IEA cảnh báo dự trữ dầu thô toàn cầu sụt giảm rất nhanh

Ngày 18/5, Giám đốc điều hành Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) Fatih Birol cảnh báo lượng dự trữ dầu thương mại toàn cầu đang sụt giảm với tốc độ chóng mặt. Nguyên nhân là do chiến sự tại Trung Đông tiếp tục làm đứt gãy nguồn cung từ vùng Vịnh, bất chấp nỗ lực xả kho dự trữ chiến lược của chính phủ các nước trên toàn thế giới.

Mối lo ngại về tình trạng thiếu hụt năng lượng càng trở nên cấp bách khi mùa du lịch Hè ở Bắc bán cầu đang đến gần. Các hãng hàng không đã lên tiếng cảnh báo thế giới có thể đối mặt với tình trạng khan hiếm nhiên liệu bay chỉ trong vài tuần tới nếu chuỗi cung ứng tiếp tục đứt gãy.

Căng thẳng năng lượng hiện nay bắt nguồn từ việc Iran phong tỏa tuyến đường huyết mạch qua Eo biển Hormuz đối với các tàu chở dầu. Động thái này nhằm đáp trả các cuộc không kích của Mỹ và Israel (Ix-ra-en) hồi cuối tháng 2/2026, qua đó thắt chặt lưu thông dầu khí và đẩy giá năng lượng tăng vọt.

Trong bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn hiện tại hết sức mong manh, ngày 17/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã lên tiếng cảnh báo rằng "thời gian đang cạn dần" và "sẽ không còn gì" ở Iran nếu các bên không đạt được thỏa thuận hòa bình.

Dữ liệu từ IEA cho thấy lượng dầu dự trữ toàn cầu đã giảm thêm 117 triệu thùng trong tháng 4/2026, sau khi giảm 129 triệu thùng vào tháng 3/2026. Sự sụt giảm mạnh mẽ này diễn ra ngay sau các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Iran đã phong tỏa eo biển chiến lược Hormuz đối với các hoạt động xuất khẩu dầu và khí đốt từ vùng Vịnh. Động thái này khiến giá năng lượng tăng vọt, buộc các quốc gia phải ráo riết tìm kiếm những nguồn cung thay thế.

Vào tháng 3/2026, IEA từng tuyên bố sẽ cung ứng cho thị trường toàn cầu 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp của các quốc gia thành viên. Tính đến nay, khoảng 164 triệu thùng trong số đó đã được đưa ra thị trường. Cơ quan này cho biết tốc độ giải phóng kho dự trữ khẩn cấp đã được đẩy mạnh trong tháng 4/2026, và một lượng dầu lớn hơn sẽ tiếp tục được tung ra trong những tháng tới.

Nỗi lo ngại về tình trạng thiếu hụt nguồn cung đang gia tăng khi mùa du lịch hè tại Bắc bán cầu đang đến gần. Các hãng hàng không đã đưa ra cảnh báo về việc thiếu hụt nhiên liệu bay trong vài tuần tới nếu tình trạng gián đoạn hiện nay không được cải thiện.

Theo nhận định của IEA, với việc lượng dầu dự trữ toàn cầu đang giảm ở mức kỷ lục, thị trường có khả năng sẽ tiếp tục đối mặt với những biến động giá mạnh trước thềm giai đoạn cao điểm về nhu cầu trong mùa hè.

IEA dự báo nhu cầu dầu toàn cầu sẽ giảm 2,4 triệu thùng/ngày trong quý II/2026. Cơ quan này nhấn mạnh rằng giá dầu cao, môi trường kinh tế suy yếu và các biện pháp tiết kiệm năng lượng sẽ tiếp tục gây áp lực lên mức tiêu thụ dầu toàn cầu trong thời gian tới.

