Hàn Quốc: Từ số hóa đến hệ sinh thái logistics thông minh

Chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ sau đại dịch và căng thẳng địa chính trị đang khiến Hàn Quốc phải đẩy nhanh chiến lược phát triển kho vận (logistics) thông minh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Với lợi thế là nền kinh tế định hướng xuất khẩu, phụ thuộc lớn vào thương mại quốc tế, việc tối ưu hóa ngành logistics không chỉ giúp giảm chi phí mà còn quyết định khả năng duy trì vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

* Trung tâm logistics thế hệ mới

Chính phủ Hàn Quốc xác định logistics thông minh là một phần quan trọng trong chương trình chuyển đổi số quốc gia. Mục tiêu chính là chuyển đổi từ mô hình logistics truyền thống sang hệ thống thông minh, nơi dữ liệu được tích hợp theo thời gian thực, cho phép tối ưu hóa vận hành, dự báo nhu cầu và giảm thiểu rủi ro. Bằng việc đầu tư 31 tỷ won giai đoạn 2025–2028 để phát triển công nghệ cảng thông minh, Hàn Quốc hy vọng đây là nền tảng để phát triển các cảng biển và trung tâm logistics thế hệ mới.

Tiêu biểu là cảng Busan – cảng container lớn nhất Hàn Quốc và nằm trong top 10 cảng biển thế giới, được kỳ vọng trở thành trung tâm logistics số hàng đầu Đông Bắc Á. Theo xếp hạng năm 2025, Busan hiện là cảng trung chuyển bận rộn thứ hai thế giới với 14,1 triệu TEU, chỉ sau Singapore (40,197 triệu TEU); đứng trên các cảng lớn như Tanjung Pelepas, Thượng Hải, Tanger Med. Xét về tổng sản lượng, cảng này đạt 24,9 triệu TEU, đứng thứ 7 toàn cầu, duy trì vị trí trong nhóm 10 cảng lớn nhất thế giới nhiều năm liên tiếp.

Một trong những trọng tâm là thiết lập hệ sinh thái logistics dựa trên dữ liệu, bao gồm việc xây dựng nền tảng tích hợp thông tin giữa cảng và hậu phương logistics, đồng thời thúc đẩy chia sẻ dữ liệu giữa các chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Các công nghệ như AI, Internet vạn vật (IoT) và chuỗi khối (blockchain) được triển khai nhằm tối ưu hóa dòng chảy hàng hóa, giảm thời gian chờ và nâng cao hiệu quả vận hành. Việc kết nối dữ liệu theo thời gian thực giữa tàu, cảng và phương tiện vận tải nội địa giúp hình thành một hệ thống logistics liền mạch.

Bên cạnh công nghệ và hạ tầng, Hàn Quốc đặc biệt nhấn mạnh yếu tố con người. Chính sách tập trung vào đào tạo nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực AI, phần mềm và vận hành hệ thống thông minh. Cùng với đó, việc xây dựng cơ chế hỗ trợ đổi mới sáng tạo, bao gồm thử nghiệm công nghệ mới và cải cách thể chế, được coi là điều kiện cần để hệ sinh thái cảng thông minh phát triển bền vững. Các công nghệ tự động hóa như cần cẩu không người lái, xe vận chuyển tự hành (AGV) và hệ thống quản lý cảng dựa trên AI đang được triển khai. Việc ứng dụng công nghệ giúp tăng năng suất xử lý container, giảm thời gian lưu bãi và hạn chế sai sót do con người. Đồng thời, hệ thống dữ liệu tích hợp cho phép các bên liên quan – từ hãng tàu, doanh nghiệp logistics đến cơ quan quản lý – truy cập thông tin theo thời gian thực.

Giai đoạn 2024–2025, tại Cảng Busan, cảng container tự động hoàn toàn đầu tiên đã đi vào vận hành, giúp tăng năng suất khoảng 20% so với mô hình truyền thống. Các ứng dụng AI đã giúp nâng độ đúng giờ của tàu lên gần 80% và tạo thêm hơn 7 triệu USD doanh thu mỗi năm. Các cảng khác như Incheon và Gwangyang cũng đang được nâng cấp theo mô hình tương tự, tạo thành mạng lưới cảng thông minh liên kết.

* "Xanh và bền vững"

Song song với số hóa, yếu tố “xanh hóa” logistics cũng được đặt lên hàng đầu. Hàn Quốc cam kết giảm phát thải carbon và đang triển khai nhiều chính sách nhằm thúc đẩy vận tải thân thiện môi trường. Chính phủ khuyến khích sử dụng tàu chạy bằng LNG và hydrogen; phát triển hệ thống vận tải đa phương thức; đầu tư vào phương tiện điện trong vận tải nội đô. Các cảng thông minh cũng được thiết kế theo hướng giảm phát thải, tối ưu năng lượng và sử dụng nguồn năng lượng tái tạo.

Một điểm nhấn quan trọng là việc phát triển các khu logistics tích hợp phía sau cảng. Các trung tâm logistics thông minh được xây dựng nhằm tăng cường kết nối giữa cảng và các khu công nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả xử lý hàng hóa.

Busan đang xây dựng một hệ thống dữ liệu tích hợp, cho phép chia sẻ thông tin giữa các bên liên quan. Điều này giúp nâng cao tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý chuỗi cung ứng. Đồng thời, các chính sách nhằm thúc đẩy lưu thông dữ liệu và chuẩn hóa công nghệ cũng đang được triển khai, tạo nền tảng cho việc mở rộng hệ sinh thái logistics số.

Một đặc điểm nổi bật trong chính sách của Hàn Quốc là mô hình hợp tác công – tư (PPP). Chính phủ không chỉ đóng vai trò hoạch định chính sách mà còn phối hợp chặt chẽ với doanh nghiệp trong triển khai. Các tập đoàn logistics lớn và doanh nghiệp công nghệ tham gia sâu vào quá trình phát triển hệ thống, từ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa. Điều này giúp rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn, đồng thời tăng tính linh hoạt trong triển khai.

Ở cấp độ quốc tế, Hàn Quốc mở rộng hợp tác logistics với các đối tác như ASEAN, Trung Đông và châu Âu. Việc xuất khẩu mô hình cảng thông minh và giải pháp logistics số đang trở thành một hướng đi mới, góp phần gia tăng giá trị cho ngành dịch vụ.

Hàn Quốc đang định hình lại chính sách kho vận theo hướng lấy công nghệ làm trung tâm, coi logistics là một trụ cột chiến lược của nền kinh tế số. Song song, chính phủ nước này cũng chủ trương phát triển nền tảng logistics số tích hợp kết nối tàu biển, cảng và vận tải nội địa, cho phép tối ưu hóa toàn bộ chuỗi cung ứng. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo, phương tiện tự hành và digital twin được triển khai rộng rãi, với riêng lĩnh vực tàu tự hành đã nhận được đầu tư hơn 160 tỷ won trong giai đoạn 2020–2025.

Với việc tiếp tục đầu tư hàng chục tỷ won để nội địa hóa công nghệ cảng thông minh và tích hợp logistics vào chiến lược công nghệ quốc gia trị giá 6,8 nghìn tỷ won năm 2025, Hàn Quốc đang chuyển từ số hóa logistics sang xây dựng một hệ sinh thái kho vận thông minh mang tính quốc gia và có khả năng cạnh tranh toàn cầu.