Gấp rút gỡ "thẻ vàng" IUU - Bài cuối: Nghiêm khắc xử lý vi phạm

Tàu tuần tra lực lượng Biên phòng, kiểm tra kiểm soát gần bờ vừa bảo vệ chủ quyền biển đảo, an ninh biên giới biển, vừa làm nhiệm vụ bảo vệ hành lang an toàn đường ống dẫn khí cùng các công trình dầu khí trên biển cũng như kịp thời phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm IUU. Ảnh: Huỳnh Sơn - TTXVN

Mặc dù, các địa phương đã mạnh tay với các trường hợp vi phạm, thậm chí rút giấy phép hoạt động và xử phạt hành chính, nhưng vẫn còn nhiều trường hợp gây ách tắc gỡ "thẻ vàng". Nghiêm khắc xử lí các vi phạm trong hoạt động khai thác xa bờ, đánh bắt bất hợp pháp, tiến tới một ngành thủy sản bền vững trước cộng đồng thế giới.

Nhiều Nghị định thực thi

Để chuẩn bị cho đợt kiểm tra cuối này, Chính phủ mới ban hành Nghị định số 37/2024/NĐ-CP sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 26/2019/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều biện pháp thi hành Luật Thủy sản và Nghị định số 38/2021/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy sản (thay thế Nghị định 42/2019/NĐ-CP về quy định xử phạt hành chính trong lĩnh vực thủy sản). Điều này cho thấy, quyết tâm của Chính phủ trong việc hoàn thiện khung pháp lý chống khai thác IUU theo khuyến nghị của Uỷ ban châu Âu.

Lực lượng Biên phòng tuyên truyền, phát tờ rơi tuyên truyền các quy định pháp luật có liên quan khi tàu cá, ngư dân tham gia hoạt động trên biển. Ảnh: Huỳnh Sơn - TTXVN

Theo ông Dương Văn Cường, Phó Cục trưởng Cục Kiểm ngư, Nghị định số 37/2024/NĐ-CP và Nghị định số 38/2021/NĐ-CP đã có sửa đổi, bổ sung nhiều quy định pháp luật để phù hợp hơn và đáp ứng những yêu cầu khuyến nghị của Ủy ban châu Âu qua lần thanh tra thứ 4.

Đối với Nghị định 37/2024/NĐ-CP sửa đổi bổ sung Nghị định 26/2019/NĐ-CP, điểm quan trọng nhất là bổ sung Điều 70a sau Điều 70. Chính phủ đã quy định các nội dung để quản lý hàng thủy sản khai thác được nhập khẩu từ nước ngoài vào Việt Nam, vào các nhà máy chế biến và xuất khẩu sang các thị trường; trong đó, có thị trường châu Âu. Việt Nam quyết tâm phải kiểm soát được hàng nguyên liệu thủy sản nhập khẩu vào Việt Nam để đảm bảo rằng, mặt hàng đó vào đến Việt Nam không vi phạm IUU. Khi mặt hàng này vào nhà máy, sang các thị trường khác, đã được chứng minh minh bạch nguồn gốc và không phải là hàng vi phạm IUU.

Với Nghị định 38/2021/NĐ-CP, Chính phủ sửa đổi mức phạt và tăng các biện pháp xử phạt bổ sung đối với những hành vi vi phạm nghiêm trọng về IUU, mức phạt nặng hơn Nghị định 42/2019/NĐ-CP. Nghị định 38/2021/NĐ-CP cũng bổ sung việc phạt cả chủ tàu cá trong trường hợp thuyền viên không; đồng thời, là chủ tàu để giải quyết được những vướng mắc trong xử lý xử phạt thời gian vừa qua; đồng thời còn phạt nghiêm đối với hành vi vượt ranh giới, đưa tàu cá vượt ranh giới được phép khai thác ở trên các vùng biển.

Theo ông Dương Văn Cường, đây là một quy định rất mới; trong đó, để xử phạt hành vi này thì công cụ để chứng minh là qua hệ thống VMS (giám sát hành trình tàu cá) đã có đủ điều kiện căn cứ để xử phạt hành vi này. Một điểm mới nữa, trong Nghị định này, Chính phủ cho phép áp dụng những biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ để xử lý, xử phạt vi phạm hành chính trên biển, tương tự như hình thức phạt nguội của Cảnh sát giao thông ở trên bờ.

Từ 19/5/2024, Nghị định 37/2024/NĐ-CP sẽ có hiệu lực thi hành; từ 20/5/2024, Nghị định 38/2021/NĐ-CP sẽ có hiệu lực thi hành. Từ nay đến thời điểm đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, chính quyền các địa phương, đặc biệt là 28 tỉnh, thành phố ven biển, các lực lượng thực thi pháp luật sẽ phải tập trung, phổ biến, tuyên truyền và quán triệt, tập huấn, chuẩn bị những điều kiện đảm bảo cho việc thi hành 2 nghị định rất quan trọng này để phục vụ cho công tác chống khai thác IUU của Việt Nam, ông Dương Văn Cường nhấn mạnh.

