Khi “ngôi vương” của hệ điều hành Windows dần lung lay

Tuy nhiên, những bước tiến công nghệ từ các đối thủ cùng những động thái sai lầm của Microsoft trong thời gian qua đã dẫn đến một nhận thức mới: Windows không còn là sự lựa chọn duy nhất, thậm chí đang trở thành một rủi ro chiến lược.

 

Quyết định gần đây của Chính phủ Pháp về việc chuyển đổi hệ điều hành trên 2,5 triệu máy tính công vụ từ Windows sang Linux không chỉ là một tuyên bố chính trị, mà là một hồi chuông cảnh báo đối với một hệ sinh thái đã trở nên quá cồng kềnh, thiếu minh bạch và không còn đáp ứng được tiêu chuẩn an ninh hiện đại.

* “Cuộc di cư” kỹ thuật số của nước Pháp

Quyết định của Pháp là một đòn giáng mạnh vào tham vọng thống trị của Microsoft. Lộ trình chuyển đổi của Pháp yêu cầu mọi bộ ngành phải hoàn tất kế hoạch vào mùa thu năm 2026. Thay vì Windows, Chính phủ Pháp dự kiến sẽ chuyển sang bằng bản phân phối Linux riêng mang tên GendBuntu – một biến thể của Ubuntu đã được Lực lượng Hiến binh Quốc gia Pháp sử dụng từ năm 2008 và hiện chạy ổn định trên hơn 100.000 máy tính.

Ông David Amiel, Bộ trưởng Hành động công và Tài khoản công của Pháp, khẳng định nước này cần giảm sự phụ thuộc vào các công cụ từ Mỹ để nắm lại quyền kiểm soát không gian kỹ thuật số. Nước Pháp không muốn dữ liệu, cơ sở hạ tầng và các quyết định chiến lược phụ thuộc vào những giải pháp mà chính họ không thể quản lý, áp đặt quy định hay đánh giá rủi ro. Các bộ ngành và đối tác công nghiệp của Pháp đã bắt đầu lộ trình chuyển đổi, dự kiến hoàn tất toàn bộ kế hoạch vào mùa Thu năm 2026.

Đây không phải lần đầu tiên Chính phủ Pháp công khai ý định thay thế sản phẩm phần mềm, dịch vụ từ các công ty Mỹ. Trước đó vào tháng 1, Pháp đã yêu cầu 2,5 triệu công chức từ bỏ ứng dụng Teams và Zoom để dần chuyển sang nền tảng Visio do nước này tự phát triển vào năm 2027.

Quyết định của Paris không hề đơn độc. Năm ngoái, bang Schleswig-Holstein của Đức cũng đã từ bỏ Windows và các dịch vụ của Microsoft để chuyển sang Linux và bộ ứng dụng văn phòng LibreOffice. Các quốc gia như Đan Mạch, Áo và Italy (I-ta-li-a) cũng đang cân nhắc lộ trình tương tự. Điểm chung của những "cuộc di cư" này là sự xói mòn lòng tin vào Windows.

*Khi "cải tiến" trở thành gánh nặng

Sự thiếu tin tưởng vào Microsoft bắt nguồn từ chính hướng đi của tập đoàn. Sau khi ra mắt Windows 11, thay vì tập trung vào đảm bảo tính ổn định cho hệ điều hành, Microsoft lại liên tục dồn sức cho các tính năng trí tuệ nhân tạo (AI). Đối với người dùng cả chuyên nghiệp và phổ thông, đây là một nước đi sai lầm.

Vấn đề của Windows 11 không chỉ là một vài lỗi vặt. Người dùng đã phàn nàn về tốc độ chậm chạp của trình quản lý tệp tin File Explorer, các tiến trình chạy nền tiêu tốn tài nguyên và tạo áp lực không cần thiết lên bộ nhớ. Đỉnh điểm là khi Microsoft ép buộc người dùng làm quen với trợ lý thông minh Copilot và các tính năng AI khác, nhưng vẫn chưa giải quyết triệt để những điểm yếu cốt lõi.

