Hoàn thiện khung hỗ trợ lãi suất 2% cho dự án xanh

Dự thảo Nghị định về hỗ trợ lãi suất 2% cho doanh nghiệp, hộ kinh doanh và cá nhân vay vốn thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn, áp dụng tiêu chuẩn ESG (môi trường, xã hội và quản trị) đang bước vào giai đoạn hoàn thiện sau khi Ngân hàng Nhà nước (NHNN) tiếp nhận ý kiến của 56 bộ, ngành, địa phương và tổ chức tín dụng.

Những góp ý tập trung vào bốn nhóm vấn đề cốt lõi bao gồm: mức hỗ trợ lãi suất; tiêu chí và thẩm quyền xác nhận dự án xanh; quy trình phân bổ ngân sách; cơ chế giám sát và thu hồi. Đây đều là những nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến tính khả thi, hiệu quả và mức độ hấp thụ chính sách trong thực tiễn.

Gỡ nút thắt về tiêu chuẩn và lãi suất

Tại bản tổng hợp tiếp thu, giải trình ý kiến góp ý đối với Dự thảo Nghị định do NHNN công bố, một trong những kiến nghị đáng chú ý đến từ Hiệp hội Ngân hàng, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank), Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (Agribank), Ngân hàng TMCP Quân đội (MB) và một số địa phương, là đề nghị tăng mức hỗ trợ lãi suất đối với các dự án đạt chứng nhận xanh quốc tế. Lập luận đưa ra là nhóm dự án này thường có tiêu chuẩn môi trường, xã hội và quản trị khắt khe hơn, chi phí đầu tư lớn hơn, thời gian thu hồi vốn dài. Do đó, mức 2% hiện tại có thể chưa tạo được sức bật đủ mạnh.

Tuy nhiên, NHNN khẳng định không có cơ sở tiếp thu, bởi mức 2% đã được Quốc hội quy định tại Nghị quyết 198/2025/QH15 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, được xác lập trên nền cân đối ngân sách và khả năng thực thi. Hỗ trợ vượt khung sẽ kéo theo rủi ro tài khóa, gây mất đồng bộ trong hệ thống chính sách.

Việc giữ nguyên mức 2% cũng phù hợp với thực tế mặt bằng lãi suất giảm mạnh trong thời gian qua, khi lãi suất cho vay bình quân chỉ còn từ 6,5 đến 8,9%. Mức hỗ trợ 2% vì thế vẫn có ý nghĩa đáng kể đối với doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm cân đối ngân sách, ổn định vĩ mô và kỷ luật tài chính quốc gia.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến từ các bộ, ngành và địa phương, trong đó nổi bật là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND TP. Hồ Chí Minh, UBND Đồng Nai cho rằng, dự thảo cần làm rõ cơ quan có thẩm quyền xác nhận dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng ESG. Bối cảnh hiện nay cho thấy hệ thống tiêu chí xanh còn đang hoàn thiện, trong khi danh mục dự án xanh được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố theo định kỳ 6 tháng/lần.

Nhằm tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một cách, gây ách tắc khi triển khai, NHNN đề xuất giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì trình Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định hướng dẫn xác nhận, thu hồi xác nhận dự án xanh, bảo đảm thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Đây là bước điều chỉnh mang tính nền tảng. Chính sách hỗ trợ lãi suất chỉ phát huy tác dụng khi đối tượng thụ hưởng được xác định chính xác, minh bạch và có trách nhiệm giải trình.

Song song với văn bản xác nhận, dự thảo Nghị định yêu cầu dự án xanh phải nằm trong danh sách được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố 6 tháng/lần. Một số ngân hàng và doanh nghiệp cho rằng điều này có thể khiến doanh nghiệp phải chờ đợi quá lâu để được đưa vào danh sách, dẫn đến chậm trễ trong hưởng hỗ trợ.

Tuy nhiên, NHNN cho rằng việc duy trì danh sách là cần thiết để bảo đảm tính công khai, minh bạch, hỗ trợ công tác thanh tra, kiểm tra sau này và tránh nguy cơ hỗ trợ nhầm lẫn hoặc bị lợi dụng.

Theo đó, NHNN đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu trữ danh sách theo từng thời điểm công bố, giúp các cơ quan có thể đối chiếu thời điểm dự án đủ điều kiện mà không bị ảnh hưởng bởi các thay đổi cập nhật sau này. Đây là giải pháp cân bằng giữa quản lý rủi ro ngân sách và thuận lợi hóa quá trình xác nhận.

