Khắc phục triệt để chồng chéo giữa quy trình ngân sách và đầu tư công

*Chuyển mạnh sang quản lý theo kết quả thực tế

Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội bày tỏ sự tán thành và đồng tình cao với chủ trương hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công thành Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Định hướng này được các đại biểu đánh giá là đúng đắn, phù hợp với bản chất quản trị tài chính và quản trị đầu tư công hiện đại, giúp tinh gọn đầu mối, đẩy mạnh phân cấp phân quyền, đồng thời cắt giảm tối đa các tầng nấc quản lý và thủ tục hành chính rườm rà.

Phát biểu về tầm nhìn cải cách này, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá cao nỗ lực kịp thời của Chính phủ trong việc xây dựng dự thảo nhằm thể chế hóa các kết luận của Trung ương và pháp điển hóa tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Việc hợp nhất này sẽ khắc phục căn bản tình trạng trùng lặp, chồng chéo khi một đồng vốn đầu tư công hiện nay phải chịu sự điều chỉnh song song từ cả hai đạo luật. Đại biểu khẳng định, việc hợp nhất 2 luật này “rất thuận tiện, rất thuận lợi".

Đồng tình với định hướng tích hợp kế hoạch tài chính 5 năm và kế hoạch đầu tư công trung hạn, đại biểu Bùi Thị Quỳnh Thơ (Hà Tĩnh) cho biết, kế hoạch đầu tư công trung hạn hiện nay đang được thực hiện theo hướng phân bổ nguồn lực đầu tư, cơ cấu vốn theo ngành, lĩnh vực, chương trình, dự án trọng điểm, trong khi kế hoạch tài chính 5 năm chỉ tập trung vào tổng thu chi, cân đối ngân sách và chỉ tiêu nợ. Để tránh phát sinh khoảng trống pháp lý, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát, nghiên cứu quy định rõ nội dung kế hoạch tài chính 5 năm theo hướng bảo đảm quy định thống nhất, phản ánh đầy đủ các nội dung quản lý nhà nước về đầu tư công đang được thực hiện; làm rõ quy trình phân bổ, giao, điều chỉnh, theo dõi dự toán chi đầu tư công để không làm phát sinh khoảng trống pháp lý trong quản lý, tổ chức thực hiện và quyết toán vốn đầu tư công.

Bàn về tính chủ động phòng ngừa rủi ro tài khóa và bảo đảm tính bền vững của kế hoạch tài chính, đại biểu Vũ Thị Lan Anh (Nghệ An) đề xuất bổ sung vào Điều 47 quy định về đánh giá rủi ro tài khóa định kỳ. Theo đại biểu, cần bổ sung tại Điều 47 một mục riêng về đánh giá các rủi ro tài khóa chủ yếu và các nghĩa vụ tài chính tiềm ẩn; tập trung vào những rủi ro có thể tác động đáng kể đến cân đối ngân sách như rủi ro về nợ công, nghĩa vụ dự phòng của ngân sách, rủi ro biến động lãi suất, tỷ giá đối với các khoản vay, rủi ro từ các chính sách làm giảm nguồn thu hoặc tăng nghĩa vụ chi, khả năng cân đối ngân sách trong trường hợp kinh tế - xã hội có biến động.

Liên quan đến các nội dung điều hành ngân sách thực tiễn và ranh giới phân định chi đầu tư phát triển - chi thường xuyên, đại biểu Trần Thanh Hà (Hà Nội) bày tỏ sự đồng thuận với hướng xử lý linh hoạt của dự thảo khi cho phép bố trí chi đầu tư từ chi thường xuyên, nhưng yêu cầu cần làm rõ hơn tiêu chí xác định bản chất khoản chi dựa trên mục đích sử dụng và mức độ tạo lập giá trị tài sản.

Đại biểu Trần Thanh Hà phân tích, thực tế có trường hợp dự án đã được bố trí vốn nhưng chưa thể triển khai, trong khi dự án khác đã đủ điều kiện lại thiếu vốn. Nếu không có cơ chế điều chỉnh kịp thời thì ngân sách có tiền nhưng công việc vẫn không chạy. Đối với Hà Nội, vấn đề này càng cần được làm rõ vì khoản 6 Điều 70 và khoản 3 Điều 100 của Luật Thủ đô đã ghi nhận việc thực hiện cơ chế đặc thù.