Đầu tháng 5/2025, ông Birol đã cảnh báo thị trường năng lượng toàn cầu đã bước vào thời kỳ biến động, đồng thời cam kết sẽ tiếp tục xả kho dự trữ chiến lược nếu tình trạng gián đoạn nguồn cung tiếp diễn. Ông Birol nhận định thị trường đang tiến vào "vùng nước xoáy" khi chiến sự tại Iran tiếp tục "thổi bay" hàng triệu thùng dầu mỗi ngày. Lãnh đạo IEA dự báo nguồn cung sẽ chỉ phục hồi từ từ ngay cả khi xung đột kết thúc.

Để đối phó với tình hình trên, người đứng đầu IEA khẳng định cơ quan này đã chuẩn bị sẵn sàng phương án giải phóng thêm dầu từ kho dự trữ chiến lược nếu nguồn cung vẫn tắc nghẽn. Cho đến nay, IEA đã tung ra 20% lượng dầu dự trữ sẵn có nhằm kìm hãm đà tăng của giá vàng đen.

Trước đó, IEA dự báo nguồn cung khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) có thể tiếp tục bị thắt chặt đến hết năm 2027, do những gián đoạn và thiệt hại về cơ sở hạ tầng liên quan đến xung đột tại Trung Đông.

Theo IEA, tác động của việc mất nguồn cung ngắn hạn và tốc độ tăng trưởng công suất chậm hơn có thể dẫn đến nguồn cung LNG mất tổng cộng khoảng 120 tỷ mét khối trong giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2030.

Báo cáo cho biết gần 20% nguồn cung LNG đã bị mất do xung đột và cảnh báo rằng các khoản đầu tư mới để tăng sản lượng có thể bị trì hoãn. Mặc dù các dự án hóa lỏng mới ở những khu vực khác dự kiến sẽ bù đắp các tổn thất này theo thời gian, những tác động sẽ kéo dài tình trạng thị trường khan hiếm trong năm 2026 và 2027.

Giá khí đốt tăng cao cũng có thể làm giảm nhu cầu, khi nhiều quốc gia đã công bố các biện pháp tiết kiệm năng lượng. Điều này có thể thúc đẩy nhu cầu đối với những nguồn năng lượng tái tạo. Yếu tố cầu sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng thị trường, đặc biệt là ở châu Á, nơi mà việc chuyển đổi nhiên liệu đang diễn ra cùng với các biện pháp tiết kiệm năng lượng.

Các nhà kinh tế cảnh báo giá cả duy trì ở mức cao có thể khiến lạm phát lan rộng, làm suy yếu tăng trưởng kinh tế toàn cầu nếu người tiêu dùng cắt giảm chi tiêu để đối phó.

Xung đột tại Trung Đông đã làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược trung chuyển khoảng 20% lưu lượng dầu mỏ và LNG toàn cầu. Tình trạng ách tắc tại khu vực này đang làm gia tăng rủi ro đứt gãy nguồn cung, đẩy giá năng lượng leo thang trên diện rộng. Khủng hoảng diễn ra trong bối cảnh châu Âu chưa hoàn toàn phục hồi sau khi nguồn cung khí đốt từ Nga bị gián đoạn do xung đột tại Ukraine, khiến thị trường càng thêm dễ bị tổn thương trước các cú sốc mới.

Ông Gary Pedersen, người đứng đầu tập đoàn giao dịch dầu thô độc lập lớn thứ tư thế giới Gunvor, cảnh báo thị trường dầu mỏ thế giới có thể bước vào đợt biến động dữ dội mới trong giai đoạn từ tháng 4 - 6. Chiến sự Trung Đông tiếp tục đẩy giá năng lượng tăng mạnh, trong khi nhu cầu suy yếu theo mùa sẽ kéo giá dầu lao xuống bất cứ lúc nào. Giữa hai lực kéo đối nghịch này, giá dầu không còn biến động theo xu hướng thông thường của cung - cầu, mà ngày càng bị dẫn dắt bởi tâm lý bất an và những thông tin trên truyền thông quốc tế.