Kết nối và đổi mới để phát triển chuỗi cung ứng Việt Nam

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu liên tục biến động, câu chuyện đặt ra với Việt Nam không chỉ dừng ở việc duy trì dòng chảy hàng hóa, mà quan trọng hơn là kiến tạo một chuỗi cung ứng hiện đại, minh bạch và bền vững.

Đây chính là chìa khóa để nền kinh tế không chỉ ứng phó với thách thức mà còn định hình vị thế trên bản đồ thương mại quốc tế. Tuy nhiên, để làm được điều này, nhiều ý kiến cho rằng cần sự chung tay của Nhà nước, doanh nghiệp và đối tác chiến lược toàn cầu về vốn và công nghệ cũng như tầm nhìn phát triển.

Ông Nguyễn Thành Nam, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết: Việt Nam đã trở thành điểm đến hàng đầu của nhiều tập đoàn đa quốc gia trong lĩnh vực điện tử, dệt may, da giày, chế biến, chế tạo. Hệ thống logistics ngày càng hiện đại, cảng biển, trung tâm logistics và hạ tầng thương mại được đầu tư mạnh mẽ. Thế nhưng, chuỗi cung ứng của Việt Nam vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế. Vì vậy, để xây dựng một chuỗi cung ứng tốt hơn, ngoài nỗ lực nội tại cần sự đồng hành của các đối tác chiến lược.

Ngoài ra, để xây dựng một chuỗi cung ứng hiện đại và bền vững, trước hết, cần phát triển hạ tầng logistics đồng bộ, bảo đảm sự kết nối chặt chẽ giữa đường bộ, cảng biển, đường sắt và hàng không với khu công nghiệp, khu kinh tế.

Hơn nữa, cần xây dựng nền tảng số cho chuỗi cung ứng, thúc đẩy ứng dụng công nghệ tiên tiến như blockchain, IoT, trí tuệ nhân tạo nhằm tăng tính minh bạch, năng lực dự báo và tối ưu hóa vận hành. Đặc biệt, khuyến khích sự liên kết giữa doanh nghiệp, nhất là kết nối doanh nghiệp trong nước với tập đoàn đa quốc gia để hình thành cụm ngành và trung tâm cung ứng.

Ông Olivier Langlet, Tổng Giám đốc Tập đoàn Central Retail Việt Nam chia sẻ: Sứ mệnh chiến lược “Better for Vietnam – Vì một Việt Nam thịnh vượng hơn” của Tập đoàn không chỉ có nghĩa là mở rộng hệ thống bán lẻ hiện đại để phục vụ khách hàng, mà còn đóng góp vào sự phát triển của nền kinh tế, bảo vệ môi trường và đồng hành cùng cộng đồng. Do đó, một trong những cách quan trọng nhất để hiện thực hóa cam kết này là góp phần xây dựng một chuỗi cung ứng hiện đại và vững mạnh tại Việt Nam.

Central Retail Việt Nam đang phối hợp với đơn vị liên quan tập trung hóa sản lượng, số hóa quy trình và đầu tư vào logistics an toàn, xanh hơn. Bước đi này không chỉ giúp Central Retail Việt Nam phục vụ khách hàng tốt hơn, mà còn phù hợp với mục tiêu của Việt Nam trong việc hiện đại hóa hạ tầng và nâng cao năng suất quốc gia.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia câu chuyện chuỗi cung ứng ở Việt Nam vẫn còn nhiều điểm nghẽn; doanh nghiệp nội địa hầu như đứng ngoài cuộc chơi khi tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Cùng đó, sự thiếu vắng liên kết giữa các khâu khiến lợi thế quốc gia bị bào mòn.

Thống kê cho thấy, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đang chiếm tới 73% kim ngạch xuất khẩu. Trong khi đó, tỷ lệ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi giá trị toàn cầu còn rất thấp. Một nghiên cứu của Viện nghiên cứu Quản lý Trung ương (CIEM) nêu rõ tỷ lệ này là 21%, còn số liệu của Bộ Công Thương chỉ khoảng 2,5. Điều này thể hiện mức độ tham gia quá thấp và hạn chế.

Các chuyên gia cũng cho rằng, ba nguyên nhân chính khiến Việt Nam khó chen chân vào chuỗi giá trị gồm tỷ lệ nội địa hóa thấp; sự chuẩn bị chưa kỹ của doanh nghiệp; đặc biệt, thiếu liên kết giữa khối FDI và doanh nghiệp trong nước. Thực tế, nhiều doanh nghiệp FDI tự xây dựng chuỗi cung ứng khép kín, khiến doanh nghiệp Việt khó tham gia.

Vì vậy, muốn xây dựng chuỗi giá trị bền vững, không chỉ dựa trên ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường mà cần bổ sung trụ cột thứ tư là thể chế. Bởi nếu thể chế không minh bạch, không hỗ trợ doanh nghiệp, mọi nỗ lực sẽ khó bền vững. Do đó, Nhà nước cần hoàn thiện chính sách, tạo môi trường thuận lợi; hiệp hội ngành hàng phát huy vai trò cầu nối, cung cấp thông tin, đào tạo và kết nối; doanh nghiệp phải chủ động tự nâng cao năng lực, có chiến lược rõ ràng khi tham gia chuỗi toàn cầu.

