Kết nối giá trị bản địa với thị trường số, nâng tầm sản phẩm OCOP

Trong bối cảnh chuyển đổi số và thương mại điện tử phát triển mạnh, sản phẩm thuộc Chương trình “Mỗi xã Một sản phẩm” (OCOP) đứng trước cơ hội mở rộng thị trường, tiếp cận người tiêu dùng và nâng cao giá trị gia tăng. Tuy nhiên, để những sản phẩm kết tinh từ tài nguyên bản địa thực sự vươn xa, bên cạnh việc đảm bảo chất lượng, thiết kế bao bì, các chủ thể OCOP phải kể được câu chuyện thương hiệu, xây dựng niềm tin trên môi trường số và kết nối các kênh phân phối bền vững.

Tại lễ phát động cuộc thi “Đại sứ OCOP – Hành trình lan tỏa giá trị OCOP TP. Hồ Chí Minh năm 2026”, kết hợp hội thảo chuyên đề: “Chiến lược phát triển sản phẩm OCOP – Sứ mệnh Đại sứ Thương hiệu trong kỷ nguyên số” do Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh, phối hợp Báo Tuổi trẻ tổ chức chiều 19/10, ông Nguyễn Văn Đa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Hồ Chí Minh cho biết, thành phố có lợi thế đặc biệt trong phát triển sản phẩm OCOP nhờ sự đa dạng về không gian địa lý, tài nguyên thiên nhiên và văn hóa sản xuất. Đến nay, thành phố đã chuẩn hóa và công nhận 1.007 sản phẩm OCOP; trong đó, có 226 sản phẩm đạt 4 sao, 10 sản phẩm tiềm năng 5 sao với 408 chủ thể tham gia.

Đằng sau những con số này là hệ sinh thái sản phẩm phong phú, từ nông sản, thực phẩm chế biến đến các sản phẩm gắn với làng nghề và đặc trưng địa phương. Tuy nhiên, giá trị thương mại của sản phẩm OCOP chưa được khai thác tương xứng.

“Quy mô của phần lớn chủ thể OCOP còn nhỏ, năng lực quản trị, xây dựng thương hiệu và tiếp cận người tiêu dùng trên không gian số chưa đồng đều. Thách thức trong xây dựng thương hiệu, đưa sản phẩm OCOP đến gần hơn người tiêu dùng không chỉ nằm ở việc phát triển thêm sản phẩm, mà còn ở khả năng chuyển hóa giá trị bản địa thành giá trị kinh tế bền vững”, ông Nguyễn Văn Đa nhấn mạnh.

Từ góc độ chuyên môn, PGS.TS. Đặng Vũ Bích Hạnh, Giảng viên cao cấp Trường Đại học Bách khoa TP. Hồ Chí Minh, cho rằng bên cạnh việc bảo đảm chất lượng, thiết kế bao bì là một trong những yếu tố cần được quan tâm hơn trong chiến lược phát triển OCOP.

Theo đó, bao bì không đơn thuần là lớp vỏ bảo vệ sản phẩm hay nơi thể hiện thành phần, thông tin kỹ thuật mà phải có bản sắc riêng, đồng thời đáp ứng các yêu cầu về quy cách, an toàn và xu hướng bảo vệ môi trường. Cách thiết kế còn phải truyền tải được sự trân trọng đối với sản phẩm, tạo cảm nhận về chất lượng và giúp người tiêu dùng nhận diện thương hiệu.

“Đối với sản phẩm OCOP, điều này càng có ý nghĩa bởi giá trị không chỉ nằm ở công dụng mà còn ở nguồn gốc, câu chuyện văn hóa và tri thức sản xuất được tích lũy qua nhiều thế hệ. Một sản phẩm mang đặc trưng vùng đất cần được thể hiện rõ nét qua tên gọi, hình ảnh, màu sắc, thông tin truy xuất và cách trình bày, thay vì chỉ sử dụng những mẫu bao bì chung chung”, PGS.TS. Đặng Vũ Bích Hạnh chia sẻ.

Cùng quan điểm, ThS. Trương Hoàng Phương, chuyên gia địa lý du lịch, nhấn mạnh việc phát triển OCOP cần gắn với không gian địa lý và văn hóa bản địa. Theo đó, có thể nhìn nhận tiềm năng sản phẩm của TP. Hồ Chí Minh qua bốn không gian chính: biển đảo, làng nghề, đồng bằng và đô thị – tam nông. Mỗi không gian sở hữu những nguồn tài nguyên, kinh nghiệm sản xuất và câu chuyện riêng có thể trở thành nền tảng để định vị sản phẩm.