Vấn đề của Windows không chỉ nằm ở tính năng, mà ở chính kiến trúc hệ thống đã quá "cồng kềnh". Thay vì trải nghiệm của một hệ điều hành tinh gọn, Windows 11 mang lại cảm giác của một hệ điều hành bị "nhồi nhét" quá nhiều tính năng không cần thiết khi cố gắng tích hợp trợ lý AI Copilot vào mọi thứ. Tuy nhiên, Copilot vẫn bị nhiều người dùng đánh giá là kém hiệu quả so với các chatbot AI khác như ChatGPT hay Gemini, khiến Microsoft phải rút bớt nhiều tính năng từ các ứng dụng Photos, Widgets hay Notepad.

Để xoa dịu làn sóng phản đối, Microsoft đã cam kết thay đổi. Ông Pavan Davuluri, Phó chủ tịch phụ trách Windows và Thiết bị, đã cam kết Microsoft đang thay đổi cách xây dựng hệ điều hành để nâng cao chất lượng thay vì chỉ chạy theo tính năng mới.  Tuy nhiên, giới chuyên gia vẫn hoài nghi: Liệu Microsoft có thể thực sự thay đổi một kiến trúc đã trở nên quá đồ sộ?

Rủi ro lớn nhất mà Microsoft đối mặt hiện nay chính là sự "lệch pha" giữa phần cứng và phần mềm. Trong kỷ nguyên AI, các tiêu chuẩn về thời lượng pin, hiệu suất và độ phản hồi của máy tính ngày càng cao. Với một loạt những tính năng AI bị “nhồi nhét” liên tục, Windows 11 đang khiến những người mua máy tính giá rẻ – vốn chiếm đại đa số thị trường – cảm thấy thất vọng. Khi giá các linh kiện điện tử ngày càng trở nên đắt đỏ, việc Windows "ngốn" tài nguyên trên máy tính không còn là vấn đề kỹ thuật thuần túy mà trở thành một điểm trừ lớn về trải nghiệm.

Chưa dừng lại ở đó, niềm tin vào khả năng kiểm soát chất lượng của Microsoft đang ở mức thấp. Quy trình cập nhật hàng tháng của hãng đã trở thành một vòng lặp ác mộng: tung bản vá, phát hiện lỗi trong bản vá, tung bản sửa lỗi, rồi lại phát sinh lỗi mới. Nhiều người dùng đặt nghi vấn liệu Microsoft có đang lạm dụng AI để viết code thay vì kiểm định thủ công, dẫn đến những sơ suất nghiêm trọng.

*Tương lai nào cho Windows?

Nếu đến cuối năm 2026, Microsoft vẫn loay hoay trong vòng xoáy của các bản cập nhật gây lỗi, niềm tin của công chúng vào Window có thể sẽ càng suy giảm. Khi đó, người dùng sẽ không còn kiên nhẫn. Sự thành công của dòng máy tính MacBook Air thuộc Apple trong phân khúc giá rẻ, cùng các bản phân phối hệ điều hành Linux hướng đến người dùng phổ thông đang tạo ra những lựa chọn thay thế ngày càng khả thi và hấp dẫn. Microsoft đang chịu áp lực phải chứng minh Windows có thể hoạt động nhẹ nhàng hơn trên các thiết bị phổ thông, chứ không chỉ thông minh hơn trong các bản trình diễn.

Microsoft từng có những bài học xương máu: họ đã mất thị phần tìm kiếm vào tay Google và thị phần trình duyệt Internet vào tay Chrome vì sự chủ quan. Windows 11 hiện đang đứng trước nguy cơ tương tự. Nếu Microsoft không thể đưa hệ điều hành của mình thành chuẩn mực thực sự về chất lượng, họ sẽ đẩy người dùng vào tay các đối thủ trong kỷ nguyên công nghệ mới. Khi đó, quyết định của Chính phủ Pháp có thể chỉ là khởi đầu của một làn sóng thay đổi lớn hơn trên toàn cầu.