Hành trình nửa thế kỷ của Apple: Từ bảng mạch nhỏ đến đế chế nghìn tỷ USD

Ngày 1/4/2026 đánh dấu cột mốc 50 năm kể từ ngày hai chàng trai trẻ Steve Jobs và Steve Wozniak đặt những viên gạch đầu tiên cho Apple tại một gara gia đình ở bang California (Mỹ). Trải qua nửa thế kỷ, Apple đã tiến hóa từ một công ty khởi nghiệp non trẻ thành một "người khổng lồ" có sức ảnh hưởng sâu rộng đến cả công nghiệp công nghệ toàn cầu. 

*Khởi đầu đầy khiêm tốn

Sản phẩm đầu tiên của công ty - Apple I - vốn chỉ là một bảng mạch do Wozniak thiết kế để chia sẻ với những người có cùng sở thích. Nhưng với nhãn quan kinh doanh nhạy bén, Steve Jobs đã nhìn thấy cơ hội thương mại hóa của sản phẩm này.

Ngành công nghệ thế giới có lẽ đã đi theo một kịch bản rất khác nếu 50 năm trước, tập đoàn Hewlett-Packard (HP) chấp nhận ý tưởng của Steve Wozniak. Nhà đồng sáng lập Apple hồi tưởng rằng ông đã bị HP từ chối tới 5 lần cho dự án máy tính cá nhân - một sản phẩm bị coi là quá đắt đỏ và không thực tế vào thời điểm đó. Nhưng niềm tin vào tiềm năng của máy tính cá nhân đã thôi thúc ông cùng Steve Jobs tự xây dựng doanh nghiệp riêng vào năm 1976. Cuối cùng, sự khước từ của một định chế lớn đã vô tình tạo ra một trong những thương vụ phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) thành công nhất lịch sử vào năm 1980.

Nhưng dù sau này trở thành biểu tượng của hành công, Apple cũng đã trải qua những giai đoạn khủng hoảng tài chính trầm trọng. Ít ai nhớ rằng vào thập niên 1990, tập đoàn này từng đứng bên bờ vực phá sản khi buộc phải sa thải 1/3 đội ngũ nhân sự và chỉ còn cách bờ vực phá sản vài ngày trước khi Steve Jobs quay trở lại lãnh đạo vào năm 1997. Trước đó, ông Jobs đã phải rời bỏ chính công ty mình sáng lập vào năm 1985 sau những xung đột gay gắt với Hội đồng quản trị và Giám đốc điều hành (CEO) lúc bấy giờ là John Sculley.

Dưới sự dẫn dắt của ông Jobs trong giai đoạn thứ hai, Apple đã tạo ra những cú hích làm thay đổi lịch sử như iMac, iPod và đặc biệt là iPhone vào năm 2007, đẩy các đối thủ như BlackBerry vào thế yếu và định hình lại khái niệm điện thoại thông minh cho người dùng toàn cầu.

Sau khi Steve Jobs qua đời vào năm 2011, Apple tiếp tục đối mặt với sự hoài nghi về khả năng sáng tạo. Tuy nhiên, dưới thời CEO Tim Cook, công ty đã mở rộng mạnh mẽ sang mảng dịch vụ và thiết bị đeo, tiếp tục duy trì vị thế của mình như một trong những cái tên nổi bật nhất của thế giới công nghệ. 

* Những thành tựu và cả những khó khăn

Bước vào tuổi 50, Apple đang nắm giữ những con số mà bất kỳ tập đoàn tài chính nào cũng phải khao khát. Trong năm tài khóa kết thúc vào tháng 9/2025, công ty báo cáo doanh thu 416 tỷ USD và lợi nhuận ròng đạt mức kinh ngạc 112 tỷ USD. Apple hiện sở hữu một cộng đồng người hâm mộ trung thành với hơn 2,5 tỷ thiết bị đang hoạt động trên toàn cầu. Thậm chí, "Táo khuyết" cũng thành công mở rộng hoạt động sang cả mảng phát triển nội dung giải trí, với dịch vụ Apple TV+ đã trở thành nền tảng phát trực tuyến đầu tiên giành giải Oscar cho phim hay nhất với "CODA" vào năm 2022.

Sự dịch chuyển mô hình sang mảng Dịch vụ (Services) được xem là thành công lớn nhất của CEO Tim Cook. Các mảng kinh doanh như App Store, Apple Music và dịch vụ phát trực tuyến Apple TV+ hiện đóng vai trò là động lực tăng trưởng bền vững, giúp giảm bớt rủi ro từ sự bão hòa của thị trường phần cứng. Dự kiến trong năm tài khóa 2026, doanh thu của Apple sẽ đạt 465 tỷ USD.

