Gỡ điểm nghẽn, tạo sức bật cho logistics TP. Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu đưa logistics trở thành ngành dịch vụ mũi nhọn, tăng trưởng bình quân 13-16%/năm trong giai đoạn 2026-2035, yêu cầu đặt ra không chỉ là mở rộng hạ tầng mà phải tổ chức lại dòng hàng, phát triển vận tải đa phương thức, số hóa và xử lý đến cùng những vướng mắc của doanh nghiệp.

* Kết nối thiếu đồng bộ

Logistics đang giữ vai trò ngày càng quan trọng đối với hoạt động xuất nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế của TP. Hồ Chí Minh. Tuy nhiên, quy mô thị trường lớn và lợi thế về cảng biển, sân bay, khu công nghiệp chưa đồng nghĩa với việc chuỗi logistics đã vận hành hiệu quả.

Theo ông Huỳnh Tuấn Hoàng, Phó Trưởng phòng Kinh tế Quốc tế, Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, sau hợp nhất, TP. Hồ Chí Minh tiếp tục giữ vai trò đầu tàu về logistics với hệ thống cảng biển, cảng thủy nội địa, cảng cạn, sân bay và các đầu mối giao thông quan trọng. Tính đến nay, TP. Hồ Chí Minh có 1 khu thương mại tự do gắn với cảng biển, 203 cầu cảng, 90 cảng biển, 37 cảng thủy nội địa, 16 cảng cạn và 3 ga đường sắt.

Dù vậy, ngành logistics của TP. Hồ Chí Minh vẫn đối mặt nhiều hạn chế, như hạ tầng giao thông kết nối giữa cảng biển, sân bay, khu công nghiệp và các trung tâm logistics chưa đồng bộ; cơ cấu vận tải mất cân đối khi đường bộ vẫn chiếm tỷ trọng lớn, trong khi đường sắt và đường thủy chưa khai thác hết tiềm năng; năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp logistics còn hạn chế, chưa hình thành được đội ngũ doanh nghiệp tiên phong đủ sức dẫn dắt toàn ngành.

“Những hạn chế này tác động trực tiếp khiến chi phí logistics của TP. Hồ Chí Minh ở mức cao, khoảng 16-17% GRDP, cao hơn trung bình thế giới (11,6%) và các nước ASEAN như Singapore (8,5%), Malaysia (13%)”, ông Huỳnh Tuấn Hoàng cho biết.

Đồng quan điểm, ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP. Hồ Chí Minh, cho rằng bài toán logistics trước hết nằm ở sự đồng bộ giữa pháp lý và hạ tầng. TP. Hồ Chí Minh đã quy hoạch các trung tâm logistics và khu thương mại tự do, song việc kết nối các đầu mối này với hệ thống giao thông và cảng biển cần tiếp tục được đẩy mạnh.

Đáng chú ý, giảm chi phí vận tải nội vùng cần được xem là một hướng ưu tiên. Hiện đường bộ vẫn đang đảm nhận 88% khối lượng hàng hóa. Khi phụ thuộc nhiều vào đường bộ, chi phí dễ chịu tác động bởi tình trạng ùn tắc giao thông, điểm nghẽn và năng lực kết nối hạ tầng. Đây là bài toán nan giải nhiều năm nay với ngành logistics. “Cần mở rộng các phương thức vận tải khác, đặc biệt là đường sắt và đường thủy, để tạo thêm lựa chọn cho doanh nghiệp, giảm tải hàng hóa trên đường bộ”, ông Phạm Văn Xô chia sẻ.

Các chuyên gia chỉ ra, bài toán của logistics TP. Hồ Chí Minh hiện nay không chỉ là thiếu hạ tầng, mà còn nằm ở sự kết nối giữa các loại hình hạ tầng, năng lực cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp và hiệu quả vận hành tại từng mắt xích. Dù có dư địa lớn nhưng nếu không sớm gỡ những điểm nghẽn hiện nay, ngành logistics sẽ khó duy trì tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Khi các thị trường quốc tế ngày càng quan tâm đến phát thải và tính bền vững của chuỗi cung ứng, quá trình vận chuyển hàng hóa từ nhà máy đến thị trường cũng phải đáp ứng các tiêu chuẩn mới”, ông Lê Văn Danh cho biết.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, để các mục tiêu của chiến lược trở thành kết quả thực tế, điều quan trọng là phải xác định được doanh nghiệp đang vướng ở đâu và cần hỗ trợ ở khâu nào.