Theo ông Vũ Văn Hưng, Phó Tham mưu trưởng Bộ đội Biên phòng, Bộ Quốc phòng, trong thời gian này, Bộ đội biên phòng phối hợp chặt chẽ với lực lượng cảnh sát biển và hải quân cũng như các lực lượng kiểm ngư và lực lượng thủy sản địa phương tăng tần suất, thời gian, lực lượng trong công tác đăng ký, kiểm tra, kiểm soát và đảm bảo 100% tàu cá khi ra khơi hoạt động đều được kiểm tra, kiểm soát, quản lý chặt chẽ.

Đối với các tàu cá hoạt động trên biển có gắn thiết bị giám sát hành trình (VMS) đều được giám sát chặt chẽ. Những tàu cá hoạt động ở vùng xa và những vùng chồng lấn, Bộ đội biên phòng thường xuyên theo dõi để có khuyến cáo, cảnh báo cho bà con không đi vào các khu vực "nhạy cảm", để tàu cá của chúng ta không vi phạm IUU.

Vì ngành thủy sản phát triển bền vững

Trong suốt thời gian qua, việc nỗ lực gỡ "thẻ vàng" không phải để đáp ứng các yêu cầu, điều kiện của Uỷ ban châu Âu, mà ngành thủy sản nhận thấy rằng đây là yêu cầu nội tại của Việt Nam để thực sự có một ngành thủy sản phát triển bền vững, vì lợi ích lâu dài, bảo tồn nguồn lợi biển.

Ông Lê Minh Hoan, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chia sẻ, khi lãnh đạo địa phương và Bộ tiếp xúc với ngư dân, nhiều ngư dân trải lòng trữ lượng cá ngày càng giảm đi do cách ngư dân khai thác, thậm chí mang tính tận diệt như sử dụng mắt lưới nhỏ, dùng thuốc nổ…

"Vì lý do sinh kế của bà con, đôi khi chính quyền địa phương chưa kiểm soát tốt nhưng nguy hiểm hơn nhiều nếu không nghĩ tới con đường dài. Do đó, chủ trương của Chính phủ là phải giảm khai thác, tăng nuôi trồng và bảo tồn biển", Bộ trưởng Lê Minh Hoan cho hay.

Nhất là, mới đây Ban Bí thư ban hành Chỉ thị số 32-CT/TW ngày 10/4/2024 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định và phát triển bền vững ngành thủy sản. Chỉ thị huy động sự tham gia của toàn bộ hệ thống chính trị vào lãnh đạo, chỉ đạo chống khai thác IUU.

Như vậy, chống khai thác IUU đã có sự chỉ đạo xuyên suốt từ Đảng, Nhà nước. Vấn đề hiện nay là việc thực thi ở các cấp độ các địa phương. Nhiều lần, Đoàn thanh tra Uỷ ban châu Âu đều đánh giá mức độ cải thiện ở Trung ương hay những thể chế được ban hành đã chứng tỏ quyết tâm chính trị của lãnh đạo Trung ương. Nhưng họ đòi hỏi sự thực thi ở ngoài thực địa, ở cấp độ địa phương.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phùng Đức Tiến. Ảnh: Bích Hồng/BNEWS/TTXVN

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phùng Đức Tiến, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn và các bộ, ngành có liên quan khác như: Bộ Ngoại giao và Bộ Quốc phòng, Bộ Công an… đều vào cuộc ở tất cả cấp độ để chuẩn bị đón Đoàn thanh tra châu Âu. Đồng thời, coi đây là lần cuối với mong muốn chứng minh được sự cải thiện của Việt Nam qua những điều họ đã khuyến cáo.

Thêm vào đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã nhấn mạnh, chống được khai thác IUU là điều kiện cần chúng ta phải vượt qua và để trong thời gian tới sản phẩm thủy sản Việt Nam có thị trường tốt hơn ở châu Âu.

Tại các địa phương có biển khu vực phía Nam, chính quyền địa phương cùng cộng đồng ngư dân cũng đang tăng cường công tác quản lý và theo dõi, kiểm tra, kiểm soát hoạt động tàu cá, công tác xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác; thực thi pháp luật, xử lý vi phạm; tập trung thực hiện công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện chống khai thác IUU.

Ông Huỳnh Quốc Việt, Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau chia sẻ, với quyết tâm gỡ bỏ "thẻ vàng" của châu Âu, ngay từ sớm Ban Chỉ đạo IUU tỉnh Cà Mau đã xây dựng kế hoạch, phương án, phân công nhiệm vụ cụ thể cho các sở, ngành, địa phương, cơ quan, đơn vị, cá nhân, đảm bảo hoàn thành đúng thời gian, nội dung công việc theo kế hoạch, củng cố hồ sơ, tài liệu, cập nhật cho đoàn thanh tra châu Âu.

Điểm nổi bật của tỉnh Cà Mau là thời gian qua đã tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số vào trong xác nhận, chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác. Nhờ vậy, Cà Mau đã kiểm soát 100% tàu cá xuất, nhập bến tại 10 Trạm kiểm soát Biên phòng hiện có trên địa bàn tỉnh và thành lập thêm 09 chốt kiểm tra, kiểm soát lưu động tại các cửa biển không có Trạm kiểm soát Biên phòng.