Tuy nhiên, vị thế của Apple cũng đang bị thách thức mạnh mẽ bởi sự trỗi dậy của các thế lực mới. Trong năm qua, Apple đã phải nhường ngôi vị công ty có giá trị vốn hóa lớn nhất thế giới cho Nvidia - doanh nghiệp đang hưởng lợi trực tiếp từ cơn sốt hạ tầng liên quan đến Trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi cổ phiếu của nhóm 7 tập đoàn công nghệ hàng đầu (Magnificent Seven – gồm Nvidia, Apple, Microsoft, Alphabet, Amazon, Meta, và Tesla) bùng nổ mạnh mẽ, Apple lại ghi nhận hiệu suất kém hơn hẳn các đối thủ trực tiếp trong nhóm.

Giới phân tích tài chính nhận định rằng Apple đang phải đối mặt với một "khủng hảng niềm tin" từ phía các nhà đầu tư về khả năng thích ứng trong thời đại AI. Dù đã tích hợp học máy vào chip xử lý từ lâu, nhưng việc chậm trễ trong việc thương mại hóa các tính năng AI đột phá đã khiến Apple bị đánh giá là đang tụt hậu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến giá cổ phiếu mà còn đặt ra câu hỏi liệu công ty có thể duy trì biên lợi nhuận cao khi các đối thủ đang phát triển các sản phẩm phần cứng xoay quanh công nghệ AI chuyên dụng.

Bên cạnh cuộc đua công nghệ, Apple ở tuổi 50 đang phải vật lộn với một ma trận rủi ro pháp lý phức tạp. Mô hình kinh doanh tích hợp từng là "con gà đẻ trứng vàng" nay lại trở thành mục tiêu của các vụ kiện chống độc quyền. Cuộc đối đầu kéo dài với nhà phát triển trò chơi điện tử Epic Games về phí hoa hồng trên cửa hàng ứng dụng App Store chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Các cơ quan quản lý tại Mỹ và châu Âu liên tục siết chặt các quy định về hệ thống thanh toán trong ứng dụng, đe dọa trực tiếp đến dòng tiền mặt dồi dào từ mảng dịch vụ của Apple.

Về mặt vận hành, sự phụ thuộc của Apple vào chuỗi cung ứng tại Trung Quốc vẫn là một bài toán khó giải. Dù đã nỗ lực đa dạng hóa sang Ấn Độ và các khu vực khác, nhưng Apple vẫn chưa thể thoát khỏi những rủi ro địa chính trị và các cáo buộc về điều kiện lao động tại các nhà máy đối tác. Do đó, bất kỳ sự gián đoạn nào trong dòng chảy thương mại Mỹ - Trung cũng có thể gây ra những thiệt hại tài chính không thể đảo ngược cho họ trong ngắn hạn.

*Tầm nhìn cho chặng đường tiếp theo

Dù đang đứng trước nhiều "cơn gió ngược", Apple vẫn chứng minh giá trị thương hiệu cực cao - tài sản vô hình quan trọng nhất trên bảng cân đối kế toán của công ty. Một minh chứng rõ nét là kết quả từ cuộc đấu giá kỷ niệm hồi tháng 1/2026, nơi một tờ séc từ năm 1976 có chữ ký của hai nhà sáng lập đã được chốt giá hơn 2 triệu USD.

Điều này cho thấy niềm tin vào giá trị lịch sử và sức sống của thương hiệu Apple vẫn vô cùng mãnh liệt. Giới phân tích nhận định rằng ít nhất trong tương lai gần, Apple vẫn có đủ sức mạnh tài chính để chống chịu các áp lực hiện tại nhờ nền tảng khách hàng trung thành khổng lồ.

Câu hỏi lớn nhất cho tương lai của Apple nằm ở cấp lãnh đạo thượng tầng. Khi CEO Tim Cook bước sang tuổi 65, giới đầu tư đang nín thở chờ đợi thông tin về người kế nhiệm. Trong bức thư nhân kỷ niệm 50 năm, ông Cook vẫn kiên định với lý tưởng "Suy nghĩ khác biệt" (Think Different) đã dẫn dắt tập đoàn qua mọi đột phá. Nhưng trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch từ kỷ nguyên thiết kế sang kỷ nguyên thuật toán, liệu vị CEO tiếp theo có thể duy trì được ngọn lửa sáng tạo và bản lĩnh tài chính của các thế hệ đi trước hay không vẫn là một biến số khó đoán.

Các nhà quan sát nhận định nếu 50 năm đầu của Apple được xây dựng dựa trên mô hình kinh doanh tích hợp không có đối thủ, thì 50 năm tới sẽ phụ thuộc vào việc liệu cá tính năng AI của họ có đủ sức thuyết phục để thay đổi thói quen người dùng hay không. Hành trình sắp tới của Apple sẽ là bài kiểm tra khắc nghiệt nhất cho một tượng đài công nghệ: liệu họ có thể giữ vững sự linh hoạt của một doanh nghiệp luôn sẵn sàng đổi mới, hay sẽ dần trở thành một định chế già cỗi trước những biến động không ngừng của thời đại.