Hàng loạt dự án giao thông Hà Nội “chưa thông” mặt bằng

Nhiều công trình giao thông trọng điểm tại Hà Nội đang thi công chậm hoặc đứng trước nguy cơ không đáp ứng tiến độ đề ra. Có dự án đã triển khai nhiều năm nhưng khối lượng xây lắp còn thấp, có tuyến đường phải chờ giải phóng mặt bằng mới có thể tổ chức thi công đồng bộ. Những vướng mắc kéo dài đang đặt ra yêu cầu tháo gỡ cụ thể tại từng công trình, nhất là trong những tháng cuối năm 2026.

*Mặt bằng chưa thông, công trường khó tăng tốc 

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông thành phố Hà Nội (Ban Giao thông), tính đến đầu tháng 11/2026, thành phố có 9 dự án giao thông trọng điểm có nguy cơ không hoàn thành đúng tiến độ chỉ đạo.

Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến giải phóng mặt bằng, di dời hạ tầng kỹ thuật và những khó khăn trong tổ chức thi công; trong đó có các dự án nâng cấp Quốc lộ 6, xây dựng cầu Ngọc Hồi, cầu Vân Phúc, cầu Thượng Cát và một số tuyến đường kết nối quan trọng. 

Nhà thầu thi công hạng mục cầu vượt trên tuyến, khu vực Quốc lộ 6 giao với tuyến đường Vành đai 4. Ảnh: Quốc Khánh - TTXVN

Đáng chú ý, nhiều công trình đã được bố trí nguồn lực, nhà thầu có mặt trên công trường nhưng chưa thể triển khai đồng bộ do mặt bằng được bàn giao không liên tục. Tại một số dự án, công tác thu hồi đất cơ bản hoàn thành nhưng vẫn còn công trình, tài sản chưa di dời, khiến tiến độ thi công chưa đáp ứng yêu cầu.

Một trong những công trình đang được Hà Nội tập trung tháo gỡ là dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 6, đoạn Ba La - Xuân Mai. Tuyến đường dài 21,7 km, quy mô mặt cắt ngang từ 50 đến 60 m, có vai trò kết nối khu vực Hà Đông với các địa bàn phía Tây Nam Thủ đô. 

Tại buổi kiểm tra thực tế dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 6, đoạn Ba La – Xuân Mai ngày 5/11, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng yêu cầu các nhà thầu tập trung nhân lực, máy móc, thiết bị, đẩy nhanh thi công, đặc biệt tại khu vực cầu Mai Lĩnh.

Đây là tuyến đường có lượng phương tiện lớn, kết nối các khu dân cư, cơ sở sản xuất và những tuyến giao thông liên vùng. Việc cải tạo, mở rộng được kỳ vọng nâng cao năng lực lưu thông, giảm áp lực cho tuyến đường hiện hữu. Tuy nhiên, khi công trình chưa hoàn thành, những bất tiện trong quá trình vừa thi công vừa tổ chức giao thông vẫn tiếp diễn. 

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Trương Việt Dũng yêu cầu các nhà thầu tập trung nhân lực, máy móc, thiết bị, tổ chức thi công đồng bộ, đặc biệt tại khu vực cầu Mai Lĩnh. Những khó khăn phát sinh phải được rà soát, giải quyết kịp thời để bảo đảm tiến độ chung. Lãnh đạo thành phố cũng thống nhất điều chỉnh mặt cắt vỉa hè nhằm hạn chế đoạn cắt đê sông Đáy, đồng thời giao phường Yên Nghĩa phối hợp với các địa phương liên quan lập đồ án thiết kế đô thị đối với các công trình dọc tuyến sau khi được cải tạo, mở rộng. 

Cùng với Quốc lộ 6, dự án cải tạo, nâng cấp đường 70, đoạn Hà Đông - Văn Điển - nút giao Tứ Hiệp, đang chịu áp lực lớn về tiến độ giải phóng mặt bằng. Theo Ban Giao thông Hà Nội, công tác giải phóng mặt bằng của dự án liên quan đến 5 phường, xã gồm Hà Đông, Kiến Hưng, Thanh Liệt, Đại Thanh và Thanh Trì. Khối lượng công việc lớn, trong khi việc xác định nguồn gốc đất, lập phương án bồi thường, hỗ trợ và bàn giao mặt bằng cần sự phối hợp của nhiều đơn vị. 

Đối với dự án này, Phó Chủ tịch UBND thành phố Trương Việt Dũng yêu cầu các địa phương hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng trong tháng 12/2026, tạo điều kiện để nhà thầu đẩy nhanh thi công, phấn đấu hoàn thành toàn bộ dự án vào tháng 12/2027.

Đối với những trường hợp còn vướng mắc, chính quyền địa phương phải rà soát cụ thể từng vị trí, từng hồ sơ, xác định rõ nguyên nhân và trách nhiệm giải quyết. Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông thành phố được giao phối hợp với các xã, phường thường xuyên kiểm tra, đôn đốc tiến độ bàn giao đất, đồng thời chuẩn bị nhân lực, thiết bị để triển khai thi công ngay khi có mặt bằng sạch. 

Thực tế tại hai dự án cho thấy, việc giải phóng mặt bằng không đơn thuần là hoàn thành các thủ tục thu hồi đất. Để nhà thầu có thể thi công liên tục, mặt bằng cần được bàn giao theo từng đoạn đủ điều kiện triển khai, đồng thời xử lý xong các công trình, tài sản và hệ thống hạ tầng kỹ thuật liên quan. 

