Hợp tác công tư mở đường cho nông nghiệp Việt hội nhập thị trường carbon quốc tế

Đây là nhận định của các chuyên gia tại Hội nghị Thường niên PSAV 2025 với chủ đề: “Thúc đẩy đối tác công tư trong các chuỗi giá trị nông nghiệp phát thải thấp và hội nhập thị trường carbon” do Văn phòng Đối tác Phát triển bền vững nông nghiệp Việt Nam (PSAV), Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ngày 11/12.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung nhấn mạnh, nông nghiệp tiếp tục giữ vai trò trụ cột đối với an ninh lương thực quốc gia, sinh kế của hơn 60% dân số nông thôn và đóng góp trên 15% GDP. Mặc dù năm 2025 được dự báo nhiều biến động, ngành nông nghiệp vẫn duy trì tăng trưởng tích cực: Giá trị gia tăng toàn ngành quý III/2025 tăng 3,74%; kim ngạch xuất khẩu nông lâm thuỷ sản 11 tháng đạt 64,01 tỷ USD, tăng 12,6% so với cùng kỳ 2024.

Tuy nhiên, ngành nông nghiệp cũng đối mặt với không ít thách thức từ biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, và quy mô sản xuất nhỏ lẻ của hơn 9,2 triệu hộ nông dân. Đáng chú ý, nông nghiệp hiện là lĩnh vực phát thải lớn, với 116,5 triệu tấn CO₂tđ (tương đương với CO₂) vào năm 2020, trong đó riêng trồng trọt chiếm gần 80%.

Theo Thứ trưởng Hoàng Trung, Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách chiến lược nhằm hiện thực hóa cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, bao gồm Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, Chiến lược Tăng trưởng xanh, Nghị định về giảm phát thải khí nhà kính và thị trường carbon, cùng Kế hoạch thực hiện Thỏa thuận Paris.

Ở lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, hợp tác công tư đang trở thành một cơ chế quan trọng nhằm kết nối hiệp hội, doanh nghiệp và cơ quan quản lý, hình thành diễn đàn phối hợp nguồn lực, cùng tham gia xây dựng chiến lược phát triển nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản theo hướng bền vững.

Cơ chế hợp tác công tư hiện đã được triển khai thường xuyên với 8 nhóm đối tác ở các ngành hàng như rau quả, lúa, cà phê, gia vị, thủy sản, chăn nuôi,… Qua đó, nhiều mô hình đã được xây dựng, vận hành hiệu quả và sẽ được mở rộng thông qua hệ thống khuyến nông để thu hút thêm nông dân, gia tăng sản phẩm chất lượng. Các nhóm đối tác tập trung vào ba lĩnh vực chính là đào tạo, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi số cho người dân; truyền thông trực tiếp tại địa bàn sản xuất; thúc đẩy sản xuất theo hướng giảm phát thải. Bộ Nông nghiệp và Môi trường yêu cầu các nhóm bám sát mục tiêu giảm phát thải theo đề án đã ban hành, chọn chủ đề trọng tâm từng năm để tránh dàn trải.

Thông tin sâu hơn về các chuỗi hợp tác công tư hướng tới phát triển nông nghiệp bền vững, Tiến sĩ Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế , Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Giám đốc Ban thư ký PSAV cho biết: Năm 2025 ghi nhận nhiều kết quả nổi bật trong thúc đẩy mô hình canh tác bền vững, nâng cao chất lượng nông sản và hỗ trợ nông dân tham gia chuỗi giá trị.

Ngành cà phê tiếp tục là điểm sáng với chương trình Nescafé Plan và các dự án eCoffee, giúp cung ứng hơn 86,5 triệu cây giống kháng bệnh, tập huấn 355.000 lượt nông dân, trong đó 35% là phụ nữ. Việc áp dụng kỹ thuật mới giúp giảm 40–60% lượng nước tưới, giảm 20% hóa chất, đồng thời tăng thu nhập cho nông dân từ 30 –100% so với sản xuất truyền thống.

