịch sử sau gần 20 năm đàm phán

New Delhi đang trở thành tâm điểm của ngoại giao kinh tế toàn cầu khi lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) có chuyến thăm cấp cao nhằm thúc đẩy việc ký kết một hiệp định thương mại tự do (FTA) với Ấn Độ - thỏa thuận được kỳ vọng sẽ mang tính lịch sử sau gần hai thập kỷ thương lượng.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã tới New Delhi hôm 25/1 và sẽ cùng Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen tham dự Hội nghị thượng đỉnh EU-Ấn Độ lần thứ 16. Hai nhà lãnh đạo châu Âu cũng là khách mời danh dự trong các hoạt động kỷ niệm Ngày Cộng hòa Ấn Độ.

Trong thông báo đăng trên mạng xã hội X, Hội đồng EU cho biết hội nghị thượng đỉnh lần này là dịp để “tăng cường quan hệ đối tác chiến lược EU–Ấn Độ và thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực then chốt”.

Trọng tâm chuyến thăm là nỗ lực hoàn tất FTA giữa hai bên – văn kiện mà các quan chức châu Âu gọi là “nền tảng của mọi thỏa thuận”. Đàm phán đã được khởi động từ gần 20 năm trước nhưng nhiều lần đình trệ vì bất đồng về thuế quan, tiêu chuẩn kỹ thuật và tiếp cận thị trường. “Chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa của một hiệp định thương mại lịch sử”, bà Ursula von der Leyen tuyên bố trong tuần này.

Theo số liệu của EU, năm 2024, kim ngạch thương mại hàng hóa song phương đạt khoảng 120 tỷ euro (142,3 tỷ USD), tăng gần 90% trong vòng một thập kỷ. Trao đổi dịch vụ cũng đạt xấp xỉ 60 tỷ euro, phản ánh đà phát triển mạnh mẽ của quan hệ kinh tế hai bên.

Ấn Độ - hiện là quốc gia đông dân nhất thế giới - được Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) dự báo sẽ trở thành nền kinh tế lớn thứ tư toàn cầu trong năm nay. EU coi đây là thị trường tương lai then chốt, trong khi New Delhi xem châu Âu là nguồn công nghệ, vốn đầu tư và tri thức quan trọng để hiện đại hóa cơ sở hạ tầng và tạo thêm việc làm.

Tuy nhiên, hiệp định không chỉ mang ý nghĩa kinh tế. Trong bối cảnh căng thẳng thương mại toàn cầu gia tăng, Mỹ liên tục dựng hàng rào thuế quan, cả Brussels lẫn New Delhi đều muốn đa dạng hóa đối tác và giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Cao ủy phụ trách chính sách đối ngoại của EU Kaja Kallas nhận định: “EU và Ấn Độ đang xích lại gần nhau vào thời điểm trật tự quốc tế dựa trên luật lệ chịu áp lực chưa từng có bởi chiến tranh, cưỡng ép và sự phân mảnh kinh tế”.

Dù hai bên thể hiện sự lạc quan, nhiều vấn đề nhạy cảm vẫn đang cản trở thỏa thuận cuối cùng. Trong đó có tác động của cơ chế thuế carbon tại biên giới của EU, đặc biệt đối với thép Ấn Độ, cũng như các tiêu chuẩn an toàn và chất lượng trong ngành dược phẩm và ô tô.

Ngoài thương mại, chuyến thăm còn phản ánh sự tái cấu trúc rộng hơn trong các quan hệ chiến lược. Ấn Độ đang tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và phát triển công nghiệp quốc phòng nội địa trong khi EU cũng theo đuổi mục tiêu tăng cường “tự chủ chiến lược”, nhất là trong bối cảnh quan hệ xuyên Đại Tây Dương có nhiều biến động.

Nếu đạt được đồng thuận, FTA EU–Ấn Độ không chỉ mở ra một chương mới cho quan hệ song phương, mà còn có thể trở thành một trong những trụ cột kinh tế quan trọng của trật tự thương mại toàn cầu trong thập kỷ tới.