Gỡ “điểm nghẽn” mặt bằng, khơi thông động lực phát triển Thủ đô

Giải phóng mặt bằng tại Hà Nội đang ghi nhận những chuyển biến rõ nét, không chỉ ở tiến độ triển khai các dự án trọng điểm mà còn ở cách tiếp cận theo hướng công khai, minh bạch, lấy người dân làm trung tâm.

Trong bối cảnh thành phố phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng GRDP hai con số trong năm 2026, việc khơi thông "điểm nghẽn" mặt bằng đang trở thành một trong những nhiệm vụ then chốt để thúc đẩy đầu tư, mở rộng không gian phát triển và tái thiết đô thị.

* Gỡ "nút thắt" kéo dài

Theo UBND thành phố Hà Nội, hiện các xã, phường trên địa bàn đang triển khai giải phóng mặt bằng khoảng 1.428 dự án, gồm 1.281 dự án vốn ngân sách và 147 dự án vốn ngoài ngân sách; trong đó có 27 công trình, dự án lớn, trọng điểm có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển hạ tầng và kinh tế - xã hội của Thủ đô.

Nhiều năm qua, giải phóng mặt bằng luôn được xem là một trong những nguyên nhân chính khiến không ít dự án đầu tư công, hạ tầng giao thông và chỉnh trang đô thị tại Hà Nội chậm tiến độ. Tuy nhiên, từ cuối năm 2025 đến nay, nhiều dự án tồn đọng kéo dài đã có chuyển biến tích cực nhờ sự chỉ đạo quyết liệt của Thành ủy, UBND thành phố cùng sự vào cuộc đồng bộ của các địa phương.

Thời gian qua, lãnh đạo thành phố, đặc biệt là Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng nhiều lần trực tiếp kiểm tra hiện trường, đôn đốc tiến độ những dự án trọng điểm, yêu cầu các đơn vị tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng để sớm triển khai thi công đồng bộ.

Nhờ đó, hàng loạt dự án hạ tầng lớn đã hoàn thành hoặc cơ bản hoàn thành giải phóng mặt bằng như: tuyến Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục, tuyến Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, đường Tam Trinh, nút giao quanh khu tưởng niệm danh nhân Chu Văn An với tuyến đường 70, cùng 4 cầu vượt sông Hồng gồm Hồng Hà, Mễ Sở, Vân Phúc và Ngọc Hồi…

Đối với các dự án đang triển khai, thành phố cũng đặt mục tiêu rất cụ thể. Theo báo cáo tại hội nghị của Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố ngày 22/5, dự án cầu Tứ Liên đã đạt khoảng 98,4% khối lượng giải phóng mặt bằng; cầu Trần Hưng Đạo đạt hơn 96%; nút giao Vành đai 3,5 với Đại lộ Thăng Long đạt 99,8%....

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội, Trưởng ban Ban Chỉ đạo giải phóng mặt bằng các dự án đầu tư trên địa bàn thành phố Hà Nội Nguyễn Trọng Đông yêu cầu, các địa phương tiếp tục đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, đồng thời tổ chức thi công ngay khi có mặt bằng nhằm tránh lãng phí nguồn lực đầu tư.

* Đồng thuận xã hội – "chìa khóa" gỡ điểm nghẽn

Thực tiễn triển khai tại nhiều địa phương cho thấy, cùng một cơ chế chính sách nhưng nơi nào làm tốt công tác dân vận, đối thoại, công khai thông tin thì nơi đó tạo được đồng thuận và đẩy nhanh tiến độ dự án.

Dự án đường Vành đai 2,5 đoạn qua phường Thanh Xuân là một ví dụ điển hình. Ngày 19/5, địa phương đã hoàn tất bàn giao hơn 39.000 m2 mặt bằng liên quan tới 472 thửa đất của khoảng 700 hộ dân và 5 tổ chức để phục vụ dự án giao thông trọng điểm của thành phố.

Theo UBND phường Thanh Xuân, địa phương xác định tuyên truyền, vận động là khâu then chốt, thành lập 6 tổ công tác trực tiếp xuống từng hộ dân để đối thoại, giải đáp vướng mắc. Việc triển khai theo yêu cầu "6 rõ": rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền đã giúp toàn bộ quá trình bảo đảm công khai, minh bạch, tạo chuyển biến tích cực trong giải phóng mặt bằng.

Từ thực tiễn triển khai, Hà Nội xác định đồng thuận xã hội là yếu tố quyết định thành công trong giải phóng mặt bằng. Thành phố yêu cầu các địa phương thực hiện công khai phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; tăng cường đối thoại trực tiếp, giải thích rõ quy định pháp luật để người dân hiểu và đồng thuận với chủ trương chung.

KTS Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội cho rằng, với các hộ dân phải di dời nơi ở, việc tái định cư không chỉ là bố trí chỗ ở mới mà còn cần quan tâm đến ổn định sinh kế, học hành và các điều kiện sống lâu dài của người dân. Theo ông, khi quyền lợi chính đáng của người dân được bảo đảm, giải phóng mặt bằng sẽ thuận lợi hơn.

Giải phóng mặt bằng hiện không chỉ phục vụ các dự án giao thông mà còn mở đường cho hàng loạt dự án lớn nhằm mở rộng không gian phát triển đô thị, dịch vụ và công nghệ của Thủ đô. Thành phố đang tập trung triển khai giải phóng mặt bằng đối với các dự án như: Khu đô thị thể thao Olympic, trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, Khu Công viên công nghệ số và hỗn hợp tại Phú Diễn - Tây Tựu, các khu đô thị đa mục tiêu tại Đông Anh, Thư Lâm, Bắc Thăng Long Urban City…

Định hướng này gắn với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, trong đó Hà Nội xác định phát triển theo mô hình "đa cực, đa trung tâm", lấy hạ tầng giao thông và tái thiết đô thị làm động lực phát triển mới.

Từ quyết tâm chính trị của thành phố đến những mô hình triển khai hiệu quả tại cơ sở, giải phóng mặt bằng ở Hà Nội đang chuyển từ tư duy "giải quyết thủ tục" sang "tạo đồng thuận phát triển". Khi các "điểm nghẽn" mặt bằng được tháo gỡ, không chỉ các dự án hạ tầng được tăng tốc mà còn mở ra dư địa phát triển mới cho Thủ đô trong giai đoạn tăng trưởng và tái thiết đô thị quy mô lớn.