Indonesia cải cách thị trường chứng khoán sau thử thách của MSCI

Quyết định của tổ chức cung cấp chỉ số và dữ liệu đầu tư toàn cầu MSCI hồi tháng 6/2026 tiếp tục duy trì Indonesia trong nhóm thị trường mới nổi đã giúp thị trường chứng khoán nước này tránh được sức ép hạ xuống nhóm thị trường cận biên. Tuy nhiên, MSCI đồng thời kéo dài thời gian đánh giá đến tháng 11 để theo dõi hiệu quả và tính bền vững của các biện pháp cải cách mà Indonesia đã triển khai.

Tổ chức này nhấn mạnh việc công bố các biện pháp mới chỉ là bước đầu; điều quan trọng đối với nhà đầu tư quốc tế là những cải cách đó phải được thực thi nhất quán và tạo ra tác động lâu dài.

Cải cách minh bạch trước nguy cơ hạ hạng

Sức ép đối với thị trường Indonesia bắt đầu gia tăng từ đầu năm 2026, khi MSCI nêu quan ngại về tính minh bạch trong cơ cấu sở hữu, khả năng xác định chính xác tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free float) và những lo ngại về giao dịch phối hợp.

Những vấn đề này làm gia tăng quan ngại của các nhà đầu tư tổ chức quốc tế về khả năng đánh giá đầy đủ mức độ đầu tư được của các cổ phiếu Indonesia, đồng thời gây khó khăn cho việc xác định lượng cổ phiếu thực sự tự do chuyển nhượng và độ tin cậy của giá thị trường. Lo ngại này từng khiến MSCI cân nhắc khả năng hạ Indonesia xuống nhóm thị trường cận biên.

Trước sức ép đó, Cơ quan Dịch vụ Tài chính Indonesia (OJK), Sở Giao dịch Chứng khoán Indonesia (IDX) và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Indonesia (KSEI) đã triển khai một loạt cải cách qui mô lớn về minh bạch thị trường.

Trả lời phóng viên TTXVN tại Jakarta, ông Jeffrey Hendrik-Chủ tịch Sở giao dịch chứng khoán Indonesia (IDX) cho biết, Indonesia đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan quản lý và các Hiệp hội trong ngành để tăng cường minh bạch, cải thiện quản trị thị trường và củng cố niềm tin của cả nhà đầu tư trong nước và quốc tế.

Đến tháng 4/2026, Indonesia đã triển khai 4 chương trình cải cách quan trọng, gồm công khai dữ liệu về cổ đông sở hữu từ 1% trở lên; công bố tình trạng tập trung sở hữu cao; phân loại chi tiết hơn nhà đầu tư trong dữ liệu sở hữu; và nâng yêu cầu tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tối thiểu lên 15%. Indonesia cũng tăng cường công bố thông tin về chủ sở hữu hưởng lợi đối với các cổ đông nắm giữ từ 10% trở lên.

MSCI đã ghi nhận những bước đi này trong đợt đánh giá tháng 6 và cho rằng đây là những biện pháp nhằm giải quyết các vấn đề mà nhà đầu tư quốc tế nêu ra. Tuy nhiên, MSCI cũng lưu ý cần theo dõi việc triển khai trên thực tế, thay vì chỉ đánh giá dựa trên các quy định được ban hành.

Thực thi nhất quán tạo tác động bền vững

Những tháng gần đây, một số chỉ dấu cho thấy thị trường Indonesia đã có sự cải thiện về thanh khoản và hoạt động giao dịch. Theo OJK, trong tháng 8, chỉ số Jakarta Composite Index (JCI) tăng 4,64% so với tháng trước, trong khi giá trị giao dịch bình quân mỗi phiên tăng lên khoảng 15,86 nghìn tỷ rupiah (gần 1 tỷ USD).

Dòng vốn nước ngoài cũng chuyển biến tích cực trong tháng 8, với việc nhà đầu tư nước ngoài mua ròng khoảng Rp1,19 nghìn tỷ (khoảng 74 triệu USD), sau khi bán ròng trong tháng trước. Chênh lệch giá mua - bán cũng thu hẹp, là một trong những dấu hiệu cho thấy thanh khoản và điều kiện giao dịch được cải thiện.

Trong khi đó, đến đầu tháng 9, số lượng nhà đầu tư trên thị trường vốn Indonesia đã đạt hơn 31 triệu tài khoản, tăng mạnh so với đầu năm (gần 53%). Theo ông Jeffrey Hendrik, sự gia tăng tỷ trọng của nhà đầu tư nội địa đang góp phần hỗ trợ thị trường trong bối cảnh dòng vốn nước ngoài vẫn biến động.

Việc mở rộng cơ sở nhà đầu tư giúp thị trường giảm phần nào sự phụ thuộc vào một nhóm nhà đầu tư, đồng thời tạo thêm thanh khoản cho các doanh nghiệp niêm yết. Đây cũng là một hướng cải cách có ý nghĩa dài hạn, bởi một thị trường vốn phát triển không chỉ cần dòng vốn quốc tế mà còn cần một nền tảng nhà đầu tư trong nước đủ rộng.

OJK cũng cho biết đã áp dụng nhiều biện pháp xử lý hành chính, lệnh cấm hoặc yêu cầu bằng văn bản đối với các chủ thể trên thị trường vốn vi phạm quy định. Động thái này cho thấy cải cách đang được đặt cùng với yêu cầu tăng cường thực thi, thay vì chỉ dừng ở việc sửa đổi khuôn khổ pháp lý.

Từ nay đến kỳ đánh giá tháng 11/2026, vấn đề quan trọng đối với Indonesia không phải là tạo thêm những tuyên bố cải cách mới, mà là chứng minh các biện pháp đã triển khai đang cải thiện cách thị trường vận hành. Đó chính là sự đáp ứng yêu cầu của MSCI về việc thực thi nhất quán và tạo ra tác động bền vững trên toàn thị trường.

Hiện nay, MSCI cũng tiếp tục duy trì một số biện pháp thận trọng đối với chứng khoán Indonesia, trong đó có việc đóng băng các mức tăng về hệ số tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (FIF) và số lượng cổ phiếu (NOS), đồng thời chưa cho phép bổ sung thêm một số chứng khoán vào các chỉ số đầu tư của MSCI và chưa chuyển các cổ phiếu lên nhóm quy mô cao hơn.

Kinh nghiệm Indonesia cho thấy sau khi đạt một cột mốc về phân loại thị trường, việc tiếp theo không kém phần quan trọng là chuyển thứ hạng thành chất lượng thị trường thực chất. Các vấn đề về minh bạch sở hữu, free float, chất lượng thông tin, giám sát giao dịch và khả năng tiếp cận của nhà đầu tư vẫn có thể trở thành yếu tố quyết định đối với đánh giá tiếp theo.

Việc duy trì thứ hạng, mở rộng cơ sở nhà đầu tư, cải thiện thanh khoản và nâng chất lượng quản trị doanh nghiệp sẽ quyết định mức độ thị trường vốn có thể chuyển hóa sự công nhận của các tổ chức quốc tế thành dòng vốn và cơ hội huy động vốn dài hạn cho nền kinh tế.

Những cải cách của Indonesia được MSCI ghi nhận đã giúp nước này tránh một cuộc hạ hạng trong tháng 6, nhưng kỳ đánh giá tháng 11 sẽ tiếp tục là phép thử đối với khả năng thực thi và duy trì các chuẩn mực mới của thị trường chứng khoán Indonesia.