Giảm chi phí logistics để tăng sức cạnh tranh xuất khẩu 

Chi phí logistics cao đang tạo thêm áp lực lên giá thành và sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu trong bối cảnh thương mại quốc tế nhiều biến động.

Tại Hội nghị Trao đổi giải pháp giảm chi phí logistics nhằm thúc đẩy xuất khẩu do Bộ Công Thương tổ chức ngày 22/9, các cơ quan quản lý, hiệp hội và doanh nghiệp tập trung nhận diện những điểm nghẽn trong chuỗi logistics, đồng thời đề xuất giải pháp giảm chi phí, nâng hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.

Phát biểu khai mạc hội nghị, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) nhấn mạnh: Thời gian qua, xuất nhập khẩu tiếp tục là một điểm sáng của nền kinh tế, đóng vai trò quan trọng và là một trong những động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vĩ mô. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động xuất nhập khẩu vẫn còn một số vấn đề cần tiếp tục nhận diện và tháo gỡ.

Bộ Công Thương đã tổ chức nhiều sự kiện, diễn đàn nhằm tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thủ tục hành chính, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh. Qua thực tiễn đó, yêu cầu giảm chi phí ngày càng nổi lên, trong đó chi phí logistics trong hoạt động xuất nhập khẩu là một vấn đề cần được tập trung xử lý.

Gần đây, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã có buổi làm việc với các doanh nghiệp ngành hàng để trao đổi, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong hoạt động xuất nhập khẩu.

Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ tại Thông báo Kết luận số 443/TB-VPCP ngày 20/8/2026 của Văn phòng Chính phủ về triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhằm thúc đẩy xuất khẩu, Cục Xuất nhập khẩu tổ chức hội nghị nhằm trao đổi các giải pháp giảm chi phí logistics, tiếp tục hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.

Vì vậy, đây là dịp tăng cường đối thoại trực tiếp giữa các hiệp hội ngành hàng với các hiệp hội trong lĩnh vực logistics, vận tải, cảng biển và các cơ quan quản lý nhà nước. Qua đó, các bên cùng trao đổi, nhận diện những vướng mắc từ thực tiễn và đề xuất giải pháp nhằm giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động xuất nhập khẩu.

Tham luận tại hội nghị, ông Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết: Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 930,1 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024; cán cân thương mại thặng dư 20,05 tỷ USD.

Trong 8 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 770,14 tỷ USD, tăng 28,7%; trong đó xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%, còn nhập khẩu đạt 395,30 tỷ USD, tăng 35,3%, dẫn đến nhập siêu khoảng 20,46 tỷ USD.

Theo ông Bùi Bá Nghiêm, trong 8 tháng năm 2026, nhóm hàng công nghiệp chế biến, chế tạo chiếm 90,17% kim ngạch xuất khẩu, trong khi nhóm tư liệu sản xuất chiếm 94,11% kim ngạch nhập khẩu. Nhập khẩu tăng mạnh phần lớn gắn với máy móc, linh kiện và nguyên liệu phục vụ sản xuất.

Đây là tín hiệu cho thấy năng lực sản xuất tiếp tục được mở rộng, nhưng đồng thời cũng phản ánh mức độ phụ thuộc cao vào đầu vào nhập khẩu.

Trong bối cảnh đó, nếu logistics không theo kịp, chi phí vận chuyển, lưu kho và vốn của nguyên liệu đầu vào sẽ chuyển trực tiếp vào giá thành hàng xuất khẩu.

Đáng lưu ý, trong 8 tháng năm 2026, khu vực có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80,1% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực kinh tế trong nước nhập siêu khoảng 30,60 tỷ USD.

Điều này đặt ra yêu cầu tối ưu hóa chi phí logistics phải gắn với nâng cao năng lực tham gia chuỗi của doanh nghiệp trong nước, thay vì chỉ hỗ trợ tăng quy mô lưu chuyển hàng hóa.

Ở bình diện quốc tế, Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD) nhận định vận tải biển toàn cầu đang chịu tác động của căng thẳng địa chính trị, biến động tuyến hàng hải, chi phí nhiên liệu, bảo hiểm và lịch tàu.

Các thị trường nhập khẩu cũng ngày càng siết chặt yêu cầu về xuất xứ, truy xuất, an toàn, môi trường và phát thải, đòi hỏi doanh nghiệp cạnh tranh không chỉ về giá mà cả thời gian, độ tin cậy và chất lượng dữ liệu chuỗi cung ứng.