Nhằm thắt chặt kỷ cương tài khóa và tránh kéo dài dự toán, đại biểu Trần Thanh Hà kiến nghị: “Nếu tiếp tục cho sử dụng “dự toán chi còn lại” thì phải quy định rõ phạm vi, điều kiện và cách hạch toán, quyết toán để tránh kéo dài dự toán qua nhiều năm". Đại biểu đề xuất "giữ cơ chế đặc thù của Hà Nội và quy định theo hướng dẫn chiếu rõ sang Luật Thủ đô, tránh cách hiểu là khoản tăng thu này chỉ được sử dụng cho đầu tư mà không bao quát các nội dung chi khác đã được Luật Thủ đô cho phép".

Đưa ra giải pháp toàn diện cho bài toán quản trị dòng vốn công, đại biểu Nguyễn Thành Trung (Lào Cai) cho rằng cần chuyển dịch toàn diện phương thức quản trị sang mô hình quản lý theo kết quả thực tế, lấy hiệu quả kinh tế - xã hội định lượng thực tế làm thước đo tối thượng thay vì sử dụng các danh mục mang tính cơ học. Để loại bỏ hoàn toàn tâm lý thụ động và cơ chế xin - cho trong bộ máy hành chính, đại biểu kiến nghị việc giao vốn phải dựa trên báo cáo đánh giá tác động kinh tế - xã hội định lượng trước khi phê duyệt. Đi đôi với việc quy định trách nhiệm của người đứng đầu đối với hiệu quả vận hành thực tế của công trình, dự thảo luật cần thiết lập cơ chế bảo vệ cán bộ đổi mới và xem xét miễn trừ trách nhiệm đối với những vi phạm thủ tục hành chính thông thường nếu chứng minh được mục đích vì lợi ích chung và không có động cơ tham nhũng, vụ lợi.

Cùng chung ý kiến này, đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hòa) đề xuất làm rõ trách nhiệm cá nhân trong từng khâu, từ lập dự án, thiết kế, giám sát, thi công đến quyết toán; đồng thời thiết lập hành lang kiểm soát từ sớm, từ xa, đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất, kết nối với các cơ quan thanh tra, kiểm tra để ngăn chặn tiêu cực.

Góp ý về tính thực chất của việc phân cấp, phân quyền, đại biểu Phạm Trọng Nhân (Thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị bổ sung nguyên tắc thiết kế đồng bộ giữa quyền hạn và nguồn lực tài chính tại Điều 10 của dự thảo luật nhằm tránh tình trạng giao thêm nhiệm vụ nhưng không có cơ chế tài chính bảo đảm.

*Ưu tiên nguồn lực tiền lương và giảm thuế hỗ trợ dòng tiền

Đặc biệt, liên quan đến chính sách an sinh và cải cách tiền lương cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ (Quảng Trị) thẳng thắn chỉ ra điểm chưa đồng bộ trong việc thể chế hóa Nghị quyết 27 của Trung ương tại dự thảo Luật khi xếp bổ sung lương cải cách ở mức ưu tiên sau cùng và coi chi lương là khoản "tạm cấp" trong tình huống khẩn cấp. Đại biểu nhận định, đây là nguyên tắc mang tính giải pháp tình huống hơn là nguyên tắc quản lý ngân sách một cách chủ động. Trước những sức ép lớn về chi phí sinh hoạt tại các đô thị lớn hiện nay, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ kiến nghị, Quốc hội xem xét bổ sung vào khoản 7 Điều 9 dự thảo Luật nguyên tắc ưu tiên cân đối, bố trí nguồn lực ngân sách cho chính sách tiền lương khu vực công; đồng thời nghiên cứu sửa đổi chính sách tiền lương đối với khu vực tư trong Bộ luật Lao động. Đảm bảo để cán bộ, công chức, viên chức và người lao động đủ sống bằng chính đồng lương của mình, hài hòa với yêu cầu phát triển bền vững.

Đối với phân cấp ngân sách cấp xã, đại biểu Nguyễn Khánh Vũ đề xuất Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành khung định mức chi thường xuyên tối thiểu và kiến nghị, cần quy định Hội đồng nhân dân cấp tỉnh căn cứ khung do Ủy ban Thường vụ Quốc hội quy định để cụ thể hóa định mức phân bổ cho từng đơn vị hành chính cấp xã thuộc phạm vi quản lý, nhưng phải bảo đảm không thấp hơn mức sàn do Trung ương quy định, kể cả đối với những tỉnh chưa tự cân đối được ngân sách.