Hưng Yên: Lò đốt ngừng hoạt động, rác thải ùn ứ tại xã Diên Hà

Từng là cứu cánh cho bài toán môi trường nông thôn, thế nhưng hiện nay, cả 5 lò đốt rác thải sinh hoạt tại xã Diên Hà, tỉnh Hưng Yên đều đã tê liệt và ngừng hoạt động. Hệ quả là rác thải ùn ứ, chất cao thành đống lộ thiên, trở thành bài toán nan giải đối với chính quyền địa phương.

Không ánh lửa, cũng chẳng tiếng động cơ. Thay vào đó là sự im lìm của những khối sắt thép đang bị ăn mòn bởi thời tiết. Nghịch lý thay, ngay sát cạnh công trình từng được kỳ vọng là cứu cánh cho môi trường, những núi rác lại ngày một chất cao. Trong khi các khu vực khác đã hoàn toàn trắng bóng thiết bị, thì riêng tại khu Văn Cẩm (xã Diên Hà), chiếc lò đốt dù vẫn còn hiện hữu nhưng cũng chỉ là một khối sắt vụn bất động, không còn khả năng vận hành.

Ông Nguyễn Xuân Thắng, Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Diên Hà (Hưng Yên) cho biết, sau khi hợp nhất từ 3 xã cũ, địa phương hiện quản lý 5 khu xử lý rác thải tại các khu vực: Văn Cẩm, Hùng Dũng, Duyên Hải, Điệp Nông và Dân Chủ. Với lượng rác phát sinh từ 8 - 10 tấn/ngày, áp lực hạ tầng đang trở nên quá tải khi hầu hết các lò đốt được đầu tư trước đây đã hư hỏng nặng, ngừng hoạt động, buộc xã phải quay lại hình thức chôn lấp và đốt lộ thiên.

Đáng quan ngại hơn, các khu tập kết này hiện thiếu quy hoạch bài bản, không có hệ thống xử lý nước rỉ rác và khí thải, dẫn đến nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng nguồn đất, nước và không khí. Hệ thống điện nước, nhà quản lý và hạ tầng giao thông dẫn vào bãi rác cũng xuống cấp trầm trọng, không đáp ứng được các phương tiện vận chuyển quy mô lớn. Tình trạng đổ rác tràn lan, lấn chiếm lối đi và đường giao thông nông thôn không chỉ gây mất mỹ quan, phát sinh mùi hôi, ruồi muỗi mà còn gây bức xúc, cản trở việc đi lại của nhân dân địa phương.

Theo lãnh đạo UBND xã Diên Hà, nguồn lực tài chính cho công tác môi trường hiện phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước, vốn rất hạn hẹp so với nhu cầu thực tế. Kinh phí sự nghiệp hàng năm không đủ để bao quát toàn diện các khâu từ thu gom, vận chuyển đến xử lý rác thải; đặc biệt là thiếu hụt nguồn lực cho tuyên truyền, giám sát và cải tạo các điểm nóng ô nhiễm.

Cụ thể, năm 2026, ngân sách xã chỉ bố trí được khoảng 150 triệu đồng cho sự nghiệp môi trường nói chung, trong khi riêng chi phí quản lý, vận hành bãi chôn lấp đã tiêu tốn tới 360 triệu đồng/năm. Sự chênh lệch này đang tạo ra áp lực tài chính đè nặng lên địa phương, khiến việc thu gom tại các hộ dân vẫn phải duy trì theo mô hình "tự thu tự chi" tại 35 tổ thu gom rác ở các thôn để có nguồn kinh phí chi trả thù lao cho các thành viên, đảm bảo duy trì hoạt động vệ sinh cơ sở. Bên cạnh đó, xã hội hóa bảo vệ môi trường vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là việc thu hút các đơn vị đủ năng lực tham gia vận chuyển và xử lý triệt để lượng rác thải sinh hoạt tồn đọng cũng như phát sinh hằng ngày trên địa bàn.

Từng là người trực tiếp vận hành lò đốt Điệp Nông, ông Khương Anh Diên (thôn Ngũ Đông, xã Diên Hà, tỉnh Hưng Yên) không khỏi xót xa trước thực trạng ô nhiễm tại địa phương. Sau khi lò đốt bị hư hỏng nặng do cơn bão năm 2024, ông Diên chuyển sang công việc chở thu gom rác cho thôn.

