Sức sống mùa nước nổi An Giang: Chuyện mưu sinh bên dòng Mặc Cần Dưng

Từ loài gây hại cho cây trồng, ốc bươu vàng trở thành nguồn nguyên liệu phục vụ nuôi trồng thủy sản, tạo việc làm cho nhiều lao động nông thôn.

Trắng đêm cào ốc kiếm tiền triệu

Tờ mờ sáng, “xóm ốc” cặp kênh Mặc Cần Dưng, đoạn qua ấp Vĩnh Quới, xã Vĩnh An (tỉnh An Giang) đã nhộn nhịp cảnh mua bán. Những chiếc xuồng chở đầy bao ốc bươu vàng lần lượt cập bến sau một đêm khai thác trên đồng. Người chuyển ốc lên bờ, người cân, phân loại, đóng bao, chờ xe tải đến vận chuyển đi tiêu thụ. Tiếng xuồng máy hòa cùng tiếng gọi nhau ý ới, tạo nên không khí sôi động bên dòng kênh vốn yên ả.

Vừa đưa xuồng vào bến, anh Nguyễn Văn Tuấn, ngụ ấp Vĩnh Quới, cho biết từ tối hôm trước đến sáng hôm sau, anh cào được hơn chục bao ốc. Anh hy vọng giá bán tăng để có thể thu về khoảng một triệu đồng. Với anh Tuấn và nhiều người dân địa phương, công việc tuy vất vả nhưng giúp cải thiện thu nhập trong những tháng nông nhàn.

Cũng như anh Tuấn, anh Nguyễn Văn Minh, ngụ cùng địa phương, đã gắn bó với nghề cào ốc hơn 5 năm. Khoảng 18 giờ hằng ngày, anh đưa xuồng máy ra đồng, kéo lưới bắt ốc trên những cánh đồng ngập nước đến rạng sáng hôm sau. Theo anh Minh, ban ngày, ốc thường lặn xuống đáy ruộng; đến đêm, chúng nổi lên kiếm ăn nên dễ khai thác hơn. Vì vậy, người làm nghề thường bắt đầu từ chiều tối và làm việc suốt đêm.

Dụng cụ cào ốc được người dân tự chế từ những thanh tre hoặc sắt dài, kết hợp lưới cước và phao nổi. Khi xuồng di chuyển trên đồng ngập nước, dụng cụ được kéo sát mặt ruộng để gom ốc. Công việc không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp nhưng cần sức khỏe, kinh nghiệm chọn địa điểm và sự kiên trì.

Anh Minh cho biết trước đây, có đêm anh cào được khoảng 1,5 tấn ốc. Những năm gần đây, sản lượng giảm. Tại những cánh đồng còn nhiều ốc, mỗi chuyến có thể thu được khoảng 500-700 kg. Với giá thu mua từ 1.500-2.200 đồng/kg, tùy thời điểm và kích cỡ, nghề này giúp người dân có thêm khoản thu trang trải sinh hoạt gia đình. "Ngày trước, ốc bươu vàng nhiều vô kể, chỉ cần cào ở mấy cánh đồng gần nhà cũng đầy thuyền. Nay nhiều người cùng đi cào, nguồn ốc giảm nên phải đi đến những cánh đồng xa mới được nhiều" - anh Minh chia sẻ.

Không chỉ tạo thu nhập cho người trực tiếp khai thác, hoạt động thu mua ốc còn mang lại việc làm cho lao động địa phương. Dọc tỉnh lộ 941, đoạn qua khu vực kênh Mặc Cần Dưng, từ xã Vĩnh Hanh đến xã Vĩnh An, các điểm tập kết ốc hoạt động nhộn nhịp từ sáng đến trưa. Người lao động tham gia bốc vác, phân loại, cân và đóng bao, với tiền công khoảng 150.000-300.000 đồng/tấn.

Tạo sinh kế, góp phần bảo vệ mùa màng

Gắn bó với nghề thu mua ốc bươu vàng hơn 10 năm, anh Nguyễn Hồng Nhật, chủ một điểm thu mua tại ấp Vĩnh Quới (xã Vĩnh An, tỉnh An Giang) cho biết, trước đây cơ sở của anh chủ yếu mua ruột ốc bươu vàng sau khi luộc và tách thịt. Ban đêm, đàn ông đi cào ốc; ban ngày, phụ nữ sơ chế để bán. Hiện nay, khách hàng chủ yếu mua ốc nguyên con, giúp giảm công đoạn chế biến và tiết kiệm thời gian cho người bán lẫn chủ vựa.

Theo anh Nhật, trước đây có ngày điểm thu mua của anh tiếp nhận hàng chục tấn ốc bươu vàng, nhưng những năm gần đây sản lượng giảm. Hiện tại, ngày nhiều hàng, cơ sở của anh chỉ thu gom được tối đa khoảng 10 tấn. Anh Nhật nhẩm tính, với hơn 6 điểm thu mua ốc bươu vàng trong khu vực, tổng lượng tiêu thụ bình quân có thể đạt khoảng từ 50 - 60 tấn ốc bươu vàng mỗi ngày, tùy thời điểm.

Ốc sau khi thu gom được rửa sạch, phân loại, đóng bao và vận chuyển bằng xe lạnh đến các vùng nuôi thủy sản, chủ yếu ở miền Trung làm thức ăn cho tôm, cua, cá và một số loài thủy sản khác. Một phần sản lượng được tiêu thụ làm thức ăn cho vịt.

Theo ông Đặng Vũ Khang, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh An, trên địa bàn hiện có khoảng 5 điểm thu mua ốc bươu vàng tập trung dọc tỉnh lộ 941 và tuyến kênh Mặc Cần Dưng. Hoạt động này không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập cho nông dân trong mùa nước nổi, mà còn thu hút nhiều lao động tham gia bốc vác, vận chuyển.

Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh An cho rằng, ốc bươu vàng sinh sản nhanh, gây hại cho cây lúa và nhiều loại cây trồng khác. Vào mùa khô, chúng thường ẩn sâu dưới bùn, khó đánh bắt; khi nước ngập đồng, người dân thuận lợi hơn trong việc khai thác. Vì vậy, việc cào và thu mua ốc bươu vàng vừa tạo sinh kế, vừa góp phần giảm số lượng loài gây hại này trên đồng ruộng. Tuy nhiên, nghề cào ốc bươu vàng phụ thuộc lớn vào mùa nước và thời tiết. Gần cuối tháng 11, khi nước trên đồng rút dần, ốc lặn xuống bùn khiến việc khai thác khó khăn hơn, mùa cào ốc bươu vàng cũng dần kết thúc.

Dù chỉ diễn ra trong mấy tháng mùa nước nổi, trên những cánh đồng ngập nước ở An Giang, người nông dân đang tận dụng điều kiện tự nhiên để tìm thêm sinh kế. Từ những chuyến xuồng đi trong đêm đến các điểm thu mua nhộn nhịp lúc bình minh, nghề cào ốc bươu vàng cho thấy cách người dân thích ứng với tự nhiên, biến một loài gây hại thành nguồn hàng có giá trị, vừa tạo thu nhập, vừa góp phần bảo vệ mùa màng.