Ngành lúa gạo hiện đang triển khai các mô hình canh tác giảm phát thải tại các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, gắn với đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao. Khoảng 5.000 tổ khuyến nông cộng đồng và 50.000 thành viên được đào tạo về kỹ thuật, chuyển đổi số và tiêu thụ sản phẩm. Nhóm ngành rau quả cũng đã xây dựng được 28 mô hình khoai tây bền vững, mở rộng vùng trồng lên 320 ha và vận hành hai trung tâm học thuật. Các chương trình hợp tác với Care, PepsiCo và UNIDO giúp phát triển mô hình liên kết sản xuất–tiêu thụ, hỗ trợ tài chính, đồng thời nâng chất lượng xuất khẩu cho các sản phẩm như bưởi, sầu riêng và chanh leo.

Trong khi đó, nhóm hóa chất nông nghiệp tập trung vào quản lý thuốc bảo vệ thực vật theo hướng bền vững. Hàng loạt hoạt động đào tạo được triển khai, gồm đánh giá rủi ro môi trường, tập huấn về mức dư lượng cho ASEAN 2025–2026 và chương trình đào tạo sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn cho hơn 1.200 đại lý và 4.100 nông dân. Nhìn chung, các nhóm PPP ngành hàng đã mở rộng mô hình sản xuất bền vững, tăng cường chuỗi liên kết, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao tiêu chuẩn chất lượng, tạo nền tảng cho mục tiêu phát thải thấp và nâng giá trị nông sản Việt Nam trong những năm tới.

Ông Nguyễn Trường Vương, Trưởng Bộ phận Đối ngoại, Công ty TNHH Bayer Việt Nam cho biết: Hợp tác công tư trong nông nghiệp hướng tới ba mục tiêu cốt lõi nâng cao chất lượng nông sản, tăng năng suất và cải thiện lợi nhuận của nông dân. Điều này được thực hiện thông qua việc tối ưu hóa sử dụng vật tư đầu vào, áp dụng kỹ thuật canh tác hợp lý và thực hành nông nghiệp hiệu quả. Giảm chi phí và cải thiện kỹ thuật giúp lợi nhuận tăng ngay cả trong trường hợp giá vật tư không giảm. Khi chất lượng được nâng lên, giá bán tốt hơn, đặc biệt với các thị trường xuất khẩu sẽ tạo thêm giá trị cho nông dân.

Về phía doanh nghiệp, Bayer hiện tập trung vào hai nhóm ngành hàng chính: lúa gạo và cà phê – sầu riêng. Ở ngành hàng lúa gạo, công ty triển khai mô hình Bayer Forward Farming (Nông nghiệp bền vững hướng tới tương lai) tại Đồng bằng sông Cửu Long, phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia và nhiều đối tác tư. Dự án tập trung đào tạo, tập huấn, nâng cao kỹ năng canh tác lúa an toàn, hiệu quả và giảm phát thải.

Với cây cà phê và sầu riêng, Bayer đồng hành cùng Trung tâm Khuyến nông Quốc gia triển khai mô hình Better Life Farming  tại Tây Nguyên. Dự án đã xây dựng gần 30 mô hình áp dụng giải pháp quản lý phân bón, nước, dịch hại và bước đầu đánh giá dư lượng phục vụ mục tiêu xuất khẩu.

Để các dự án PPP phát huy hiệu quả mạnh hơn, ông Nguyễn Trường Vương cho rằng, cần có sự tham gia sâu rộng hơn của các cơ quan quản lý nhằm thu hút thêm nhiều đối tác cả ở khu vực công và tư. Bên cạnh đó, những nỗ lực của doanh nghiệp cũng nên được ghi nhận đầy đủ hơn, đồng thời khối công tạo điều kiện thuận lợi để triển khai hoạt động tại địa phương, qua đó mở rộng mô hình ra nhiều vùng và nhiều loại cây trồng.