Hồi sinh vùng đất ngập nước: Trách nhiệm và kỳ vọng Đồng Tháp

Vì vậy, tỉnh đang tích cực triển khai nhiều giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học ở các vùng đất ngập nước và bước đầu đạt những kết quả tích cực.

Bảo vệ hệ sinh thái đất ngập nước

Toàn tỉnh Đồng Tháp có diện tích rừng hơn 8.000ha với các khu vực có hệ sinh thái đất ngập nước là Vườn Quốc gia Tràm Chim, Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười, Khu di tích Xẻo Quýt, Khu di tích Gò Tháp và Rừng tràm Gáo Giồng. Nằm giữa vùng Đồng Tháp Mười, Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười (ở xã Tân Phước 2, tỉnh Đồng Tháp) đang tích cực triển khai thực hiện nhiều giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ hệ sinh thái đất ngập nước.

Ông Lê Nguyễn Đức Tài, Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý rừng phòng hộ và Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười cho biết, khu bảo tồn rộng hơn 106 ha. Khu bảo tồn chú trọng xây dựng và triển khai thực hiện công tác phòng chống cháy rừng; tổ chức trồng thêm rừng tràm và cây bản địa để phủ xanh đất trống, tạo nơi trú đậu cho các loài chim nước, nơi ở an toàn đàn chim sinh sản; tạo môi trường kiếm ăn cho một số loài chim ăn trái cây, ăn các côn trùng nhỏ. Cùng với đó, quản lý mực nước hợp lý để hệ sinh thái phát triển; thả cá để phát triển nguồn thủy sản, tạo thêm thức ăn cho các loài chim nước.

Khu bảo tồn này với hệ sinh thái đất ngập nước chua phèn mang nét đặc trưng của vùng Đồng Tháp Mười. Với sự quan tâm bảo tồn đa dạng sinh học, khu bảo tồn có khoảng 70 loài thực vật bản địa như cà na, trâm gối, gáo vàng, bình bát, súng ma, bàng, năng… và hơn 55 ha rừng tràm (nơi trú ngụ cho đàn chim sinh sản). Về động vật bản địa, có khoảng 36 loài chim với trên 10.000 cá thể về trú ngụ và sinh sản tại khu bảo tồn, một số loài chim quý hiếm như điên điển, giang sen, già đãi, cò ốc. Ngoài ra, lớp bò sát có 28 loài, nổi bật là rắn hổ đất, cua đinh…

Còn tại Vườn Quốc gia Tràm Chim, ông Nguyễn Hoàng Minh Hải, đại diện Trung tâm Bảo tồn và Phát triển Vườn Quốc gia Tràm Chim cho hay, vườn chủ động giữ mực nước cao quanh năm tại các phân khu nhằm phục vụ phòng, chống cháy rừng nhưng lại gây ra tình trạng "nước tù", ô nhiễm hữu cơ cao, lượng oxy hòa tan trong nước thấp, ảnh hưởng đến thủy sản và thực vật. Vườn không tiến hành đốt cỏ chủ động trong thời gian dài; rừng tràm đổ ngã nhiều, thực bì tích tụ dày; các loài thực vật ngoại lai xâm hại, phát triển mạnh. Đặc biệt, năng kim (thức ăn chính của sếu đầu đỏ) không phát triển.

Trước tình hình này, những năm gần đây, Vườn Quốc gia Tràm Chim triển khai nhiều giải pháp phục hồi hệ sinh thái đất ngập nước. Từ năm 2024 - 2026, Vườn tổ chức đốt cỏ chủ động nhiều lần với tổng diện tích khoảng 1.000 ha để giải quyết lớp thực bì; cày xới đất; tiêu diệt các loài thực vật ngoại lai xâm hại; kiểm soát độ pH của đất… nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho năng kim phát triển. Nổi bật là trong 3 năm qua, Vườn Quốc gia Tràm Chim tiến hành quản lý và điều tiết mực nước hợp lý theo từng mùa, không giữ mực nước cao quanh năm trong vườn. Đây được xem là yếu tố then chốt giúp hệ sinh thái động vật, thực vật nơi đây dần phục hồi, phát triển.

Vườn Quốc gia Tràm Chim có tổng diện tích hơn 7.313 ha, được quốc tế công nhận là khu Ramsar thứ 4 của Việt Nam và là khu Ramsar thứ 2.000 của thế giới. Qua thống kê của ngành chức năng, Vườn Quốc gia Tràm Chim có khoảng 225 loài chim (chiếm 1/4 tổng số loài chim Việt Nam), trong đó, 21 loài nguy cấp, quý hiếm ưu tiên bảo vệ, đặc biệt từng ghi nhận sự xuất hiện của sếu đầu đỏ. Vườn Quốc gia Tràm Chim có 77 loài cá; 139 loài thực vật bậc cao; 44 loài bò sát, lưỡng cư (8 loài nguy cấp).