Ông Bùi Quang Hưng - Phó Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) cho rằng, ổn định chuỗi cung ứng là yếu tố nền tảng để đảm bảo sự phát triển bền vững. Một chuỗi cung ứng được kết nối chặt chẽ, minh bạch và thích ứng tốt với biến động sẽ giúp doanh nghiệp duy trì sản xuất liên tục, đáp ứng kịp thời nhu cầu của cả thị trường trong nước và quốc tế.

"Nói cách khác, liên kết thị trường và chuỗi cung ứng ổn định chính là “chìa khóa” để nâng cao năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường, và đưa hàng hóa Việt Nam vươn xa", ông Bùi Quang Hưng bày tỏ.

Một điểm then chốt khác chính là công nghiệp hỗ trợ. Đây là “mắt xích yếu” nhưng lại quyết định khả năng tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Ông Phạm Hải Phong - Chánh Văn phòng Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI) khẳng định: Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động khó lường, doanh nghiệp Việt Nam cần xác định rõ việc tham gia chuỗi cung ứng là một quá trình dài hơi. Điều quan trọng nhất là phải nâng cao năng lực nội tại.

Thời gian qua, nhiều doanh nghiệp hội viên của VASI đã chủ động cải tiến quy trình sản xuất, cắt giảm chi phí và giảm thiểu lãng phí. Đồng thời, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, tự động hóa sản xuất để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, không thể chỉ trông chờ vào chuỗi cung ứng quốc tế mà cần phát triển những chuỗi cung ứng mang tính tự chủ trong nước.

Một số doanh nghiệp ngành ô tô hay lĩnh vực máy móc, điện tử tiêu dùng là ví dụ điển hình. Khi có sản phẩm cuối cùng mang thương hiệu Việt, doanh nghiệp nội địa sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng, thậm chí vươn ra quốc tế cùng với sản phẩm đó.

Hơn nữa, việc tham gia hội chợ triển lãm, sự kiện xúc tiến thương mại sẽ rất quan trọng. Đây là cơ hội để doanh nghiệp quảng bá hình ảnh, gặp gỡ trực tiếp đối tác và mở rộng thị trường. VASI cũng đang thúc đẩy các nhóm hội viên hợp tác phát triển những cụm linh kiện phức tạp, tham gia vào thị trường xa như Hoa Kỳ, châu Âu.

Theo ông Phạm Hải Phong, VASI đang tập trung hỗ trợ hội viên trên nhiều phương diện như thường xuyên tổ chức các chương trình hội chợ, triển lãm, các diễn đàn thương mại nhằm đưa doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận trực tiếp với khách hàng trong và ngoài nước. Đặc biệt, đã có những kết nối thành công với nhiều đối tác lớn đến từ Nhật Bản, Hoa Kỳ và châu Âu giúp doanh nghiệp không chỉ quảng bá sản phẩm mà còn học hỏi về tiêu chuẩn, công nghệ và xu hướng phát triển.

Bên cạnh đó, VASI còn triển khai các chương trình cải tiến hiện trường, cải tiến quy trình sản xuất tại nhà máy nhằm giúp doanh nghiệp giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động. Ngoài ra, việc kết nối nội bộ giữa doanh nghiệp Việt Nam với nhau cũng được quan tâm. Qua đó, nhiều doanh nghiệp đã tìm được nhà cung cấp hoặc đối tác phù hợp để gia tăng sức cạnh tranh ngay tại thị trường trong nước.

Nhận định từ giới phân tích, phát triển chuỗi cung ứng hiện đại không thể là cuộc chơi riêng lẻ. Đó phải là sự kết hợp giữa Nhà nước kiến tạo chính sách, doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực, doanh nghiệp FDI và các tập đoàn quốc tế mang đến công nghệ cùng kinh nghiệm quản trị.

Sự đồng hành của đối tác chiến lược ở đây không chỉ giúp Việt Nam giải quyết những nút thắt trước mắt, mà còn mở ra cơ hội hình thành một chuỗi cung ứng xanh, minh bạch, hiệu quả, nơi hàng Việt không chỉ hiện diện mà còn khẳng định giá trị.

Bởi vậy, khi bàn đến phát triển chuỗi cung ứng, điều cần nhấn mạnh không phải là nhắc tới bao nhiêu cảng biển, kho bãi, hay doanh nghiệp xuất khẩu mà Việt Nam đã có bao nhiêu đối tác chiến lược thật sự đồng hành, cơ chế đủ mạnh để nuôi dưỡng sự liên kết và doanh nghiệp trong nước đủ sức đứng vào chuỗi giá trị toàn cầu. Điều này sẽ quyết định vị thế của Việt Nam trong bản đồ thương mại quốc tế những năm tới.