Theo Ngân hàng Thế giới, chỉ số hiệu quả logistics của Việt Nam năm 2023 đạt 3,3 điểm, xếp thứ 43/139 nền kinh tế và thứ năm ASEAN. Trong khi đó, Báo cáo Logistics Việt Nam 2025 ước tính chi phí logistics tương đương 16-17% GDP. Mức này phản ánh quy mô toàn nền kinh tế, cho thấy nhu cầu sớm xây dựng bộ dữ liệu và phương pháp đo lường thống nhất.

Chi phí logistics vì vậy cần được tính trên toàn bộ chuỗi, từ vận tải, cảng, kho bãi, thủ tục, tồn kho đến các chi phí do chậm trễ, hư hỏng và thiếu thông tin. Giảm chi phí cũng cần được thực hiện đồng bộ từ tổ chức vận tải, thông quan, lưu kho đến giao nhận và quản trị dữ liệu.

Để giảm chi phí logistics, Cục Xuất nhập khẩu đề xuất xây dựng hệ thống đo lường chi phí logistics quốc gia, thống nhất phương pháp, nguồn dữ liệu và kỳ công bố; đồng thời theo dõi chi phí theo ngành hàng, hành lang và loại hình doanh nghiệp.

Bộ chỉ số cần phản ánh đầy đủ chi phí vận chuyển, thời gian hành trình và chờ, tồn kho, giao hàng đúng hạn, tỷ lệ chạy rỗng, chi phí lưu container, lưu bãi và mức độ số hóa chứng từ.

Cùng với đo lường, cần tổ chức lại vận tải theo các hành lang hàng hóa, tăng kết nối đa phương thức, ưu tiên các tuyến vào cảng, ga hàng hóa, luồng thủy và các điểm trung chuyển.

Các cảng biển, sân bay, cửa khẩu, kho cần tăng điều phối phương tiện, trao đổi dữ liệu trước khi hàng đến, công khai trạng thái xử lý và giảm thời gian chờ. Giá, phí và phụ phí cũng cần được công khai minh bạch, hợp đồng quy định rõ trách nhiệm và thời gian miễn lưu.

Cải cách thủ tục, kiểm tra chuyên ngành dựa trên rủi ro và số hóa dữ liệu tiếp tục là những giải pháp quan trọng. Các cơ quan quản lý cần hạn chế chứng từ trùng lặp, thực hiện nguyên tắc cung cấp dữ liệu một lần, xử lý trước khi hàng đến và tăng cường hậu kiểm.

Nền tảng điều phối logistics quốc gia cần kết nối các hệ thống hiện có, phục vụ theo dõi luồng hàng, năng lực cảng, kho, cảnh báo ùn tắc và xử lý vướng mắc liên ngành. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ dự báo, tối ưu tuyến và kiểm tra hồ sơ trên cơ sở bảo đảm căn cứ pháp lý và trách nhiệm rõ ràng.

Với doanh nghiệp, cần chuyển sang quản trị theo tổng chi phí đưa hàng đến thị trường, từ dự báo sản lượng, tối ưu bao bì, tồn kho, lựa chọn điều kiện giao hàng đến phương án tuyến thay thế. Doanh nghiệp logistics cần tăng liên kết, phát triển dịch vụ tích hợp, vận tải đa phương thức và logistics lạnh.

Giảm chi phí cũng cần gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng thông qua tiết kiệm nhiên liệu, giảm quãng đường chạy rỗng, tăng sử dụng đường thủy, đường sắt, nâng hiệu suất kho và giảm hư hỏng.

Doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động chuẩn bị dữ liệu phát thải, truy xuất theo yêu cầu của từng thị trường và tính toán hiệu quả đầu tư xanh trên cơ sở chi phí vòng đời.

Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 9/10/2025 của Thủ tướng Chính phủ nêu rõ: Đến năm 2035, Việt Nam phấn đấu đưa chi phí logistics xuống mức tương đương 12-15% GDP và vào nhóm 40 quốc gia, vùng lãnh thổ đứng đầu về chỉ số hiệu quả logistics.

Để đạt mục tiêu này, Bộ Công Thương cho rằng không chỉ cần đầu tư hạ tầng mà phải đồng thời tổ chức lại luồng hàng, tăng kết nối vận tải, giảm thời gian chờ, cải cách thủ tục, nâng năng lực doanh nghiệp và điều hành dựa trên dữ liệu, qua đó giảm chi phí và nâng sức cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu Việt Nam.