Giải ngân đầu tư công chậm dù quy mô vốn kỷ lục

Năm 2026 là năm đầu của kế hoạch đầu tư công trung hạn 2026–2030, với tổng quy mô vốn lên tới hơn 995 nghìn tỷ đồng. Nếu tính cả phần địa phương giao tăng và vốn kéo dài, con số vượt 1 triệu tỷ đồng – mức cao nhất từ trước đến nay. Tuy nhiên, tiến độ giải ngân trong 2 tháng đầu năm vẫn ở mức thấp.

Tính đến ngày 28/2/2026, tổng vốn giải ngân đạt 55.739,8 tỷ đồng, tương đương 5,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương đã giải ngân là 10.178 tỷ đồng, đạt 2,9% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương đã giải ngân là 45.561,8 tỷ đồng, đạt 7% kế hoạch. So với cùng kỳ năm 2025, kết quả giải ngân tương đương về tỷ lệ và cao hơn về số tuyệt đối là 10.928,6 tỷ đồng.

Cũng đến thời điểm trên, 6 bộ, cơ quan Trung ương và 14 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung cả nước trở lên, trong đó có Ngân hàng Chính sách xã hội; Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam; Bộ Tư pháp; Bộ Công Thương; Viện Kiểm sát nhân dân tối cao; Bộ Công an; tỉnh Điện Biên; Lai Châu; thành phố Hải Phòng; tỉnh Lạng Sơn; thành phố Hồ Chí Minh; tỉnh Hà Tĩnh; Cà Mau; Gia Lai; thành phố Hà Nội; tỉnh Thái Nguyên; thành phố Cần Thơ; Khánh Hòa; Ninh Bình; thành phố Đà Nẵng.

Theo đó, có 29 Bộ, cơ quan Trung ương và 20 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt dưới mức bình quân chung cả nước; trong đó có 25 bộ, cơ quan Trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 1% và chưa giải ngân. Về phân bổ chi tiết kế hoạch vốn năm 2026 cho các nhiệm vụ, dự án, đến hết tháng 2/2026, các Bộ, cơ quan Trung ương và địa phương đã phân bổ, giao 975.471,1 tỷ đồng.

Nếu không tính kế hoạch vốn cân đối ngân sách địa phương và vốn các địa phương giao tăng, tổng số vốn đã phân bổ chi tiết là 962.538,6 tỷ đồng, đạt 96,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ đã giao.

Số vốn chưa phân bổ chi tiết là 32.809,4 tỷ đồng, chiếm 3,3% kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ đã giao của 15 bộ, cơ quan Trung ương và 15 địa phương. Số vốn này chủ yếu đang trong quá trình được hoàn thiện các thủ tục phân bổ cho dự án.

Theo Bộ Tài chính, việc chậm phân bổ vốn là một trong những nguyên nhân trực tiếp ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân đầu năm. Bên cạnh đó, một số trường hợp phân bổ vốn chưa đúng quy định như bố trí cho dự án chưa đủ điều kiện, vượt tổng mức đầu tư hoặc vượt thời gian bố trí vốn.

Ngoài ra, tiến độ đầu năm thường chậm do các chủ đầu tư tập trung hoàn thiện thủ tục, triển khai kế hoạch vốn và tiếp tục thi công các dự án chuyển tiếp. Năm nay, kỳ nghỉ Tết diễn ra muộn hơn cũng khiến hoạt động thi công bị gián đoạn, làm giảm khối lượng nghiệm thu, thanh toán.

Bên cạnh yếu tố thời vụ, nhiều khó khăn mang tính hệ thống vẫn chưa được xử lý triệt để. Trong đó, nổi bật là vướng mắc trong công tác đền bù, giải phóng mặt bằng; nguy cơ thiếu hụt và biến động giá vật liệu xây dựng khi nhiều dự án lớn triển khai đồng loạt; cùng với ảnh hưởng của thời tiết bất thường.

Đáng chú ý, năm 2026 cũng là giai đoạn chuyển tiếp thể chế, khi nhiều quy định mới có hiệu lực từ đầu năm, khiến việc triển khai chính sách ở các bộ, ngành và địa phương phát sinh thêm vướng mắc.

Một số hạn chế nội tại cũng được chỉ ra như năng lực và trách nhiệm của chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà thầu còn hạn chế; thiếu hụt nhân sự phụ trách đầu tư công tại một số địa phương sau khi sắp xếp bộ máy; hay các dự án ODA chưa hoàn tất thủ tục pháp lý nên chưa thể bố trí vốn.

Để thúc đẩy tiến độ giải ngân trong thời gian tới, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế chính sách; đồng thời yêu cầu các bộ, ngành, địa phương đẩy nhanh phân bổ vốn và tháo gỡ các vướng mắc trong triển khai; trong đó, trọng tâm là xử lý dứt điểm các điểm nghẽn về giải phóng mặt bằng, đảm bảo nguồn cung vật liệu xây dựng cho các dự án, đặc biệt là các công trình giao thông trọng điểm.

Cùng với đó, cần nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư, tăng cường kỷ luật, kỷ cương trong giải ngân; phát huy vai trò các tổ công tác của Chính phủ trong kiểm tra, đôn đốc các đơn vị có tỷ lệ giải ngân thấp.

Trong bối cảnh quy mô đầu tư công năm 2026 ở mức kỷ lục, việc khơi thông dòng vốn ngay từ đầu năm được xem là yếu tố then chốt để tránh tình trạng "dồn toa cuối năm", bài toán đã tồn tại nhiều năm nhưng chưa được xử lý triệt để.