FTA mới mở rộng cánh cửa cho hàng Việt vào Trung Đông và Nam Á

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả dư địa này, doanh nghiệp cần chủ động đáp ứng các yêu cầu về tiêu chuẩn, logistics và quy tắc xuất xứ. Đây là nội dung được các đại biểu phân tích tại Hội thảo "Cơ hội và giải pháp thúc đẩy xuất khẩu các ngành hàng chủ lực sang thị trường Trung Đông và Nam Á trong bối cảnh các FTA mới" do Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương tổ chức ngày 12/6, tại TP. Hồ Chí Minh.

Ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết: Trung Đông và Nam Á từ lâu được nhìn nhận là những thị trường tiềm năng của xuất khẩu Việt Nam. Tuy nhiên, phải đến giai đoạn 2024 - 2026, tiềm năng đó mới thực sự bắt đầu chuyển hóa thành hiện thực, thông qua một loạt bước đột phá về thể chế thương mại.

Một trong những dấu mốc đáng chú ý là Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Israel (VIFTA) có hiệu lực từ tháng 11/2024 và được triển khai thực thi từ đầu năm 2026. Tiếp đó, Hiệp định đối tác kinh tế toàn diện Việt Nam - UAE (CEPA) có hiệu lực từ tháng 2/2026, trở thành hiệp định thương mại tự do đầu tiên giữa Việt Nam và một quốc gia thuộc khu vực Vùng Vịnh.

Song song đó, quá trình đàm phán Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Tổ chức Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) đang được thúc đẩy mạnh mẽ. Việc rà soát, nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AITIGA) cũng mở ra kỳ vọng về một khuôn khổ hợp tác thương mại thuận lợi hơn trong thời gian tới.

Nhờ các FTA mới, hàng hóa Việt Nam có thể tiếp cận thị trường UAE với mức thuế ưu đãi đặc biệt. Không chỉ mở ra cánh cửa vào một quốc gia mà còn tới toàn bộ khu vực Trung Đông rộng lớn với hơn 400 triệu dân và tổng GDP vượt 4.000 tỷ USD.

Tuy nhiên, để biến cơ hội thành đơn hàng thực tế và tăng xuất khẩu bền vững vẫn đòi hỏi nhiều nỗ lực từ cộng đồng doanh nghiệp. Dù có nhu cầu nhập khẩu lớn nhưng Trung Đông – Nam Á là những thị trường có nhiều đặc thù riêng về văn hóa tiêu dùng, hệ thống phân phối và yêu cầu kỹ thuật. Trong đó, chứng nhận Halal là điều kiện gần như bắt buộc đối với nhiều nhóm hàng thực phẩm, nông sản và đồ uống muốn thâm nhập sâu vào các quốc gia Hồi giáo.

Đối với các ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như: nông sản, thủy sản, gia vị, dệt may và đồ gỗ nội thất, dư địa phát triển tại Trung Đông và Nam Á được đánh giá rất lớn. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng phải đối mặt với áp lực cạnh tranh không nhỏ từ các đối thủ trong khu vực đã có mặt trước đó nhiều năm.

Ông Trương Xuân Trung, Phụ trách Thương vụ Việt Nam tại UAE thông tin, giữa lúc xung đột tại Trung Đông tiếp tục tác động đến chuỗi cung ứng và vận tải biển toàn cầu, UAE vẫn được đánh giá là thị trường và trung tâm logistics chiến lược đối với hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Bên cạnh những thách thức ngắn hạn về chi phí và thời gian vận chuyển, đây là thời điểm doanh nghiệp cần chủ động tái cấu trúc chiến lược thị trường, nâng cao năng lực quản trị rủi ro và tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ Hiệp định CEPA.

Theo Thương vụ Việt Nam tại UAE, quốc gia này hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam tại khu vực Trung Đông; đồng thời là một trong những trung tâm thương mại, logistics và tái xuất hàng đầu thế giới. Khoảng 90% lượng hàng hóa nhập khẩu vào UAE được vận chuyển bằng đường biển và có tới 40-50% lượng hàng nhập khẩu được tái xuất sang các nước GCC, Trung Đông, châu Phi và Nam Á. Điều đó đồng nghĩa UAE không chỉ là thị trường tiêu dùng với hơn 11 triệu dân mà còn là cửa ngõ để tiếp cận khu vực có quy mô hơn 2 tỷ người tiêu dùng.

