Giải pháp hạn chế bị điều tra phòng vệ thương mại khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ

Nếu không có các biện pháp tích cực để hạn chế bị áp dụng biện pháp lẩn tránh sẽ ảnh hưởng không chỉ tới doanh nghiệp, ngành hàng cụ thể, mà lâu dài còn tác động tiêu cực tới sức cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Vì vậy, doanh nghiệp cần trang bị những gì để có thể đối phó với rủi ro và hạn chế điều tra, áp dụng biện pháp chống lẩn tránh khi xuất khẩu. Ngoài ra, cơ quan quản lý Nhà nước sẽ hỗ trợ như thế nào để doanh nghiệp chủ động bảo vệ trước biện pháp chống lẩn tránh tại thị trường Hoa Kỳ là chủ đề được các chuyên gia bàn thảo tại Toạ đàm Rủi ro và giải pháp hạn chế bị điều tra, áp dụng biện pháp chống lẩn tránh với hàng Việt Nam xuất khẩu sang Hoa Kỳ do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 22/12, tại Hà Nội.

Ông Chu Thắng Trung, Phó Cục trưởng Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) cho biết, Hoa Kỳ là một trong số những quốc gia trên thế giới sử dụng một cách rất chủ động cũng như tích cực các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ sản xuất trong nước.

Đây là một trong số những quốc gia có số lượng các vụ việc điều tra và áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại hàng đầu trên thế giới. Đáng lưu ý, Hoa Kỳ cũng là một trong những quốc gia tiến hành điều tra và áp dụng nhiều nhất các biện pháp phòng vệ thương mại đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam.

Nếu như trước đây các vụ việc điều tra và áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại của Hoa Kỳ chủ yếu tập trung vào hoạt động điều tra chống bán phá giá thì gần đây Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng những hoạt động điều tra mới; trong đó, có hoạt động điều tra chống lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại.

Số lượng vụ việc đối với hàng xuất khẩu của Việt Nam cũng gia tăng tương đối rất nhanh. Đến thời điểm hiện tại, trong số 51 vụ việc vừa kể thì có đến 22 vụ việc là điều tra chống lẩn tránh rơi vào khoảng độ gần một nửa.

Theo ông Chu Thắng Trung, chống lẩn tránh nhưng thực tế thì đó là một hoạt động điều tra của Bộ Thương mại Hoa Kỳ tiến hành bằng các thủ tục điều tra theo quy định của pháp luật Hoa Kỳ cho phép mở rộng biện pháp phòng vệ thương mại mà quốc gia này đã áp dụng với một nước thứ ba sang áp dụng với Việt Nam nếu như đáp ứng những điều kiện cần thiết.

Có thể hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam đôi khi vẫn đáp ứng các quy tắc về xuất xứ nhưng theo các quy định của Hoa Kỳ vẫn chưa có một hàm lượng giá trị gia tăng đáng kể. Do đó, họ vẫn cho rằng hàng hóa này là đối tượng bị áp dụng các biện pháp gọi là chống lẩn tránh mà thực tế là các biện pháp mở rộng của biện pháp phòng vệ thương mại, biện pháp chống phá giá đã áp dụng với các nước khác.

Ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Hoa Kỳ chia sẻ, quy định mới của Hoa Kỳ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cơ quan của Hoa Kỳ trong quá trình khởi xướng điều tra. Biện pháp phòng vệ thương mại được Hoa Kỳ áp dụng với các quốc gia tăng cường trong năm 2022, nhất là sau hai quý đầu năm Hoa Kỳ khôi phục lại các biện pháp bình thường hóa mở cửa thị trường các hoạt động kinh tế và quan hệ thương mại với các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam.

Các biện pháp phòng vệ thương mại Hoa Kỳ không chỉ áp với các mặt hàng từ Việt Nam mà còn với những quốc gia khác như Malaysia, Thái Lan. Hơn nữa, trong năm 2022 số lượng các vụ việc lẩn tránh thuế chống bán phá giá chống trợ cấp tăng cao, một trong những lý do là hàng của Việt Nam có cường độ cũng như tỷ trọng, giá trị tuyệt đối gia tăng rất nhanh.

Bên cạnh đó, quy định mới của Hoa Kỳ từ cuối năm 2021, nhất là những quy định về các bước điều tra cũng như các phạm vi nội hàm liên quan cũng đã được mở rộng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các cơ quan của Hoa Kỳ trong quá trình khởi xướng điều tra cũng như là xác định các mức độ của các mặt hàng gia tăng xuất khẩu sang Hoa Kỳ; trong đó, có mặt hàng từ Việt Nam.

Theo ông Đinh Quốc Thái - Tổng Thư ký Hiệp hội Thép Việt Nam, các vụ việc phòng vệ thương mại tăng lên từ việc gia tăng sản lượng của Việt Nam xuất vào thị trường Hoa Kỳ.

Mặt khác, thép là mặt hàng các nước đều có chủ trương phát triển ngành sản xuất thép nội địa. Chi phí nguyên vật liệu đầu vào sản xuất và chi phí nhân công tại Việt Nam thấp nên giá rẻ hơn dẫn đến thường xuyên phải đối diện với kiện phòng vệ thương mại.

