Thẩm quyền quy hoạch đi đôi với trách nhiệm, tránh chồng chéo

Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, việc phân định thẩm quyền trong công tác quy hoạch đô thị và nông thôn đặt ra yêu cầu vừa bảo đảm tính thống nhất trong quản lý, vừa phát huy tính chủ động của chính quyền cơ sở. Cùng đó, việc rà soát, chuyển đổi công năng và khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính cần bám sát quy hoạch và mục tiêu sử dụng cụ thể, tránh lãng phí nguồn lực.

Xung quanh những vấn đề này, phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với ông Vũ Anh Tú – Phó Vụ trưởng Vụ Quy hoạch Kiến trúc tại buổi họp báo thường kỳ quý III/2026 diễn ra chiều 15/10 tại Hà Nội.

Phóng viên: Sau một năm vận hành chính quyền địa phương hai cấp, việc phân định thẩm quyền quy hoạch giữa cấp tỉnh và cấp xã vẫn phát sinh vướng mắc, nhất là với các quy hoạch liên xã, liên khu chức năng. Bộ Xây dựng đề xuất cơ chế phối hợp thế nào để bảo đảm tính thống nhất của quy hoạch mà không phát sinh thêm tầng nấc thủ tục?

Ông Vũ Anh Tú: Những vướng mắc này cần được rà soát trên cơ sở quy định hiện hành của pháp luật về phạm vi, trách nhiệm và thẩm quyền của từng cấp chính quyền địa phương. Cần phân biệt giữa vướng mắc về quy định pháp luật và khó khăn trong tổ chức thực hiện. Không nên chỉ căn cứ vào tính chất phức tạp của quy hoạch hoặc điều kiện triển khai để mặc nhiên cho rằng cấp xã không đủ khả năng thực hiện nhiệm vụ được giao.

Trên thực tế đã có vướng mắc về thực hiện công việc chứ không vướng mắc về phân cấp trách nhiệm. Bởi đây cũng là lần đầu tiên có quy định trách nhiệm thẩm định quyền cho UBND cấp xã về quy hoạch nên cũng ghi nhận những lúng túng nhất định nhưng đến nay công việc đã dần đi vào ổn định.

Tuy nhiên, việc tổ chức thực hiện cần bảo đảm nguyên tắc phân định rõ thẩm quyền, trách nhiệm, phát huy vai trò chủ động, quyết định của chính quyền địa phương và gắn quyền hạn với trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Pháp luật hiện hành về quy hoạch đô thị và nông thôn đã quy định cơ chế lấy ý kiến cơ quan chuyên môn về quy hoạch đô thị và nông thôn thuộc UBND cấp tỉnh đối với quy hoạch thuộc thẩm quyền phê duyệt của UBND cấp xã. Cơ chế này nhằm bảo đảm yêu cầu chuyên môn và tính thống nhất trong quản lý.

Trên cơ sở đó, UBND cấp tỉnh cần tập trung hướng dẫn, hỗ trợ chuyên môn, kiểm tra và bảo đảm điều kiện thực hiện nhiệm vụ của UBND cấp xã; không làm thay hoặc mặc nhiên thu hẹp thẩm quyền đã được pháp luật giao cho cấp xã.

Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính cấp tỉnh, cấp xã làm thay đổi toàn diện không gian lãnh thổ, kéo theo yêu cầu rà soát và tổ chức lại công tác quy hoạch tại các địa phương. Pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn đã được sửa đổi, bổ sung và thay thế toàn diện, từ luật, nghị định, thông tư đến quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Những thay đổi này có hiệu lực đồng thời với việc sắp xếp không gian lãnh thổ và tổ chức bộ máy từ ngày 1/7/2025, tạo điều kiện để các địa phương rà soát tổng thể quy hoạch trên địa bàn, xác định định hướng phát triển phù hợp với yêu cầu mới.

Ngày 5/6/2026, Bộ Xây dựng ban hành văn bản số 8462/BXD-QHKT gửi các tỉnh, thành phố về việc tăng cường triển khai công tác quy hoạch đô thị và nông thôn sau một năm thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Bộ đề nghị các địa phương đẩy nhanh tiến độ lập, thẩm định, phê duyệt, rà soát và điều chỉnh quy hoạch để đáp ứng yêu cầu quản lý, thu hút đầu tư và lập dự án đầu tư xây dựng.

Về năng lực tổ chức thực hiện, các địa phương cần chủ động thực hiện đúng trách nhiệm, thẩm quyền được quy định trong pháp luật. Trên cơ sở thực tiễn từng địa bàn, cấp tỉnh cần hỗ trợ chuyên môn cho cấp xã, đồng thời đẩy mạnh bồi dưỡng, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ, công chức ở các cấp.

Phóng viên: Sau sắp xếp đơn vị hành chính, nhiều địa phương phát sinh nhu cầu bố trí lại trụ sở, chuyển đổi công năng và khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư. Theo Bộ Xây dựng, việc rà soát, điều chỉnh quy hoạch cần được thực hiện như thế nào để sử dụng hiệu quả nguồn lực, tránh lãng phí?

Ông Vũ Anh Tú: Theo pháp luật về quy hoạch đô thị và nông thôn, chức năng sử dụng đất và yêu cầu tổ chức không gian được xác định trong quy hoạch theo từng cấp độ. Tình trạng nhà, đất dôi dư sau sắp xếp không làm phát sinh một loại chức năng quy hoạch riêng.

Vì vậy, không phải mọi cơ sở nhà, đất dôi dư đều cần rà soát, điều chỉnh quy hoạch riêng. Nếu chủ trương và mục tiêu sử dụng mới không làm thay đổi chức năng sử dụng đất, trên cơ sở chức năng sử dụng công trình xây dựng, việc xử lý được thực hiện theo quy hoạch hiện hành và các quy định pháp luật có liên quan.

Đối với những trường hợp thuộc phạm vi điều chỉnh của cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 (về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính) thì việc cập nhật, điều chỉnh quy hoạch được thực hiện sau khi chuyển đổi công năng theo quyết định của cấp có thẩm quyền.

Chính quyền địa phương chịu trách nhiệm xác định phương án, quyết định và tổ chức thực hiện theo thẩm quyền. Bộ Xây dựng có trách nhiệm hướng dẫn áp dụng thống nhất các quy định thuộc lĩnh vực quản lý khi phát sinh vướng mắc.

Việc khai thác nhà, đất dôi dư do đó cần gắn với mục tiêu sử dụng cụ thể và tuân thủ quy hoạch, thay vì mặc nhiên điều chỉnh quy hoạch cho từng cơ sở. Cách tiếp cận này giúp địa phương chủ động xử lý tài sản sau sắp xếp, đồng thời bảo đảm tính thống nhất trong quản lý không gian và phát triển đô thị, nông thôn.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!