ThS. Trương Hoàng Phương dẫn chứng, chẳng hạn, các sản phẩm gắn với Cần Giờ có thể khai thác câu chuyện về hệ sinh thái rừng ngập mặn, mật ong, thủy sản và những giá trị tự nhiên đặc trưng. Với các sản phẩm làng nghề, yếu tố tay nghề, lịch sử hình thành và tri thức dân gian có thể trở thành điểm khác biệt. Trong khi đó, sản phẩm từ vùng nông nghiệp ven đô có thể kết nối với trải nghiệm canh tác, tham quan cơ sở sản xuất và du lịch địa phương.

“Bên cạnh truyền thông về nguồn gốc, cần đưa sản phẩm vào các hoạt động trải nghiệm thực tế. Khi du khách được tìm hiểu quy trình sản xuất, trực tiếp thưởng thức và mua sản phẩm tại nơi hình thành, giá trị hàng hóa không chỉ nằm ở vật phẩm mà còn được mở rộng bằng trải nghiệm văn hóa, du lịch”, ThS Trương Hoàng Phương cho biết.

Khi sản phẩm có chất lượng ổn định, bao bì nhận diện tốt và câu chuyện bản địa rõ ràng, doanh nghiệp có thêm cơ sở để thuyết phục người tiêu dùng lựa chọn giá trị thay vì chỉ so sánh giá bán.

Không gian số mở ra cơ hội phát triển đa dạng thị trường cho sản phẩm OCOP, giúp sản phẩm tiếp cận khách hàng rộng hơn, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cao về năng lực truyền thông, quản trị thương hiệu và tổ chức phân phối.

PGS.TS. Đặng Vũ Bích Hạnh cho rằng nội dung truyền thông về OCOP cần được đầu tư cả về chất lượng lẫn cách thể hiện. Trong môi trường mạng xã hội, nơi người dùng tiếp nhận lượng lớn thông tin mỗi ngày, câu chuyện sản phẩm cần ngắn gọn, hấp dẫn và đủ sức thuyết phục ngay từ những giây đầu tiên. Nội dung cần giúp người tiêu dùng hiểu được sản phẩm có gì đặc biệt, được tạo ra như thế nào, nguồn gốc nguyên liệu ở đâu và vì sao đáng để lựa chọn.

Từ góc độ quản lý, ông Nguyễn Văn Đa, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho rằng, cần phát huy vai trò của lực lượng sáng tạo nội dung trẻ, báo chí và các đơn vị truyền thông trong việc đưa sản phẩm OCOP đến gần hơn với người tiêu dùng. Đây cũng là định hướng của cuộc thi “Đại sứ OCOP – Hành trình lan tỏa giá trị OCOP TP. Hồ Chí Minh năm 2026”, nhằm khuyến khích những người kể chuyện sản phẩm sử dụng tư duy sáng tạo và kỹ năng truyền thông số để giới thiệu giá trị địa phương.

“Dù vậy, truyền thông phải đi cùng chất lượng và thông tin minh bạch. Việc quảng bá trên mạng xã hội, livestream hay các hình thức tương tác mới phải bảo đảm tính trung thực về xuất xứ, công khai quy trình sản xuất và đặt an toàn thực phẩm lên hàng đầu. Niềm tin của người tiêu dùng không thể được xây dựng chỉ bằng hình ảnh đẹp hay những chiến dịch quảng bá ngắn hạn”, ông Nguyễn Văn Đa cho biết.

Thực tế từ doanh nghiệp cho thấy, chuyển đổi số cũng không đơn giản là đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử. Bà Điền Ngọc Tuyết, đại diện doanh nghiệp sản xuất nước ép tỏi đen Mộc Đan, cho biết sản phẩm có chất lượng vẫn gặp khó khi cạnh tranh trên các sàn trực tuyến, nơi người tiêu dùng thường quan tâm đến giá.

Do đó, chiến lược thương mại điện tử cần kết hợp giữa lựa chọn nền tảng phù hợp, xác định nhóm khách hàng mục tiêu, đầu tư nội dung, kể câu chuyện văn hóa gắn với sản phẩm và xây dựng chính sách giá tương xứng với chất lượng.

Phát triển sản phẩm OCOP trong kỷ nguyên số không chỉ đo bằng số lượng sản phẩm được công nhận hay mức độ hiện diện trên các nền tảng trực tuyến, mà phải dựa vào khả năng duy trì chất lượng, tạo dựng niềm tin, mở rộng thị trường và nâng cao thu nhập cho các chủ thể sản xuất.

Với TP. Hồ Chí Minh, lợi thế về thị trường tiêu dùng, hệ thống phân phối, truyền thông và sự đa dạng của tài nguyên bản địa, tạo điều kiện để hình thành một hệ sinh thái OCOP đa dạng, có sức cạnh tranh. Khi kết hợp giá trị địa phương với tư duy phát triển hiện đại, sản phẩm OCOP sẽ có cơ hội để lan tỏa giá trị, tiến gần hơn người tiêu dùng và khẳng định vị thế tại thị trường trong nước, từng bước vươn ra biển lớn.