Hoàn thiện cơ chế, thúc đẩy phát triển thị trường điện cạnh tranh

Ngày 7/11, Cục Điện lực (Bộ Công Thương) tổ chức Hội thảo kỹ thuật về phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam. Ảnh: Văn Giáp/Bnews/vnanet.vn

Phát biểu khai mạc, ông Trịnh Quốc Vũ – Phó Cục trưởng Cục Điện lực khẳng định, việc hoàn thiện cơ chế thị trường điện là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm minh bạch, hiệu quả và phát triển bền vững. Sau hơn hai thập kỷ cải cách, thị trường điện Việt Nam đã hình thành và phát triển theo hướng cạnh tranh, phù hợp thực tiễn trong nước và tiếp cận xu hướng quốc tế. Đề án hình thành và phát triển thị trường điện lực Việt Nam (Quyết định số 26/2006/QĐ-TTg) đã mở ra quá trình chuyển đổi từ cơ chế độc quyền sang cơ chế cạnh tranh có sự điều tiết của Nhà nước.

Theo ông Trịnh Quốc Vũ, sau hơn 13 năm vận hành, thị trường bán buôn điện cạnh tranh (VWEM) đã mang lại nhiều kết quả tích cực: cơ chế vận hành ngày càng minh bạch, giá điện dần phản ánh đúng quy luật cung – cầu, khuyến khích các đơn vị phát điện nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Hệ thống điện quốc gia được vận hành an toàn, ổn định, góp phần hình thành môi trường cạnh tranh lành mạnh và củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng toàn cầu, ông Vũ nhấn mạnh yêu cầu tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế vận hành và điều tiết giá điện, phù hợp với định hướng tại Luật Điện lực (sửa đổi năm 2024) và các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội, Chính phủ, hướng tới thị trường bán lẻ điện cạnh tranh hoàn chỉnh, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và phát triển bền vững.

Phó Cục trưởng Cục Điện lực cho biết, đơn vị đang phối hợp với Đại sứ quán Australia tại Việt Nam cùng các chuyên gia trong và ngoài nước đánh giá toàn diện quá trình triển khai thị trường điện, làm rõ kết quả, hạn chế và đề xuất lộ trình phát triển giai đoạn tới. Hội thảo được xem là diễn đàn quan trọng để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và chuyên gia trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đồng thời đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn, hướng tới thị trường điện minh bạch, công bằng, vận hành hiệu quả.

Cục Điện lực cam kết tiếp thu nghiêm túc các ý kiến đóng góp, tham mưu cho Bộ Công Thương và Chính phủ một lộ trình phát triển thị trường điện Việt Nam thực chất, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu tăng trưởng kinh tế bền vững.

Theo Cục Điện lực (Bộ Công Thương), đơn vị đang hoàn thiện Đề án lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh thay thế Quyết định số 63/2013/QĐ-TTg. Dự kiến, thị trường bán buôn điện cạnh tranh sẽ vận hành toàn diện từ 1/7/2026, còn thị trường bán lẻ điện cạnh tranh (VREM) sẽ triển khai từ 1/1/2027. Lộ trình này bám sát định hướng tại Nghị quyết 70-NQ/TW và Nghị quyết 328/NQ-CP, bảo đảm nguyên tắc minh bạch, bình đẳng, tách bạch rõ chức năng quản lý nhà nước với hoạt động sản xuất – kinh doanh, loại bỏ cơ chế bù chéo và từng bước áp dụng giá điện theo cơ chế thị trường.

Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cho biết, đến giữa năm 2025 đã có 118 nhà máy điện trực tiếp tham gia chào giá, với tổng công suất 34.080 MW, tăng gần 3,8 lần so với thời điểm khởi đầu. Việc rút ngắn chu kỳ giao dịch từ 60 xuống 30 phút giúp phản ánh sát hơn diễn biến cung – cầu điện năng, nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống. Tuy nhiên, tỷ trọng nguồn tham gia thị trường còn thấp (khoảng 38%), trong khi thị trường dịch vụ phụ trợ chưa triển khai theo cơ chế cạnh tranh.

Chương trình Đối tác năng lượng Việt Nam – Đan Mạch (P4G/P4I) đánh giá Việt Nam đã đạt nhiều tiến bộ trong vận hành thị trường điện, song cần sớm hoàn thiện khung pháp lý, cơ chế vận hành và thúc đẩy các hợp đồng mua bán điện song phương (DPPA), mở rộng ứng dụng công nghệ số và tự động hóa trong vận hành hệ thống, nhằm nâng cao tính minh bạch, ổn định và thu hút đầu tư cho ngành năng lượng trong bối cảnh chuyển dịch xanh.

Việc phát triển thị trường điện cạnh tranh không chỉ là yêu cầu tất yếu trong quá trình cải cách ngành điện, mà còn là bước đi chiến lược để bảo đảm an ninh năng lượng, thu hút đầu tư và thúc đẩy tăng trưởng xanh. Với sự chỉ đạo của Bộ Công Thương, nỗ lực của Cục Điện lực và sự đồng hành của các đối tác quốc tế, lộ trình hoàn thiện thị trường điện Việt Nam đang đi đúng hướng - minh bạch, công bằng và bền vững./.

Văn Giáp