Đa dạng sinh học là tài sản vô giá

Theo UBND tỉnh Đồng Tháp, công tác bảo tồn đa dạng sinh học thời gian qua đạt những kết quả tích cực nhưng vẫn còn những tồn tại hạn chế. Tình trạng cháy rừng vẫn xảy ra trong mùa khô, trong 4 năm qua, xảy ra 20 vụ cháy rừng với 67,47 ha (rừng 33,7 ha, đồng cỏ và đất trống 33,77 ha); hạ tầng, thiết bị phòng cháy, chữa cháy rừng chưa đáp ứng kịp thời ứng phó. Nguồn tài chính phục vụ bảo tồn đa dạng sinh học còn hạn hẹp, chủ yếu từ kinh phí sự nghiệp môi trường; thiếu cán bộ chuyên trách về đa dạng sinh học, đa số là kiêm nhiệm; cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học chưa được cập nhật thường xuyên và thiếu hệ thống hóa.

UBND tỉnh Đồng Tháp xác định, đa dạng sinh học là tài sản vô giá của quốc gia và của Đồng Tháp, là nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững; bảo tồn đa dạng sinh học là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị và cộng đồng. Công tác bảo tồn phải gắn liền với sử dụng bền vững, tạo sinh kế cho cộng đồng vùng đệm thông qua du lịch sinh thái, chi trả dịch vụ hệ sinh thái và các mô hình nông nghiệp thân thiện môi trường. Đồng Tháp ưu tiên bảo tồn hệ sinh thái đất ngập nước đặc thù vùng Đồng Tháp Mười; đẩy mạnh xã hội hóa, huy động nguồn lực, tăng cường hợp tác liên tỉnh, liên vùng trong bảo tồn đa dạng sinh học; duy trì và nâng cao hiệu quả quản lý các khu đất ngập nước như Vườn Quốc gia Tràm Chim, Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười…

Phó Giám đốc phụ trách Ban Quản lý rừng phòng hộ và Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười Lê Nguyễn Đức Tài cho biết thêm, thời gian tới, đơn vị tiếp tục tăng cường công tác tuần tra quản lý bảo vệ rừng để tạo môi trường an toàn cho các loài chim về trú ngụ và sinh sản. Đơn vị phối hợp với Công an xã Tân Phước 2, Hạt kiểm lâm khu vực 3 tuần tra, ngăn chặn các đối tượng đặt bẫy bắt chim hoang dã trái phép khi chúng kiếm ăn trên vùng đệm; tuyên truyền trong nhân dân nâng cao nhận thức bảo vệ rừng, bảo vệ động vật hoang dã, cùng tham gia bảo vệ môi trường sinh thái, tài nguyên rừng. Dự án mở rộng Khu bảo tồn sinh thái Đồng Tháp Mười đang triển khai thực hiện, mở rộng không gian phát triển cho các loài động vật, thực vật thêm 60 ha.

Cùng với đó, tỉnh Đồng Tháp đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, công nghệ sinh học và công nghệ số (GIS, viễn thám, cơ sở dữ liệu) trong quản lý và giám sát đa dạng sinh học; điều tra, kiểm kê, quan trắc và xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học; tăng cường bảo tồn, phục hồi hệ sinh thái. Tỉnh quan tâm bảo tồn và phục hồi loài hoang dã nguy cấp (cá chài, cá dứa, mèo rừng…); kiểm soát sinh vật ngoại lai xâm hại; bảo tồn nguồn gen, nhất là các nguồn gen đặc hữu quý hiếm của địa phương (lúa ma, xoài cát Hòa Lộc, quýt hồng, giống tre bản địa); phát triển du lịch sinh thái gắn bảo tồn và sinh kế cộng đồng.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp Nguyễn Phước Thiện, tỉnh đã ban hành Kế hoạch hành động về đa dạng sinh học giai đoạn 2026 - 2030. Đồng Tháp đang hướng tới mục tiêu tăng cường bảo tồn, phục hồi và sử dụng bền vững đa dạng sinh học; duy trì và phát triển các hệ sinh thái tự nhiên đặc trưng; bảo vệ các loài nguy cấp, quý hiếm, đặc biệt là sếu đầu đỏ và hệ sinh thái đất ngập nước Ramsar Tràm Chim; góp phần thực hiện Chiến lược Quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030 và các cam kết quốc tế của Việt Nam.