Liên quan đến những diễn biến an ninh tại khu vực Trung Đông, đặc biệt là Eo biển Hormuz và các tuyến hàng hải trọng yếu, Thương vụ Việt Nam tại UAE khuyến nghị doanh nghiệp cần chủ động đánh giá rủi ro logistics và xây dựng các phương án vận chuyển linh hoạt.

Cùng với đó, doanh nghiệp cũng cần điều chỉnh kế hoạch sản xuất và giao hàng phù hợp với bối cảnh mới. Các gián đoạn tại các tuyến hàng hải đã làm tăng thời gian vận chuyển và gây ùn tắc tại một số cảng trung chuyển, do đó việc kéo dài thời gian dự phòng trong hợp đồng và duy trì lượng hàng dự trữ nhất định sẽ giúp hạn chế nguy cơ giao hàng chậm.

"Một vấn đề được đặc biệt lưu ý khác là quản trị rủi ro thương mại và các điều khoản hợp đồng. Doanh nghiệp cần bổ sung các điều khoản về bất khả kháng liên quan đến chiến tranh, xung đột quân sự, đóng cửa cảng hoặc gián đoạn vận tải biển nhằm giảm thiểu tranh chấp phát sinh. Đồng thời, nên ưu tiên các phương thức thanh toán an toàn như thư tín dụng (L/C) không hủy ngang hoặc các hình thức bảo lãnh ngân hàng, đồng thời xác minh kỹ năng lực tài chính và uy tín của các đối tác mới trước khi ký kết hợp đồng", ông Trương Xuân Trung khuyến nghị.

Ở góc độ ngành hàng, ông Lê Việt Anh, Tổng Thư ký Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam (VPSA) cho biết: Trong 5 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu hồ tiêu sang Trung Đông đạt hơn 19.000 tấn, tăng gần 25% so với cùng kỳ năm trước. Đối với quế, Nam Á tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, chiếm gần 47% tổng lượng xuất khẩu của mặt hàng này.

Với quy mô dân số hơn 2,5 tỷ người, chiếm khoảng 30% dân số toàn cầu và có mức tiêu thụ gia vị thuộc nhóm cao nhất thế giới, khu vực này được đánh giá sẽ tiếp tục là động lực tăng trưởng quan trọng của ngành trong những năm tới. Nhiều quốc gia thuộc khối GCC phải nhập khẩu trên 80% nhu cầu thực phẩm do điều kiện sản xuất nông nghiệp hạn chế, trong khi gia vị là thành phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực địa phương. Bên cạnh đó, UAE được xem là trung tâm logistics và tái xuất lớn của khu vực, có khả năng kết nối hàng hóa tới các thị trường GCC, châu Phi và Trung Á.

Theo ông Lê Việt Anh, ngoài lợi thế về quy mô thị trường, xu hướng tiêu dùng cũng đang tạo thêm cơ hội cho ngành gia vị Việt Nam. Sự phát triển của ngành công nghiệp thực phẩm chế biến, tốc độ đô thị hóa và thu nhập gia tăng tại các nước Trung Đông và Nam Á kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với các loại gia vị như: hồ tiêu, quế, hồi, gừng và nghệ.

Để tận dụng hiệu quả cơ hội từ thị trường Trung Đông và Nam Á, VPSA kiến nghị các cơ quan quản lý sớm hoàn thiện hướng dẫn xác nhận vùng nguyên liệu, tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp về chứng nhận Halal và đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại chuyên sâu tại khu vực. Đối với doanh nghiệp, cần chú trọng đầu tư chế biến sâu, phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng, xây dựng thương hiệu riêng và tăng cường liên kết với nông dân nhằm hình thành vùng nguyên liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu của các thị trường nhập khẩu./.