Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách: Giải quyết vấn đề của thực tiễn, mở đường cho phát triển

Không chỉ là bước chuẩn bị quan trọng cho một kỳ họp có khối lượng công việc lớn, Hội nghị còn cho thấy rõ hơn quan điểm xuyên suốt cho công tác lập pháp của nhiệm kỳ này, đó là: Quốc hội làm luật để giải quyết vấn đề của thực tiễn, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực và mở đường cho phát triển.

*Làm nhanh, chắc, bảo đảm tính hệ thống 

Hội nghị diễn ra trong thời điểm công tác lập pháp đứng trước yêu cầu rất cao cả về tiến độ và chất lượng. Năm 2026 là năm đầu tiên triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; hàng loạt chủ trương lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, hội nhập quốc tế, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đang được khẩn trương thể chế hóa.

Riêng Kỳ họp thứ 2, Quốc hội dự kiến xem xét khoảng 45 dự án luật, nghị quyết quy phạm pháp luật, trong đó nhiều dự án có phạm vi điều chỉnh rộng, tác động trực tiếp đến tổ chức bộ máy, môi trường đầu tư, sản xuất, kinh doanh và quyền, lợi ích của người dân, doanh nghiệp. 

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ Khoá XVI. Ảnh: Doãn Tấn – TTXVN

Trong bối cảnh đó, yêu cầu được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đặt ra là rất rõ: Khối lượng lớn, thời gian gấp nhưng chất lượng không được phép giảm; càng làm nhanh càng phải chắc, càng sửa nhiều luật càng phải bảo đảm tính hệ thống, càng phân cấp, phân quyền mạnh càng phải rõ trách nhiệm và kiểm soát quyền lực. 

Nhìn lại các phiên thảo luận trong 2 ngày qua có thể thấy yêu cầu này đã được các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách thực hiện nghiêm khi xem xét kỹ từ tính đúng đắn, phù hợp thực tiễn của từng chính sách; tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất của hệ thống pháp luật đến phân định thẩm quyền, nguồn lực thực hiện và các quy định chuyển tiếp. 

Cho ý kiến về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, các đại biểu đánh giá, dự thảo Luật có nhiều đổi mới, chuyển từ tư duy chủ yếu là hỗ trợ sang tư duy phát triển doanh nghiệp; chú trọng hơn đến đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, tham gia vào chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước. 

Về chính sách thuế (Điều 9), dự thảo Luật quy định doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ được áp dụng mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp thấp hơn mức thuế suất thông thường. Doanh nghiệp nhỏ và vừa được miễn thuế thu nhập doanh nghiệp trong 3 năm kể từ khi được cấp giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu. 

Nhất trí với việc hỗ trợ doanh nghiệp trong giai đoạn đầu khởi sự rất khó khăn, gian nan, tuy nhiên đại biểu Trần Văn Lâm (Bắc Ninh) đề nghị xem xét lại thời điểm bắt đầu tính miễn thuế.

Theo đại biểu, những năm đầu thường là thời gian doanh nghiệp đầu tư nhà xưởng, mua sắm thiết bị, tuyển dụng lao động, tìm kiếm khách hàng, xây dựng thị trường. Không ít doanh nghiệp chưa có lãi, lãi rất thấp, thậm chí lỗ. Nếu thời gian miễn thuế tính từ ngày đăng ký thì thời gian ưu đãi có thể trôi qua, trong khi doanh nghiệp chưa phát sinh số thuế phải nộp, tức là chưa có lãi thì đã hết thời hạn được miễn giảm thuế.

Do đó, chính sách ưu đãi này không đi vào thực tế đối với rất nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp nhỏ và vừa lần đầu đăng ký. Vì vậy, đại biểu đề nghị kéo dài thời gian miễn thuế từ năm đầu tiên doanh nghiệp có thu nhập chịu thuế chứ không phải từ năm đầu tiên đăng ký, tức là kể từ khi doanh nghiệp bắt đầu phát sinh thuế phải nộp là thời điểm chính sách bắt đầu có hiệu lực và kéo dài 3 năm. Quy định như vậy sẽ thực tế hơn và hiệu quả chính sách sẽ tốt hơn. 

Yêu cầu “thống nhất trong hệ thống” đã được các đại biểu chỉ rõ khi cho ý kiến dự án Luật An ninh dữ liệu. 

Theo đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Phòng), hiện nay, hoạt động liên quan đến dữ liệu đã chịu sự điều chỉnh của Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và các luật chuyên ngành khác. Khi đó, cùng một hệ thống, cùng một hoạt động xử lý hoặc chuyển dữ liệu thì có thể phải đáp ứng rất nhiều yêu cầu về hồ sơ, đánh giá về biện pháp kỹ thuật và về nhân sự. 

Từ thực tế này, đại biểu đề nghị xác định rõ những thủ tục thực sự cần thiết và xử lý dứt điểm nguy cơ chồng chéo với pháp luật hiện hành. Theo đó, cần lập danh mục đầy đủ từng thủ tục cụ thể dự kiến phát sinh từ dự thảo Luật và nghị định; nêu rõ căn cứ, đối tượng, thành phần hồ sơ, thời hạn, số lần thực hiện và chi phí tuân thủ.

Đồng thời, đối chiếu từng thủ tục đó với thủ tục đang có theo Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng và Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Nội dung nào trùng thì dùng chung một lần đánh giá, một bộ hồ sơ và một kết quả có giá trị sử dụng cho các cơ quan liên quan. Đại biểu cũng yêu cầu thể hiện ngay trong Luật nguyên tắc có tính ràng buộc là không yêu cầu tổ chức, cá nhân lặp lại việc thẩm định, chứng nhận hoặc cung cấp thông tin đối với cùng một đối tượng, cùng một nội dung đã được cơ quan có thẩm quyền xác nhận. 