Ông nhớ lại, trước đây, nhờ sự phối hợp nhịp nhàng giữa đội ngũ thu gom và lò đốt vận hành đều đặn, địa bàn gần như không có rác tồn đọng. Thế nhưng hiện nay, việc thiếu hụt nhân lực xử lý trực tiếp đã khiến rác thải ùn ứ nghiêm trọng, chất cao như núi. Theo ông, việc phun vi sinh hay rắc vôi bột chỉ là giải pháp tình thế để giảm mùi, hoàn toàn không thể giải quyết triệt để khối lượng rác đang ngày một chồng chất.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND xã Diên Hà (Hưng Yên) Đinh Công Chuyển cho biết, để khắc phục tình trạng ô nhiễm, ngay từ đầu năm 2026, xã đã ký hợp đồng với đơn vị chuyên trách để thu gom rác từ khu dân cư về điểm tập kết tập trung. Tại đây, rác được xử lý bằng chế phẩm vi sinh nhằm đẩy nhanh quá trình phân hủy và hạn chế phát tán mùi hôi ra môi trường xung quanh.

Trước mắt, địa phương tiếp tục duy trì và củng cố hoạt động của 35 tổ thu gom rác tại 35 thôn; xây dựng quy chế cụ thể về thời gian và tần suất thu gom phù hợp với đặc thù từng cụm dân cư, quyết tâm không để xảy ra tình trạng tồn đọng chất thải rắn sinh hoạt trong khu dân cư. Đồng thời, duy trì vận hành hiệu quả 5 khu xử lý rác hiện có, kết hợp tăng cường sử dụng hóa chất và chế phẩm vi sinh để khử mùi, diệt côn trùng và giảm thể tích chất thải; đảm bảo vệ sinh môi trường tuyệt đối, không để rác thải tràn lan ra khu vực xung quanh.

Nhằm giải quyết dứt điểm các điểm nóng về môi trường, UBND xã Diên Hà kiến nghị tỉnh Hưng Yên sớm xem xét hỗ trợ kinh phí cấp bách để cải tạo, nâng cấp hệ thống bãi chôn lấp và lò đốt đang xuống cấp nghiêm trọng, đặc biệt tại các cụm Duyên Hải, Dân Chủ và Điệp Nông. Bên cạnh việc đầu tư mua sắm phương tiện thu gom chuyên dụng, địa phương mong muốn được kết nối với các đơn vị đủ năng lực để xử lý triệt để lượng rác tồn đọng và phát sinh hằng ngày, quyết tâm chấm dứt tình trạng chôn lấp sai quy trình và đốt rác lộ thiên gây ô nhiễm.

Về tầm nhìn dài hạn, xã đề xuất tỉnh quy hoạch và đầu tư khu xử lý rác thải tập trung quy mô vùng áp dụng công nghệ tiên tiến, nhằm thay thế hoàn toàn mô hình chôn lấp tự phát lạc hậu. Song song đó, cần ưu tiên đầu tư hệ thống thoát nước tách biệt (nước mưa và nước thải sinh hoạt), kết hợp xử lý dứt điểm các điểm ô nhiễm tại hệ thống kênh mương nội đồng. Đặc biệt, trong bối cảnh dự án nghỉ dưỡng khoáng nóng Lynn Times Duyên Hải (quy mô 48 ha, vốn đầu tư hơn 2.000 tỷ đồng) đang triển khai trên địa bàn xã, việc xây dựng một quy hoạch bảo vệ môi trường tổng thể là yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ nguồn nước ngầm và chất lượng không khí mà còn là nền tảng cốt lõi để hiện thực hóa mục tiêu phát triển du lịch sinh thái bền vững tại địa phương.

Những lò đốt rác từng được kỳ vọng là biểu tượng của nông thôn mới, nay lại đang trở thành gánh nặng của môi trường. Do vậy, đã đến lúc cần có sự chung tay vào cuộc quyết liệt hơn từ các cấp chính quyền và cơ quan chuyên môn trong việc xử lý triệt để tình trạng này.