Cũng theo ông Đinh Quốc Thái, từ năm 2004 cho đến nay, các nước đã áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại cũng như điều tra các biện pháp phòng vệ thương mại đối với sản phẩm thép Việt Nam vào khoảng 68 vụ. Trong số đó,  38 vụ điều tra chống bán phá giá, 8 vụ điều tra chống lẩn tránh các biện pháp phòng vệ thương mại, còn lại là những điều tra các biện pháp khác như là chống trợ cấp, chống các biện pháp tự vệ.

Đối với thị trường Hoa Kỳ, mặt hàng thép nằm trong hai mặt hàng năm 2018 Tổng thống Donald Trump ra quyết định áp điều khoản 232 của Đạo luật thương mại mở rộng năm 1962 và điều khoản này đem lại cho các mặt hàng thép nhập khẩu vào Hoa Kỳ với một mức thuế suất vào khoảng 25% cho ngành thép.

Đây chính là điểm khi những sản phẩm có liên quan đến những nguyên liệu từ các quốc gia mà Hoa Kỳ áp thuế như vậy sẽ dẫn tới nghi ngờ và có câu chuyện lẩn tránh. Đặc điểm chung nhất của các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại tại thị trường Hoa Kỳ đều đến từ việc gia tăng sản lượng của Việt Nam xuất vào thị trường này.

Bà Trần Thị Thu Hương - Giám đốc Trung tâm xác nhận chứng từ thương mại, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho hay, Hoa Kỳ đưa ra những quy định rất chặt về việc nhập khẩu vào thị trường này; các doanh nghiệp cũng có những hiểu biết nhất định và có tâm thế để chuẩn bị.

Khi một quốc gia nào đấy áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại chống bán phá giá trợ cấp hoặc là chống lẩn tránh, công việc đầu tiên họ cần phải xác định là kiểm tra hàng hóa đó có xuất xứ từ đâu và hàng hóa từ những thị trường bị áp dụng các biện pháp phòng vệ thương mại hay không.

Hiện tại, những mặt hàng của Việt Nam có kim ngạch xuất khẩu lớn sang bên thị trường Hoa Kỳ là mặt hàng điện tử, dệt may, da giày, gỗ và mặt hàng thép.

Theo số liệu thống kê của VCCI, mặt hàng dệt may tỷ lệ cấp giấy chứng nhận xuất xứ chỉ chiếm từ 10 – 12%. Đáng lưu ý, mặt hàng điện tử trong mấy năm vừa rồi cũng là những mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn nhưng tỷ lệ cấp giấy chứng nhận xuất xứ cũng chỉ chiếm tầm độ khoảng 7%.

Mặt hàng gỗ ván ép tỷ lệ cao hơn cũng chỉ chiếm từ 50 – 55%; còn mặt hàng thép ở chương 72 với chương 73 cũng chiếm vào tầm chỉ độ khoảng 20%. Như vậy, tỷ lệ cấp C/O chỉ chiếm ở mức độ có những mặt hàng vừa thống kê đấy, 7%, 10%, 20% và nhiều nhất là 50%. Số còn lại doanh nghiệp có xuất khẩu đi nhưng lại không đề nghị cấp giấy chứng nhận xuất xứ ở VCCI.

Ông Chu Thắng Trung nhấn mạnh, hệ thống quản lý xuất nhập khẩu của Hoa Kỳ dựa trên nguyên tắc quản lý hậu kiểm. Đặc biệt, doanh nghiệp bị điều tra cần hợp tác tích cực với cơ quan điều tra, cung cấp thông tin đầy đủ, nhất quán và theo đúng thời hạn.

Hơn nữa, doanh nghiệp cần có sự chủ động, tích cực và khắc phục tâm lý e ngại khi vướng phải các vụ việc điều tra; nâng cao năng lực, hệ thống quản trị của doanh nghiệp góp phần hạn chế những rủi ro bị điều tra áp dụng biện pháp chống lẩn tránh.

Theo Bộ Công Thương, Hoa Kỳ là thị trường xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới, đồng thời cũng là một trong những thành viên tích cực sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại nhất để bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước áp lực cạnh tranh của hàng nhập khẩu.

Các sản phẩm bị điều tra khá đa dạng, từ nông - lâm - thủy sản như: gỗ, cá tra - basa, tôm, mật ong, tới các sản phẩm công nghiệp như: thép, máy cắt cỏ... thậm chí sản phẩm bìa kẹp hồ sơ. Điều này cho thấy, Hoa Kỳ đang tăng cường quản lý các mặt hàng đã bị áp thuế phòng vệ thương mại để đảm bảo hiệu quả thực thi của các biện pháp đã áp dụng.

Dự báo, từ năm 2022, khi dịch bệnh được kiểm soát, dự kiến thương mại song phương Việt Nam - Hoa Kỳ sẽ tiếp tục tăng trưởng. Tuy nhiên, hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam có khả năng sẽ tiếp tục phải đối diện các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại của Hoa Kỳ.

Do đó, doanh nghiệp khi xuất khẩu qua thị trường này cần chủ động nghiên cứu các vụ việc đã có kết luận để chuẩn bị sẵn hồ sơ chứng minh cho các lô hàng xuất khẩu để tránh bị áp thuế chống bán phá giá cao. Tuy nhiên, để xuất khẩu hàng hóa ổn định, bền vững sang Hoa Kỳ vẫn cần có các thông cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại và nâng cao nhận thức, kỹ năng cho các doanh nghiệp về vấn đề này./.