*Nhìn từng quy định từ phía thực thi 

Một điểm đáng chú ý là nhiều nội dung được xem xét tại Hội nghị không chỉ từ góc độ quản lý nhà nước mà còn từ tác động trực tiếp đối với người dân, doanh nghiệp. 

Thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, nhiều đại biểu đề nghị hoàn thiện cơ chế giá điện theo hướng minh bạch, kiểm soát chặt chẽ chi phí, phân bổ hợp lý rủi ro và bảo đảm quyền lợi của người sử dụng điện. 

Quang cảnh Hội nghị Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách thảo luận về nhóm dự án thuộc lĩnh vực văn hóa, xã hội. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Về nguyên tắc hình thành giá điện và kiểm soát tác động của cơ chế giá mới, một số đại biểu cho rằng, cần làm rõ chi phí nào được coi là hợp lý để thu hồi, rủi ro nào thuộc trách nhiệm của nhà đầu tư và trường hợp nào chi phí được chuyển vào giá điện mà người dân, doanh nghiệp phải trả.

Đối với quy định về lộ trình áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi điều kiện kỹ thuật cho phép cũng như lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện, các đại biểu đề nghị đánh giá tác động tổng hợp của các cơ chế giá dự kiến thay vì xem xét riêng từng cơ chế.

Khi áp dụng giá điện theo giờ, cần bảo đảm hệ thống đo đếm chính xác, người sử dụng có thể kiểm tra số liệu và hóa đơn, được cung cấp đầy đủ thông tin trước khi thực hiện; có phương án đối với những nhóm hộ dễ bị ảnh hưởng. Lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện cũng cần "đi cùng", đánh giá rõ những nhóm chịu tác động tăng chi phí và các giải pháp an sinh phù hợp.

Đóng góp ý kiến vào dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Mai Thị Phương Hoa cho rằng, việc tăng mức tiền xử phạt là khá cao so với khả năng tài chính và khả năng chi trả của nhiều cá nhân, doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay. Theo đó, dự thảo Luật quy định mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính là 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và 3 tỷ đồng đối với tổ chức. 

Do đó, đại biểu đề nghị cân nhắc, đánh giá kỹ lưỡng nhiều mặt về mức xử phạt vi phạm hành chính, mức phạt tiền tối đa để vừa bảo đảm tính nghiêm minh của pháp luật, vừa không ảnh hưởng quá nhiều đến đời sống, sản xuất kinh doanh của người dân, doanh nghiệp. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, Nhà nước đang thực hiện một loạt các biện pháp nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế hai con số. 

Những người lao động làm việc trên nền tảng số đang trở thành một nhóm có xu hướng phổ biến trên thị trường lao động và ngày càng đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, hiện nay hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội và nhiều quy định về tiêu chuẩn lao động, an sinh xã hội khác chưa kịp thời điều chỉnh nhóm lao động này. Do vậy việc Chính phủ đề xuất bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc được nhiều đại biểu Quốc hội đánh giá cao. 

Tuy nhiên, các đại biểu chỉ rõ, các quy định mang tính nguyên tắc như trong dự thảo Luật chưa bảo đảm tính khả thi. Bởi khi xuất hiện một hình thái lao động mới thì tất cả những quan hệ về thu, chi, đóng, hưởng, cơ chế tạo lập quỹ phải được nghiên cứu, đánh giá tác động kỹ và hình thành những cơ chế pháp lý mới, khác với các cơ chế pháp lý truyền thống về tham gia bảo hiểm xã hội.

Vì vậy, cần đánh giá tác động kỹ lưỡng, nghiên cứu kỹ nhóm đối tượng này và thực hiện đúng quy định Điều 34 Hiến pháp là công dân có quyền được bảo đảm an sinh xã hội, không phân biệt người lao động tham gia quan hệ lao động hay không có quan hệ lao động. 

Từ chính sách thuế đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, bảo đảm an ninh dữ liệu, cơ chế giá điện, xử lý chất thải, xử phạt hành chính đến mở rộng bảo hiểm xã hội cho người lao động làm việc trên nền tảng số, điểm chung trong các phiên thảo luận là các đại biểu không chỉ xem xét một điều khoản riêng lẻ mà đặt chính sách trong mối liên hệ với toàn bộ hệ thống pháp luật và điều kiện thực tế để triển khai. Hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách đầu tiên của nhiệm kỳ đã cho thấy vai trò “bộ lọc chất lượng” trước khi trình Quốc hội quyết định. 

Công tác lập pháp không được đo bằng số lượng văn bản được ban hành. Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, thước đo cuối cùng không phải là thông qua được bao nhiêu luật mà là: Sau khi luật được ban hành, bộ máy có vận hành tốt hơn không; người dân, doanh nghiệp có thuận lợi hơn không; nguồn lực xã hội có được giải phóng không; năng lực quản trị quốc gia có được nâng lên không? 

Hội nghị đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất vì thế không chỉ là bước chuẩn bị cho Kỳ họp thứ 2 mà quan trọng hơn là góp phần định hình ngay từ đầu nhiệm kỳ một phương thức lập pháp chủ động, chuyên nghiệp và thực chất hơn - nơi tiến độ phải đi cùng chất lượng, phân quyền phải đi cùng trách nhiệm, cải cách phải gắn với giảm chi phí tuân thủ và mỗi đạo luật phải được kiểm nghiệm bằng khả năng giải quyết những vấn đề cụ thể của cuộc sống.