“Logistics” không chỉ là vận chuyển từ điểm A đến điểm B mà là cả chuỗi từ đầu vào, sản xuất, lưu kho, vận chuyển, xuất khẩu đến phân phối và thậm chí logistics ngược. Vì vậy, theo TS. Bùi Bá Nghiêm, TP. Hồ Chí Minh cần có dữ liệu đủ chi tiết để nhận diện điểm nghẽn theo thời gian thực.

“Tôi đề xuất xây dựng nền tảng số về xuất nhập khẩu, điều phối xuất nhập khẩu và logistics, qua đó ghi nhận những khó khăn doanh nghiệp đang gặp phải. Những vấn đề thuộc thẩm quyền TP. Hồ Chí Minh cần được xử lý ngay; vấn đề thuộc thẩm quyền Trung ương phải được tổng hợp, chuyển đúng cơ quan và quan trọng là phải theo dõi đến khi có kết quả, như vậy mới sớm giải quyết được vướng mắc, mang lại hiệu quả”, TS. Bùi Bá Nghiêm nhấn mạnh.

Từ phía hiệp hội, bà Võ Thị Phương Lan, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Logistics và Cảng biển TP. Hồ Chí Minh cho rằng, cùng với đầu tư hạ tầng, TP. Hồ Chí Minh cần tiếp tục giảm chi phí thông qua số hóa, tự động hóa và minh bạch quy trình. Khi dữ liệu được kết nối, các khâu giao nhận, thanh toán, khai báo, thông quan và điều phối hàng hóa được xử lý trực tuyến, doanh nghiệp sẽ giảm được thời gian chờ và chi phí phát sinh.

“Quá trình này cần tiếp tục được kết nối và tự động hóa sâu hơn, bởi mỗi khâu được rút ngắn đều giúp thời gian, chi phí của cả chuỗi và nâng cao khả năng thông quan nhanh chóng cho hàng hóa”, bà Võ Thị Phương Lan nhấn mạnh.

Trong khi đó, ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh vai trò của các trung tâm logistics, khu thương mại tự do và hệ thống cảng nước sâu trong việc hình thành các đầu mối gom, trung chuyển và phân phối hàng hóa quy mô lớn. Việc phát huy hiệu quả các đầu mối này, không chỉ giúp giảm chi phí vận tải trong nước mà còn có thể giảm chi phí vận tải quốc tế khi hàng hóa được kết nối trực tiếp với các tuyến tàu mẹ.

Với hạ tầng, TP. Hồ Chí Minh định hướng hình thành các trung tâm logistics gắn với các hành lang kinh tế và vùng sản xuất, đồng thời tăng kết nối đường bộ, đường sắt, đường thủy với cảng biển.

“Cần phải tăng cường kết nối xuất nhập khẩu với logistic và chuỗi cung ứng. TP. Hồ Chí Minh cần tiếp tục phát huy lợi thế về hệ thống cảng biển, hạ tầng logistic các khu công nghiệp, khu chế xuất và các đấu mối sản xuất thương mại, thúc đẩy kết nối giữa doanh nghiệp xuất nhập khẩu với doanh nghiệp logistic, qua đó nâng cao hiệu quả và sức cạnh tranh của hàng hóa TP. Hồ Chí Minh trong toàn chuỗi, đưa thành phố tiến sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu”, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh tại một sự kiện về nâng cao năng lực cho ngành logistics diễn ra mới đây.

Như vậy, để đạt mức tăng trưởng 13-16%/năm, bài toán của TP. Hồ Chí Minh không chỉ là xây thêm kho, cảng hay trung tâm logistics, mà quan trọng hơn là phải kết nối các mắt xích hiện hiệu quả hơn, đồng bộ hơn, giảm chi phí, tăng hiệu quả thúc đẩy hàng hóa lưu thông nhanh hơn từ nơi sản xuất đến xuất khẩu, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế của TP. Hồ Chí Minh trên toàn cầu.