Thống nhất quy trình

Một trong những góp ý then chốt đến từ Bộ Tài chính, cơ quan chịu trách nhiệm bố trí nguồn ngân sách cho chính sách hỗ trợ. Bộ đề nghị quy định rõ trách nhiệm của ngân hàng thương mại trong việc cung cấp dữ liệu gồm dư nợ, số tiền lãi dự kiến hỗ trợ và danh sách dự án đủ điều kiện ngay từ giai đoạn lập dự toán. Điều này nhằm bảo đảm UBND tỉnh có số liệu chính xác để xây dựng dự toán chi hỗ trợ lãi suất hàng năm.

Ở chiều ngược lại, UBND TP. Hồ Chí Minh, UBND Đồng Nai yêu cầu Bộ Tài chính chủ trì hướng dẫn quy trình lập - thực hiện - quyết toán hỗ trợ lãi suất, tránh tình trạng mỗi địa phương triển khai theo một cách, gây khó khăn cho ngân hàng và doanh nghiệp.

Tiếp thu các ý kiến này, NHNN đã xây dựng hai phương án là giao Bộ Tài chính hướng dẫn chi tiết toàn bộ quy trình hoặc quy định trực tiếp trong Nghị định và để UBND tỉnh ban hành văn bản hướng dẫn nội bộ.

Dù theo phương án nào, vấn đề quan trọng nhất vẫn là sự đồng bộ, minh bạch và nhất quán trên toàn quốc, tránh tình trạng chính sách tốt nhưng triển khai khó, dẫn đến tỷ lệ giải ngân thấp, bài học đã từng xảy ra với các chương trình hỗ trợ sau đại dịch.

Liên quan đế cơ chế thu hồi và xử lý vi phạm, các ý kiến từ Bộ Tư pháp, ngân hàng thương mại nhấn mạnh cần quy định rõ các tình huống phải dừng hỗ trợ và thu hồi tiền hỗ trợ lãi suất, đặc biệt là khi khách hàng sử dụng vốn sai mục đích, không còn duy trì tiêu chí xanh hoặc có hành vi gian lận.

NHNN đã tiếp thu và sửa đổi theo hướng thu hồi toàn bộ số tiền đã hỗ trợ cho tất cả các kỳ, thay vì chỉ thu hồi phần kỳ vi phạm; đồng thời yêu cầu ngân hàng thương mại báo cáo ngay cho UBND tỉnh khi có dấu hiệu sai phạm. Cơ chế này phù hợp với nguyên tắc không để chính sách bị lợi dụng, bảo đảm kỷ luật trong thực thi.

Về thời gian hỗ trợ, một số đơn vị đề xuất quy định một mức thời gian hỗ trợ tối đa để đảm bảo tính đồng nhất. Tuy nhiên, NHNN cho rằng việc này có thể dẫn đến tình trạng mỗi địa phương hoặc ngân hàng tự linh hoạt áp dụng, tạo ra sự không công bằng giữa các khách hàng và giữa các vùng miền.

Theo đó, dự thảo giữ nguyên quy định về thời gian hỗ trợ bám theo thời hạn cho vay thực tế và trong khung thời gian triển khai chính sách được phê duyệt. Việc giữ nguyên quy định này nhằm tránh tạo cơ chế “xin – cho”, đồng thời bảo đảm tính nhất quán và minh bạch trong quá trình thực thi.

Dự thảo Nghị định hỗ trợ lãi suất 2% cho dự án xanh là một chính sách quan trọng, cụ thể hóa định hướng phát triển bền vững và thúc đẩy kinh tế tư nhân theo Nghị quyết 198/2025/QH15.

Tầm quan trọng của chính sách hỗ trợ lãi suất 2% cho dự án xanh không chỉ được thể hiện qua quá trình lấy ý kiến rộng rãi, mà còn được khẳng định qua chỉ đạo trực tiếp của Thủ tướng Chính phủ.

Theo Thông báo số 611/TB-VPCP ngày 11/11/2025 về kết luận của Thủ tướng Phạm Minh Chính, Trưởng Ban Chỉ đạo quốc gia triển khai Nghị quyết 68-NQ/TW, Thủ tướng yêu cầu NHNN trong tháng 11 phải trình Chính phủ Nghị định hướng dẫn chính sách hỗ trợ lãi suất 2% cho doanh nghiệp vay vốn thực hiện dự án xanh, dự án tuần hoàn và áp dụng ESG thông qua các ngân hàng thương mại.

Chỉ đạo này cho thấy Chính phủ đặt ưu tiên cao đối với chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh, coi đây là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn 2025-2030 nhằm hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân.