Khi dòng sông không còn đổ ra biển

Nhà môi trường người Maroc Mohamed Benata tại một khu vực của sông Moulouya. Nguồn ảnh: movs.world

Nhà môi trường người Maroc Mohamed Benata hướng máy ảnh ghi lại những bức hình về vùng đất khô cằn, nơi từng là cửa sông Moulouya trù phú, nhưng sau nhiều năm hạn hán và bị khai thác quá mức, nơi hợp lưu giữa dòng sông này với biển lớn chỉ còn là bãi cát khô cằn.

Sông Moulouya làm một trong những con sông dài nhất Maroc và được ví như chiếc "phao cứu sinh" cho những người nông dân trong khu vực gần biên giới Algeria.

Thế nhưng, do biến đổi khí hậu và khai thác quá mức, con sông dài 500 km này đã không thể hòa vào đại dương như trước, thay vào đó chia cắt với Địa Trung Hải bằng một bãi cát.

Ông Benata chia sẻ: "Đây là lần đầu tiên sông Moulouya ngừng đổ ra biển". Dòng chảy của con sông đã yếu đi do con người khai thác nước quá mức. Và khi nước sông giảm, nước mặn dần dần xâm chiếm các mạch nước ngầm xung quanh lòng sông, phá hủy kế sinh nhai của những người nông dân sống ở hai bên bờ, sâu tới 15 km vào đất liền.

Bên ngoài làng Karbacha, anh Ahmed Hedaoui, 46 tuổi, sở hữu một số trang trại trồng dưa, song tất cả đều trong tình trạng khô cằn. Năm nay, dưa của anh nhạt màu, vàng úa và biến dạng. Do đó, đến cả những con lợn rừng còn không "đoái hoài" tới những quả dưa trên ruộng cằn.

Anh Hedaoui cho biết đã chi tới 300.000 dirham (khoảng 34.000 USD) để cải tạo đất, lắp 2 máy bơm để tưới nước, nhưng rốt cuộc không thu lại được gì. Mọi thứ đều chết vì hầu như không có mưa và dòng sông thì nhiễm mặn.

Thông thường nước biển chứa khoảng 35 g muối mỗi lít nước, trong khi nước ngọt chỉ chứa chưa đầy 0,5g. Thế nhưng con sông Moulouya này chứa tới 7g muối. Theo nhà môi trường Benata, đây chính là thảm họa đối với động vật hoang dã trong khu vực.

Xâm nhập mặn còn đe dọa tới cuộc sống của anh Mustapha, họ hàng của anh Hedaoui, đang trồng atisô gần đó. Trước khi chuyển sang làm nông nghiệp, anh Mustapha là giáo viên dạy tiếng Pháp.

Do thiếu nước, nên trang trại của anh hiện chỉ còn 1/3 diện tích đất có thể sử dụng trong tổng số 57 ha mà anh đã quyết tâm bỏ nghề giáo viên để phát triển. Mustapha tâm sự đã 2 tháng qua cánh đồng của anh đã không hề được tưới nước.

Những người nông dân ở đây không thể dùng nước sông để tưới cho cây trồng vì xâm nhập mặn đã diễn ra trong nhiều năm.

Hiện cửa sông Moulouya cũng đang ngập đầy rác, phá hủy một trong những khu bảo tồn thiên nhiên phong phú nhất khu vực.

Giới chuyên gia cho rằng chính việc quản lý nước chưa hợp lý và xây dựng quá nhiều cơ sở hạ tầng đã gây ảnh hưởng đến dòng sông Moulouya. Trên dòng sông Moulouya hiện có tới 2 trạm bơm nước và 3 con đập.

Những người nông dân như anh Hedaoui và anh Mustapha xem ra vẫn còn may mắn, bởi ông Abderrahim Zekhnini, 61 tuổi, đã phải bỏ hoang trang trại rộng 200 ha của gia đình, chỉ vì thiếu nước.

Bộ Nông nghiệp Maroc dự báo hạn hán sẽ còn tồi tệ hơn trong những thập kỷ tới, với lượng mưa giảm 11% và nhiệt độ trung bình tăng 1,3 độ C vào năm 2050. Điều này có thể khiến trữ lượng nước tưới tiêu giảm đi 25%.

Thế nhưng với những người nông dân sống ở lưu vực sông Moulouya, cuộc khủng hoảng đã hiện hữu, và với họ, điều đau lòng nhất là không thể canh tác trên những mảnh đất cha truyền, con nối khi tình hình ngày càng tồi tệ hơn, trong khi thế hệ sau buộc phải "tha phương cầu thực", không thể kiếm sống trên chính mảnh đất của cha ông./.