*Không thể chỉ chờ mặt bằng mới đẩy nhanh thi công 

Những khó khăn tại Quốc lộ 6 và đường 70 cũng phản ánh tình trạng chung ở một số dự án giao thông lớn của Hà Nội. Theo báo cáo của Ban Giao thông, dự án đường kết nối cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ với Vành đai 3 đã giải phóng được khoảng 88,6% mặt bằng, còn 3,66 ha chưa bàn giao. Vướng mắc chủ yếu liên quan đến việc xác định nguồn gốc đất do quá trình mua bán, chuyển nhượng qua nhiều chủ sử dụng. 

Trước đó vào ngày 8/8, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng và Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Nguyễn Trọng Đông kiểm tra thực địa dự án. Tại công trường, Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng đánh giá tiến độ triển khai chưa đạt yêu cầu, chỉ đạo các địa phương liên quan, trong đó có xã Thanh Trì và phường Yên Sở, hoàn thành giải phóng mặt bằng còn lại trong tháng 9/2026, phấn đấu hoàn thành dự án vào quý IV/2027. 

Tại dự án đường kết nối cầu Tứ Liên với cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên, khoảng 4,22 ha đất trên địa bàn xã Đông Anh vẫn chưa được giải phóng mặt bằng. Các vị trí còn vướng liên quan đến đất quốc phòng, đất nông nghiệp, tái định cư và khu vực cuối tuyến. Đối với những công trình cầu vượt sông Hồng, khó khăn còn nằm ở các hạng mục hạ tầng kỹ thuật. Dự án cầu Thượng Cát còn 1,701 ha mặt bằng bổ sung tại xã Thiên Lộc, được xác định là vị trí ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ. Cầu Vân Phúc còn 1,48 ha mặt bằng bổ sung và hệ thống điện trung thế, hạ thế chưa di dời tại xã Phúc Thọ. 

Trong khi đó, dự án cầu Ngọc Hồi đã hoàn thành khoảng 99% công tác giải phóng mặt bằng theo kế hoạch nhưng vẫn còn 0,53 ha phía tỉnh Hưng Yên chưa bàn giao, cùng 17 ngôi mộ và một số công trình hạ tầng kỹ thuật cần di chuyển. Những số liệu này cho thấy, tỷ lệ giải phóng mặt bằng cao chưa đồng nghĩa với việc dự án có thể thi công thuận lợi. Đối với công trình cầu, đường dẫn và nút giao, chỉ một vị trí chưa được bàn giao cũng có thể ảnh hưởng đến trình tự triển khai các hạng mục tiếp theo. 

Tuy nhiên, không phải dự án nào thi công chậm cũng do thiếu mặt bằng. Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, dự án đường Tây Thăng Long, đoạn Phạm Văn Đồng - Văn Tiến Dũng, chưa phát sinh thêm sản lượng thi công trong kỳ báo cáo. Giá trị thực hiện vẫn ở mức 245,83 tỷ đồng, trong khi công trình đang tạm dừng để thực hiện thủ tục chấm dứt hợp đồng. Đây là trường hợp cho thấy những vướng mắc về hợp đồng, tổ chức thực hiện cũng có thể khiến công trình đình trệ. Vì vậy, việc tháo gỡ tiến độ cần căn cứ vào nguyên nhân cụ thể của từng dự án, tránh tình trạng mọi khó khăn đều được quy về giải phóng mặt bằng.

Trước những tồn tại trên, Sở Xây dựng Hà Nội kiến nghị UBND thành phố chỉ đạo các địa phương tập trung xác nhận nguồn gốc đất, hoàn thiện phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và bàn giao mặt bằng cho chủ đầu tư. Những trường hợp liên quan đến đất quốc phòng, công trình công cộng và diện tích giải phóng mặt bằng bổ sung cần được ưu tiên xử lý. 

Các đơn vị quản lý hạ tầng kỹ thuật phải phối hợp di dời, hoàn trả công trình điện, cấp nước, viễn thông và các hạng mục liên quan. Đối với những dự án đã có mặt bằng, chủ đầu tư cần đôn đốc nhà thầu bổ sung nhân lực, thiết bị, tổ chức thêm mũi thi công, không để công trường tiếp tục chậm do thiếu sự chủ động. Sở Xây dựng cũng yêu cầu khắc phục những tồn tại về an toàn giao thông và vệ sinh môi trường tại công trường. 

Việc bố trí rào chắn, biển báo, đèn cảnh báo ban đêm, phương án phân luồng và kiểm soát bùn đất từ công trường ra đường công cộng phải được thực hiện đầy đủ, nhất là tại những tuyến đường vừa thi công vừa phục vụ giao thông. Đối với các dự án chậm hoặc có nguy cơ không đáp ứng tiến độ, Sở Xây dựng đề nghị đưa vào diện theo dõi, đôn đốc hằng tuần. Những khó khăn vượt thẩm quyền cần được tổng hợp, báo cáo thành phố để kịp thời chỉ đạo giải quyết. 

Hà Nội đang triển khai nhiều công trình đường vành đai, cầu vượt sông Hồng và tuyến kết nối cửa ngõ nhằm cải thiện mạng lưới giao thông, mở rộng không gian phát triển đô thị. Khi các công trình chậm hoàn thành, hiệu quả kết nối chưa thể phát huy, trong khi áp lực lên những tuyến đường hiện hữu vẫn tiếp tục gia tăng. 

Thời gian còn lại của năm 2026 không nhiều. Với các dự án đang vướng mặt bằng, điều cần thiết là xác định rõ từng diện tích chưa bàn giao, thời hạn giải quyết và trách nhiệm của cơ quan liên quan. Còn tại những công trường đã đủ điều kiện thi công, tiến độ phải được thể hiện bằng khối lượng xây lắp thực tế. Chỉ khi giải quyết đồng thời hai vấn đề này, các dự án giao thông mới có cơ sở đáp ứng những mốc hoàn thành đã đề ra.